สำลักอาหารควรตบหลังหรือใช้แรงกระแทกช่องท้อง

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

โต๊ะอาหารยังคุยกันอยู่ดี ๆ แล้วคนข้างตัวหยุดพูด ไอไม่ออก และยกมือจับคอ หลายคนจะรีบตบหลังทันที บางคนก็พยายามล้วงคอหาเศษอาหาร ความต่างระหว่าง “ไอได้” กับ “ไอไม่ได้” สำคัญมาก เพราะวิธีช่วยคนที่ยังมีลมผ่าน กับคนที่ทางเดินหายใจอุดตันรุนแรงไม่เหมือนกัน

ความเชื่อที่ว่า ห้ามตบหลังเด็ดขาดเพราะจะดันวัตถุลงลึก ไม่ตรงกับแนวทางปฐมพยาบาลปัจจุบัน สำหรับผู้ใหญ่ที่สำลักรุนแรง การตบหลังเป็นหนึ่งในขั้นตอนที่แนะนำ แต่ต้องทำให้ถูกตำแหน่งและถูกจังหวะ ไม่ใช่ตบสุ่ม ๆ ขณะที่ผู้ป่วยยืนตัวตรงหรือกำลังไอได้ดี

เริ่มจากดูว่าไอยังมีประสิทธิภาพหรือไม่

ถ้าผู้ป่วยยังพูดได้ ไอแรงได้ หรือหายใจได้ ให้กระตุ้นให้ไอต่อไปและเฝ้าดูใกล้ชิด อย่าให้ดื่มน้ำ อย่าป้อนอาหารเพิ่ม และอย่าใช้นิ้วล้วงในปากโดยมองไม่เห็นสิ่งอุดตัน เพราะอาจดันวัตถุเข้าไปลึกกว่าเดิม

สัญญาณอันตรายคือ พูดไม่ได้ ไอไม่มีเสียงหรือไอเบามาก หายใจมีเสียงผิดปกติ หน้าซีดหรือเขียวลง และเริ่มหมดแรง กรณีนี้ให้ถือว่าเป็นการอุดกั้นทางเดินหายใจรุนแรง ต้องลงมือช่วยพร้อมเรียกคนโทร 1669

ตบหลังได้ แต่ต้องให้ผู้ป่วยโน้มตัวไปข้างหน้า

แนวทางของ Resuscitation Council UK ระบุให้ตบหลังได้สูงสุด 5 ครั้งเมื่อผู้ป่วยไอไม่ออก วิธีคือยืนด้านข้างและด้านหลัง ประคองหน้าอก ให้ผู้ป่วยโน้มตัวไปข้างหน้าชัดเจน แล้วใช้สันมือส่วนโคนฝ่ามือตบลงระหว่างสะบักทีละครั้ง หลังทุกครั้งให้ดูว่าวัตถุหลุดหรือยัง

ท่าก้มไปข้างหน้าช่วยให้แรงตบมีโอกาสพาวัตถุออกทางปาก แทนที่จะปล่อยให้ผู้ป่วยเงยหน้าหรือตั้งตัวตรง การตบแรงแบบไร้ทิศทางจึงไม่ใช่วิธีที่ควรทำ แต่การตบหลังตามท่าปฐมพยาบาลก็ไม่ควรถูกตัดทิ้งจากขั้นตอนช่วยชีวิต

ถ้าตบหลัง 5 ครั้งแล้วยังไม่หลุด ให้กระแทกช่องท้อง

ยืนด้านหลังผู้ป่วย โอบแขนรอบเอว กำมือหนึ่งข้างวางเหนือสะดือและใต้กระดูกหน้าอก ใช้อีกมือจับกำปั้น จากนั้นดึงกระแทกเข้าด้านในและขึ้นด้านบนทีละครั้ง ทำได้สูงสุด 5 ครั้ง วิธีนี้เรียกว่า abdominal thrust หรือที่คนทั่วไปมักเรียกว่า Heimlich maneuver

หากยังอุดตัน ให้สลับตบหลัง 5 ครั้งกับกระแทกช่องท้อง 5 ครั้งต่อไป พร้อมรอความช่วยเหลือฉุกเฉิน ผู้ช่วยไม่ควรเสียเวลาไปกับการเขย่าตัวผู้ป่วย ป้อนน้ำ หรือใช้นิ้วล้วงแบบมองไม่เห็น เพราะสิ่งเหล่านี้ไม่ได้เปิดทางเดินหายใจ

เมื่อหมดสติ ต้องเปลี่ยนเป็นการกู้ชีพ

ถ้าผู้ป่วยหมดสติ ให้พาลงนอนบนพื้นอย่างระวัง โทร 1669 หากยังไม่มีคนโทร แล้วเริ่มทำ CPR ตามที่เจ้าหน้าที่สั่งหรือทำตามการฝึกที่เคยได้รับ ระหว่างเปิดทางเดินหายใจ ให้เอาสิ่งแปลกปลอมออกเฉพาะเมื่อมองเห็นชัดเจนเท่านั้น

แม้ผู้ป่วยไอเศษอาหารออกและกลับมาหายใจได้ หลังได้รับแรงกระแทกช่องท้องควรไปพบแพทย์เพื่อตรวจอาการบาดเจ็บภายใน การจำลำดับ “ไอได้ให้ไอ ไอไม่ได้ให้ตบหลัง 5 ครั้ง แล้วกระแทกช่องท้อง 5 ครั้ง” ช่วยให้การช่วยเหลือมีทิศทางในช่วงเวลาที่ทุกวินาทีมีค่า