เปิดเหตุผล ทำไมกรุงเทพฯ ไม่แบ่งการปกครองเป็นอำเภอ แต่ใช้คำว่า “เขต”?

  เคยสงสัยกันไหมว่า เวลาอยู่ต่างจังหวัด เรามักได้ยินคำว่า “อำเภอ” เช่น อำเภอเมืองเชียงใหม่ อำเภอหาดใหญ่ หรืออำเภอเมืองนครราชสีมา แต่พอเป็นกรุงเทพมหานคร กลับไม่ได้เรียกว่า “อำเภอ” แต่ใช้คำว่า “เขต” แทน จึงเกิดคำถามว่า แล้วทำไมกรุงเทพฯ ถึงแตกต่างจากจังหวัดอื่น? ทำไมจึงมี คำว่า เขต แทนคำว่าอำเภอ เหมือนจังหวัดอื่น คำตอบคือ เพราะ กรุงเทพมหานคร มีรูปแบบการปกครองพิเศษ

   แล้วทำไมกรุงเทพฯ ถึงต้องใช้ระบบพิเศษ?
เหตุผลสำคัญคือ กรุงเทพฯ เป็นเมืองหลวงที่มีภารกิจการบริหารเมืองซับซ้อนและมีประชากรหนาแน่น จึงมีการออกแบบโครงสร้างให้รวมการบริหารหลายด้านไว้ที่กรุงเทพมหานคร แทนการใช้โครงสร้างจังหวัดทั่วไป

    จุดสำคัญเกิดขึ้นในปี พ.ศ. 2515 เมื่อมีการรวมการปกครองของนครหลวงกรุงเทพธนบุรีและหน่วยงานท้องถิ่นต่าง ๆ ในพื้นที่ให้เป็นหน่วยเดียว คือ “กรุงเทพมหานคร” และกำหนดให้กรุงเทพฯ ยังคงมีฐานะเป็นจังหวัด แต่มีระบบบริหารที่ผสมลักษณะของราชการส่วนภูมิภาคและการปกครองส่วนท้องถิ่นเข้าด้วยกัน

   ต่อมา พ.ศ. 2528 มี พ.ร.บ.ระเบียบบริหารราชการกรุงเทพมหานครฉบับปัจจุบัน โดยเหตุผลของกฎหมายระบุว่าต้องการให้การบริหารกรุงเทพฯ เหมาะสม คล่องตัว ตอบสนองความต้องการของประชาชนได้รวดเร็วและมีประสิทธิภาพ ทำให้กรุงเทพมหานครไม่ได้มีการจัดโครงสร้างการปกครองเหมือนจังหวัดอื่น ที่มีจังหวัด อำเภอ ตำบล หมู่บ้าน

   แต่กรุงเทพมหานครแบ่งพื้นที่การปกครองออกเป็น 50 เขต และแต่ละเขตแบ่งย่อยออกเป็น แขวง

  ดังนั้น หากเปรียบเทียบแบบเข้าใจง่าย
กรุงเทพมหานคร เขต แขวง ขณะที่โครงสร้างทั่วไปของจังหวัดจะเป็น จังหวัด อำเภอ ตำบล หมู่บ้าน

   “เขต” กับ “อำเภอ” เหมือนกันไหม?
ในแง่การแบ่งพื้นที่การปกครอง ทั้งสองอย่างมีหน้าที่คล้ายกัน คือใช้แบ่งพื้นที่ออกเป็นหน่วยย่อยเพื่อให้สามารถบริหารราชการ และให้บริการประชาชนได้ทั่วถึง แต่ สถานะและโครงสร้างการบริหารไม่ได้เหมือนกันทั้งหมด
แต่ในกรุงเทพมหานครมีการบริหารในรูปแบบพิเศษตามกฎหมายว่าด้วยระเบียบบริหารราชการกรุงเทพมหานคร จึงกำหนดให้ใช้คำว่า “เขต” และมี สำนักงานเขต เป็นหน่วยงานของกรุงเทพมหานครในพื้นที่ และส่วนพื้นที่ภายในเขต เรียกว่า “แขวง”

   เพราะฉะนั้น ครั้งหน้าถ้าเห็นที่อยู่ เช่น เขตบางรัก แขวงสีลม กรุงเทพมหานคร ก็ไม่ต้องแปลกใจว่า “ทำไมไม่มีอำเภอ?” เพราะกรุงเทพมหานครมีระบบการแบ่งพื้นที่ของตัวเอง โดยใช้ เขต แทน อำเภอ และใช้ แขวง แทน ตำบล

นี่จึงเป็นอีกหนึ่งเรื่องใกล้ตัวที่หลายคนอาจใช้กันอยู่ทุกวัน แต่ไม่เคยรู้ว่า เบื้องหลังคำว่า “เขต” ของกรุงเทพฯ มาจากรูปแบบการปกครองที่แตกต่างจากจังหวัดทั่วไปนั่นเอง