กรุงเทพฯจะจมน้ำจริงไหม? เปิดความจริงเรื่องน้ำทะเลสูงขึ้น และแผ่นดินทรุด

คำถามว่า “กรุงเทพฯจะจมน้ำไหม ?” เป็นเรื่องที่ถูกพูดถึงอยู่เรื่อยๆ โดยเฉพาะเมื่อเกิดน้ำท่วมครั้งใหญ่หรือมีข่าวเกี่ยวกับระดับน้ำทะเลที่สูงขึ้น แต่ความจริงไม่ได้หมายความว่า วันหนึ่งกรุงเทพฯจะหายไปอยู่ใต้ทะเลทั้งเมืองทันที

สิ่งที่นักวิทยาศาสตร์ และหน่วยงานที่เกี่ยวข้องกำลังจับตามองคือ ความเสี่ยงจากน้ำที่อาจเพิ่มขึ้นเรื่อยๆ ทั้งจากระดับน้ำทะเลที่สูงขึ้น ฝนตกหนัก น้ำทะเลหนุน และการทรุดตัวของพื้นดิน

กรุงเทพฯตั้งอยู่บนพื้นที่ราบลุ่มบริเวณดินดอนสามเหลี่ยมปากแม่น้ำเจ้าพระยา ทำให้เมืองมีความสูงจากระดับน้ำทะเลไม่มาก และมีความอ่อนไหวต่อปัญหาน้ำท่วมอยู่แล้ว

กรุงเทพมหานครเองระบุว่า เมืองกำลังเผชิญผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศหลายด้าน ทั้งอุณหภูมิที่สูงขึ้น ฝนตกหนัก น้ำท่วม และระดับน้ำทะเลที่สูงขึ้น ซึ่งล้วนส่งผลต่อชีวิต และโครงสร้างพื้นฐานของคนเมือง

▪️เหตุใด “น้ำทะเลสูงขึ้น” ถึงน่ากังวล ?

NASA อธิบายว่า ระดับน้ำทะเลทั่วโลกเพิ่มขึ้นจากหลายปัจจัย โดยปัจจัยสำคัญคือการละลายของน้ำแข็งบนแผ่นดิน และการขยายตัวของน้ำทะเลเมื่ออุณหภูมิสูงขึ้น

ข้อมูลจากดาวเทียมของ NASA ระบุว่า ระดับน้ำทะเลเฉลี่ยทั่วโลกเพิ่มขึ้นประมาณ 91 มิลลิเมตรนับตั้งแต่ปี 1993 

ตัวเลขระดับโลกอาจดูไม่มากเมื่อมองด้วยตาเปล่า แต่สำหรับเมืองชายฝั่ง และพื้นที่ลุ่มต่ำ การเพิ่มขึ้นของระดับน้ำทะเลเพียงเล็กน้อย สามารถทำให้ระดับน้ำท่วมสูงขึ้น และทำให้พื้นที่ระบายน้ำได้ยากขึ้น โดยเฉพาะเมื่อเกิดน้ำทะเลหนุนหรือพายุฝนตกหนักพร้อมกัน

▪️อีกเรื่องที่สำคัญไม่แพ้กันคือ “พื้นดินทรุดตัว”

สิ่งที่ทำให้กรุงเทพฯมีความเสี่ยงมากขึ้นไม่ได้มีเพียงน้ำทะเลที่สูงขึ้น แต่ยังรวมถึงการเคลื่อนตัวในแนวดิ่งของพื้นดินด้วย

กรมทรัพยากรธรณีมีการติดตามทั้งระดับน้ำทะเล และการทรุดตัวของพื้นที่ โดยใช้สถานีตรวจวัดระดับน้ำทะเล และระบบดาวเทียม เพื่อศึกษาการเปลี่ยนแปลงของพื้นดิน เมื่อพื้นดินลดระดับลง ในขณะที่ระดับน้ำทะเลเพิ่มขึ้น ผลที่เกิดขึ้นในเชิงสัมพัทธ์ก็คือ “ช่องว่างระหว่างพื้นดินกับระดับน้ำลดลง”

พูดง่ายๆคือ ต่อให้น้ำทะเลไม่ได้สูงขึ้นอย่างรวดเร็ว หากพื้นดินบริเวณนั้นทรุดลงด้วย พื้นที่ก็ยิ่งมีความเสี่ยงต่อน้ำท่วมมากขึ้น

▪️กรุงเทพฯจึงไม่ได้เสี่ยงเฉพาะ “น้ำทะเล”

อีกปัจจัยหนึ่งคือ ฝนตกหนัก กรุงเทพฯมีพื้นที่เมืองขนาดใหญ่ มีถนน อาคาร และพื้นผิวคอนกรีตจำนวนมาก ทำให้น้ำฝนจำนวนมากไม่สามารถซึมลงดินได้อย่างรวดเร็ว เมื่อฝนตกหนักในช่วงเวลาสั้นๆ ระบบระบายน้ำจึงต้องรองรับน้ำปริมาณมากในเวลาเดียวกัน เมื่อฝนตกหนักตรงกับช่วงน้ำในแม่น้ำหรือคลองสูงหรือเกิดน้ำทะเลหนุน ปัญหาก็อาจซับซ้อนมากขึ้น

เหตุการณ์น้ำท่วมกรุงเทพฯในเดือนกันยายน 2569 ก็สะท้อนให้เห็นว่าฝนตกหนักสามารถสร้างผลกระทบต่อการเดินทาง บ้านเรือน และการใช้ชีวิตของประชาชนได้อย่างรวดเร็ว โดยกรุงเทพมหานครประกาศให้พื้นที่ได้รับผลกระทบจากภัยพิบัติจากเหตุการณ์น้ำท่วมในช่วงดังกล่าว

▪️กรุงเทพฯจะจมหายไปทั้งเมืองจริงหรือ ?

คำตอบที่แม่นยำกว่าคือ ยังไม่ควรสรุปเช่นนั้น สิ่งที่มีหลักฐานรองรับชัดเจนกว่าคือ กรุงเทพฯมีความเสี่ยงเพิ่มขึ้นจากน้ำท่วม และการเปลี่ยนแปลงระดับน้ำทะเล ขณะที่การทรุดตัวของพื้นดิน สามารถเพิ่มความรุนแรงของปัญหาได้

ธนาคารโลกก็ประเมินว่า ประเทศไทยจะได้รับผลกระทบทางเศรษฐกิจจากความเสี่ยงด้านน้ำท่วม และระดับน้ำทะเลที่สูงขึ้น โดยเมือง และกิจกรรมทางเศรษฐกิจในพื้นที่ชายฝั่งเป็นกลุ่มที่มีความเปราะบาง ดังนั้น คำว่า “กรุงเทพฯจมน้ำ” จึงควรเข้าใจในฐานะคำเตือนเกี่ยวกับความเสี่ยงระยะยาวมากกว่าจะหมายถึงกรุงเทพฯจะหายไปใต้ทะเลทั้งหมดในช่วงเวลาใดเวลาหนึ่ง

สิ่งสำคัญที่สุดจึงไม่ใช่การถามว่า “กรุงเทพฯจะจมหรือไม่ ?” แต่อาจเป็นคำถามว่า “กรุงเทพฯจะรับมือกับน้ำที่เพิ่มขึ้นได้ดีเพียงใด ?” เพราะอนาคตของเมืองไม่ได้ขึ้นอยู่กับระดับน้ำทะเลเพียงอย่างเดียว แต่ยังขึ้นอยู่กับการวางผังเมือง ระบบระบายน้ำ การควบคุมการใช้ประโยชน์ที่ดิน การติดตามการทรุดตัวของพื้นดิน ระบบเตือนภัย และการปรับตัวของเมืองต่อสภาพภูมิอากาศ

กรุงเทพฯอาจไม่ได้มีภาพอนาคตแบบเมืองทั้งเมืองจมหายลงทะเลในชั่วข้ามคืน แต่การที่น้ำท่วมเกิดง่ายขึ้น ระบายช้าลงหรือสร้างความเสียหายมากขึ้นคือความเสี่ยงที่ควรให้ความสำคัญตั้งแต่วันนี้ และสิ่งนี้อาจเป็นเหตุผลว่า ทำไมคำว่า “กรุงเทพฯจะจมน้ำไหม ?” ถึงไม่ใช่แค่เรื่องเล่าหรือคำถามชวนกลัว แต่เป็นคำถามสำคัญเกี่ยวกับอนาคตของเมืองที่คนไทยควรติดตามอย่างใกล้ชิด