ประวัติยาสมัยที่การทดสอบความปลอดภัยยังไม่เข้มงวด

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

บนชั้นยาเก่าในยุโรปปลายคริสต์ศตวรรษที่ 19 มีขวดเล็ก ๆ หน้าตาเหมือนยาน้ำทั่วไปอยู่ชนิดหนึ่ง ผู้ซื้อในเวลานั้นมองมันเป็นผลิตภัณฑ์ช่วยระงับไอ ไม่ได้มองว่าเป็นยาเสพติดอันตรายเหมือนความหมายของชื่อเดียวกันในปัจจุบัน

ยานั้นคือ ไดอะเซทิลมอร์ฟีน หรือที่บริษัท Bayer จำหน่ายภายใต้ชื่อการค้าว่า Heroin ชื่อนี้ได้รับการจดทะเบียนในเยอรมนีเมื่อปี 1898 ช่วงที่วิทยาศาสตร์การแพทย์กำลังมองหาสารทดแทนมอร์ฟีน ซึ่งใช้บรรเทาปวดได้ดีแต่ทำให้ผู้ใช้จำนวนมากติดยา

ตั้งใจทำให้ปลอดภัยกว่า แต่ผลกลับไปอีกทาง

เป้าหมายทางการค้าในยุคนั้นคือหายาที่ช่วยกดอาการไอและบรรเทาปัญหาระบบทางเดินหายใจ โดยเชื่อว่าจะเสพติดน้อยกว่ามอร์ฟีน Bayer จึงเสนอ Heroin เป็นทั้งยาระงับไอและสารทดแทนมอร์ฟีนที่ดูอ่อนโยนกว่า ผลิตภัณฑ์ถูกแจกตัวอย่างและเอกสารส่งเสริมการขายให้แพทย์ด้วย

ข้ออ้างเรื่อง “เด็กทารกได้รับยานี้” มีมูลจากเอกสารส่งเสริมการขายและคำแนะนำทางการแพทย์ในสมัยนั้น แต่ควรเล่าให้ตรงกว่าเดิมว่า มีการเสนอให้ใช้กับเด็กที่มีหลอดลมอักเสบหรือไอกรน รวมถึงใช้ปลอบทารกที่ร้องเพราะปวดฟัน ไม่ได้มีหลักฐานหนักแน่นพอจะสรุปว่าหมอทุกแห่งสั่งให้ทารกกินเป็นกิจวัตร

สิ่งที่ยืนยันได้ชัดคือ Heroin ถูกวางตลาดเป็นยาระงับไอสำหรับทั้งผู้ใหญ่และเด็กในช่วงราวปี 1898–1910 ภาพของ “ยาแก้ไอ” จึงไม่ใช่เรื่องแต่งเติมจากยุคหลัง

ชื่อ Heroin มาจากความรู้สึกว่าตัวยาแรง

แหล่งประวัติศาสตร์ยาอธิบายว่าชื่อทางการค้าน่าจะโยงกับคำเยอรมัน heroisch ซึ่งสื่อถึงความเข้มแข็งหรือทรงพลัง ไม่ได้ตั้งชื่อตามฮีโร่เพื่อสื่อว่ากินแล้วมีพลังแบบเครื่องดื่มชูกำลัง แม้ผู้ใช้บางคนอาจรู้สึกเคลิ้มและกระฉับกระเฉงในระยะแรก แต่สารนี้ออกฤทธิ์เป็นโอปิออยด์และเปลี่ยนไปเกี่ยวข้องกับมอร์ฟีนในร่างกาย

ปัญหาปรากฏชัดเมื่อมีผู้ใช้ต้องเพิ่มขนาดยาและเกิดการพึ่งพาสาร ยาที่เคยถูกขายว่าเป็นทางออกจากการติดมอร์ฟีนจึงสร้างการเสพติดรุนแรงได้เสียเอง นี่ไม่ใช่กรณีที่ผู้คนในอดีตเพิกเฉยต่ออันตรายโดยตั้งใจ แต่เป็นผลจากมาตรฐานการพิสูจน์ประสิทธิผลและความปลอดภัยที่ยังต่างจากปัจจุบันมาก

ไม่ได้ถูกแบนทั่วโลกในวันเดียว

เมื่อความเสี่ยงเป็นที่รับรู้มากขึ้น การควบคุมจึงค่อย ๆ เข้มงวดขึ้นตามแต่ละประเทศ ในสหรัฐฯ กฎหมาย Harrison Narcotics Tax Act ปี 1914 เริ่มควบคุมการจำหน่ายและการกระจายโอปิออยด์ ต่อมาในปี 1924 สหรัฐฯ ออกกฎหมายห้ามเฮโรอีนอย่างเด็ดขาด ขณะที่บางประเทศยังอนุญาตให้ใช้ไดอะมอร์ฟีนทางการแพทย์ภายใต้การควบคุมเข้มงวดในเวลาต่อมา

เรื่องนี้จึงไม่ใช่แค่เกร็ดชวนตกใจว่า “เฮโรอีนเคยเป็นยาแก้ไอ” แต่เป็นบันทึกของยุคที่ชื่อยา คำโฆษณา และความหวังทางการแพทย์เดินนำหลักฐานระยะยาวไปไกลมาก Heroin ของ Bayer เคยอยู่บนเคาน์เตอร์ยาได้จริง เพราะในเวลานั้นอันตรายจากการเสพติดยังถูกประเมินผิดพลาดอย่างรุนแรง