แปรงสีฟันข้างชักโครกเสี่ยงรับละอองจากการกดน้ำแค่ไหน

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

ห้องน้ำขนาดเล็กมักวางอ่างล้างหน้ากับชักโครกไว้ห่างกันไม่กี่ก้าว แก้วใส่แปรงสีฟันจึงอยู่ในแนวเดียวกับจุดกดน้ำพอดี แม้หลังชักโครกจะมีเพียงเสียงน้ำวนลงไป แต่ส่วนหนึ่งของน้ำไม่ได้ลงท่อทันที

การกดน้ำสามารถปล่อยละอองขนาดเล็กขึ้นสู่อากาศได้จริง ปรากฏการณ์นี้เรียกว่า toilet plume ละอองอาจมีจุลชีพจากน้ำในโถ หากโถปนเปื้อนจากอุจจาระหรืออาเจียน จึงมีทางไปตกบนพื้น ผนัง อ่างล้างหน้า และของที่วางใกล้เคียง รวมถึงขนแปรงสีฟันที่เปิดโล่ง

สิ่งที่พุ่งขึ้นมาหลังเสียงฟลัช

การไหลวนอย่างแรงทำให้น้ำแตกเป็นหยดละเอียด บางส่วนตกกลับลงโถ บางส่วนลอยในอากาศ งานทดลองของมหาวิทยาลัยโคโลราโด โบลเดอร์ใช้เลเซอร์และกล้องความเร็วสูงเห็นกลุ่มละอองจากชักโครกสาธารณะแบบไม่มีฝาปิดโดยตรง นักวิจัยระบุว่าละอองลักษณะนี้อาจพาเชื้อได้ เช่น E. coli, C. difficile, โนโรไวรัส และอะดีโนไวรัส หากเชื้อเหล่านั้นมีอยู่ในโถตั้งแต่แรก

จุดที่ควรแยกให้ชัดคือ การพบละอองไม่ได้แปลว่าแปรงทุกด้ามมีเชื้อก่อโรค หรือคนที่ใช้แปรงจะป่วยทันที ปริมาณเชื้อ ชนิดของชักโครก ระยะห่าง การระบายอากาศ และความสะอาดของโถ ล้วนทำให้ผลต่างกันมาก

ไกลได้แค่ไหน และทำไมเลข 2 เมตรใช้กับทุกบ้านไม่ได้

ไม่มีระยะเดียวที่ใช้แทนชักโครกทุกแบบได้ งานวิจัยในห้องทดลองพบว่า ระยะด้านข้างและเวลาหลังฟลัช มีผลต่อความเข้มข้นของชีวละออง โดยค่าสูงสุดอยู่ใกล้โถทันทีหลังฟลัช แล้วค่อยลดลงเมื่อเวลาผ่านไปและมีการระบายอากาศ

สมาคมผู้เชี่ยวชาญด้านการป้องกันการติดเชื้อของสหรัฐฯ สรุปจากงานที่เกี่ยวข้องว่ากลุ่มละอองจากการกดน้ำอาจเดินทางได้ราว 5 ฟุต หรือประมาณ 1.5 เมตรขึ้นไปในบางสภาพแวดล้อม จึงไม่ควรยึดเลข 2 เมตรเป็นเส้นปลอดภัยตายตัว หากแปรงอยู่ติดโถหรือชิดอ่างที่อยู่ข้างโถ ก็อยู่ในตำแหน่งที่ควรลดการสัมผัสมากที่สุด

ปิดฝาช่วย แต่ไม่ใช่คำตอบทั้งหมด

การปิดฝาชักโครกก่อนกดน้ำยังเป็นนิสัยที่ดี เพราะช่วยกั้นการกระเด็นโดยตรงและลดการสัมผัสสิ่งสกปรกในโถ แต่ฝาไม่ใช่ซีลปิดสนิท งานทดลองปี 2024 ที่ใช้ไวรัสตัวแทนพบว่า ปริมาณไวรัสบนพื้นผิวรอบโถไม่ได้ต่างอย่างมีนัยสำคัญระหว่างการฟลัชแบบเปิดฝาและปิดฝาในแบบทดสอบนั้น

ผลดังกล่าวไม่ได้แปลว่าควรเปิดฝาฟลัช แต่บอกว่าการปิดฝาเพียงอย่างเดียวไม่พอ โดยเฉพาะช่วงที่คนในบ้านท้องเสียหรือมีการติดเชื้อในทางเดินอาหาร การทำความสะอาดโถ ฝารองนั่ง ปุ่มกด พื้นใกล้โถ และที่ใส่แปรง จึงมีน้ำหนักพอ ๆ กับพฤติกรรมปิดฝา

จัดที่วางแปรงสีฟันแบบทำได้ทันที

• ปิดฝาชักโครกก่อนกดน้ำทุกครั้ง

• ย้ายแก้วแปรงออกจากแนวใกล้โถให้มากที่สุด

• ตั้งแปรงให้หัวแปรงหงายและปล่อยให้แห้ง ไม่ให้หัวแปรงแตะกัน

• ล้างแก้วหรือที่วางแปรงสม่ำเสมอ เพราะน้ำและคราบที่ก้นแก้วสะสมได้

• ทำความสะอาดโถและพื้นผิวรอบชักโครกเป็นประจำ โดยเพิ่มความถี่เมื่อมีคนป่วย

ข้อสรุปที่ตรงกับหลักฐานคือ แปรงสีฟันไม่ควรวางชิดชักโครกแบบเปิดโล่ง เพราะมีโอกาสรับละอองและการปนเปื้อนบนพื้นผิวได้ แต่ไม่จำเป็นต้องตื่นตระหนกว่ากดน้ำหนึ่งครั้งเท่ากับเอาอุจจาระเข้าปาก การย้ายตำแหน่งแปรง ปิดฝาก่อนฟลัช ทำให้แปรงแห้ง และรักษาความสะอาดรอบโถ เป็นวิธีลดความเสี่ยงที่ทำได้จริงในทุกวัน