เสาไฟหน้าร้านตัดผมมีที่มาอย่างไร

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

หน้าร้านตัดผมสไตล์บาร์เบอร์หลายแห่งมีเสาแก้วลายเกลียวสีแดง ขาว และน้ำเงินหมุนอยู่เงียบ ๆ จนเรามองเป็นของตกแต่งวินเทจไปแล้ว แต่สัญลักษณ์นี้เก่าแก่กว่าปัตตาเลี่ยนและเก้าอี้ตัดผมมาก แถมโยงกับยุคที่การไปร้านตัดผมอาจไม่ได้จบแค่ทรงผมใหม่

เสานี้เรียกว่า Barber Pole และมีรากจากยุโรปยุคกลาง เมื่อช่างตัดผมจำนวนหนึ่งทำงานเป็น barber-surgeon หรือช่างตัดผมที่รับงานรักษาเล็ก ๆ ด้วย พวกเขาโกนหนวด ตัดผม ถอนฟัน ทำแผล จัดกระดูก และทำหัตถการที่คนสมัยนั้นเชื่อว่าช่วยรักษาโรคได้

หนึ่งในงานที่ชวนให้คนปัจจุบันขนลุกคือ การกรีดเอาเลือดออก หรือ bloodletting ผู้คนเคยเชื่อว่าการปล่อยเลือดจะช่วยปรับสมดุลร่างกายและรักษาอาการได้หลายชนิด ตั้งแต่เจ็บคอไปจนถึงโรคร้าย แม้ปัจจุบันจะรู้แล้วว่าความเชื่อนี้ใช้ไม่ได้กับโรคส่วนใหญ่ก็ตาม

เหตุที่ช่างตัดผมเข้าไปทำงานลักษณะนี้ ส่วนหนึ่งมาจากทักษะการใช้มีดคม ๆ และในคริสต์ศตวรรษที่ 12 นักบวชถูกจำกัดไม่ให้ทำการผ่าตัดหรือหลั่งเลือด จึงเกิดช่องว่างให้ช่างตัดผมรับงานรักษาเหล่านี้มากขึ้น ภายหลังบทบาทของแพทย์ ศัลยแพทย์ และช่างตัดผมจึงค่อย ๆ แยกจากกันชัดเจน

เสาไม้เคยเป็นอุปกรณ์ของคนไข้

คำอธิบายที่แพร่หลายระบุว่า คนไข้จะกำท่อนไม้ไว้แน่นระหว่างทำหัตถการ เพื่อให้เส้นเลือดที่แขนปูดขึ้นและช่วยให้ทำงานได้ง่ายขึ้น เสาในสัญลักษณ์จึงมักถูกโยงกับไม้ที่คนไข้กำ ส่วนภาชนะโลหะด้านบนหรือด้านล่างของเสาแบบเก่าก็สัมพันธ์กับอ่างที่ใช้ในกระบวนการรักษา

ลายหมุนสีแดงและขาวจึงไม่ใช่ลายลูกกวาดแบบที่เห็นทุกวันนี้ แต่เชื่อมกับภาพของผ้าลินินสะอาดและผ้าพันแผลที่เปื้อนเลือดซึ่งถูกพันหรือแขวนรอบเสา เมื่อผ้าพลิ้วตามลม ภาพริ้วเกลียวนั้นกลายเป็นต้นแบบทางสายตาของเสาร้านตัดผมในเวลาต่อมา

แล้วสีน้ำเงินหมายถึงเส้นเลือดจริงไหม

คำตอบคือ ยังไม่มีข้อสรุปเดียวที่ยืนยันได้ สีแดงกับขาวมีความเชื่อมโยงกับเลือดและผ้าพันแผลอย่างชัดเจนกว่า ส่วนสีน้ำเงินพบมากในสหรัฐอเมริกาและหลายประเทศ มีทั้งคำอธิบายว่าสื่อถึงหลอดเลือดดำ และคำอธิบายว่าเพิ่มเข้ามาให้พ้องกับสีธงชาติอเมริกัน

ดังนั้น ประโยคที่ว่า “แดงคือเลือดแดง น้ำเงินคือเลือดดำ ขาวคือผ้าพันแผล” ใช้เล่าให้เห็นภาพได้ แต่ไม่ควรพูดเหมือนเป็นรหัสทางการที่พิสูจน์ตายตัวทุกสี สิ่งที่หลักฐานสนับสนุนหนักแน่นกว่าคือ Barber Pole เป็นมรดกจากยุคที่ช่างตัดผมเคยทำงานเกี่ยวข้องกับการรักษาและการปล่อยเลือดจริง

ทุกวันนี้เสาหมุนดังกล่าวเหลือหน้าที่เป็นป้ายบอกว่า “ที่นี่คือร้านบาร์เบอร์” ไม่มีใครเดินเข้าไปเพื่อให้กรีดเลือดแล้ว แต่สีเกลียวที่ดูสดใสนั้นยังพาเรื่องราวของผ้าพันแผล มีดคม และการแพทย์ในอดีตติดอยู่หน้าร้านตัดผมทั่วโลกเสมอ