ทำไมท้องฟ้ายามอาทิตย์ตกของดาวอังคารจึงดูต่างจากโลก

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

ลองนึกภาพว่าคุณยืนอยู่บนพื้นทรายแดงคล้ำของดาวอังคาร ก้อนหินกระจัดกระจายอยู่รอบตัว ขอบฟ้าเงียบจนเหมือนไม่มีลม แล้วดวงอาทิตย์ค่อย ๆ ลดระดับลงหลังสันเขา หากคาดหวังท้องฟ้าสีแดงส้มแบบเย็น ๆ บนโลก คุณอาจต้องแปลกใจ เพราะบริเวณรอบดวงอาทิตย์ของดาวอังคารจะเรืองเป็นโทนฟ้าเย็น

เรื่องนี้ดูขัดกับภาพจำของ “ดาวเคราะห์สีแดง” มาก ยิ่งบนโลกเราคุ้นกับกฎง่าย ๆ ว่า กลางวันฟ้าเป็นสีฟ้า แต่ยามตะวันลับขอบฟ้าจะเปลี่ยนเป็นเหลือง ส้ม และแดง

บนดาวอังคาร สีของท้องฟ้าสลับบทกับโลก

ในช่วงกลางวัน ท้องฟ้าดาวอังคารมักเห็นเป็นสีเหลืองอมส้มหรือสีน้ำตาลแดงจากฝุ่นละเอียดในบรรยากาศ ฝุ่นนี้มีแร่เหล็กออกไซด์ ซึ่งเกี่ยวข้องกับสีแดงสนิมที่ทำให้ดาวอังคารมีภาพลักษณ์เด่นชัดเมื่อมองจากโลก

แต่เมื่อดวงอาทิตย์อยู่ต่ำ แสงต้องเดินทางเฉียงผ่านบรรยากาศและชั้นฝุ่นเป็นระยะทางไกลขึ้น ปรากฏการณ์ที่เกิดขึ้นจึงต่างจากโลกอย่างน่าสนใจ: ฝุ่นละเอียดของดาวอังคารเปิดทางให้แสงสีน้ำเงินผ่านบรรยากาศได้มีประสิทธิภาพกว่าแสงที่มีความยาวคลื่นมากกว่า

ผลลัพธ์ไม่ใช่ท้องฟ้าทั้งผืนกลายเป็นสีน้ำเงินสดแบบโลก บริเวณฟ้าสีฟ้าจะเด่นอยู่ใกล้ตำแหน่งดวงอาทิตย์ ส่วนท้องฟ้ารอบนอกยังคงมีเฉดเหลืองถึงส้มจากแสงสีเหลืองและแดงที่กระจายกว้างกว่า นี่คือเหตุผลที่ภาพพระอาทิตย์ตกบนดาวอังคารดูเหมือนมีแสงเย็นล้อมดวงอาทิตย์อยู่กลางโลกสีสนิม

กล้องของ Curiosity เคยบันทึกภาพนี้ไว้แล้ว

NASA เผยแพร่ภาพพระอาทิตย์ตกสีจากยานสำรวจ Curiosity ที่ปล่องเกล เมื่อวันที่ 15 เมษายน 2015 ภาพชุดนั้นใช้เวลาถ่ายต่อเนื่อง 6 นาที 51 วินาที และผ่านการปรับสมดุลสีเพื่อลดความคลาดเคลื่อนของกล้อง Mastcam ซึ่งมองเห็นสีใกล้เคียงสายตามนุษย์ แม้จะไวต่อแสงสีน้ำเงินน้อยกว่าเล็กน้อย

ทีมภารกิจอธิบายว่า เม็ดฝุ่นขนาดเล็กในบรรยากาศดาวอังคารทำให้แสงสีน้ำเงินคงอยู่ใกล้ทิศทางของดวงอาทิตย์ได้มากกว่า ขณะที่แสงเหลืองและแดงกระจายออกไปทั่วฟ้า ความต่างนี้ยิ่งชัดในช่วงใกล้พระอาทิตย์ตก เพราะเส้นทางที่แสงเดินผ่านฝุ่นยาวขึ้น

คำตอบคือฟ้าเย็นใกล้ดวงอาทิตย์ ไม่ใช่ทั้งฟ้าสีน้ำเงิน

ดังนั้นประโยคที่ว่า “พระอาทิตย์ตกบนดาวอังคารเป็นสีฟ้า” ถือว่าถูกในแก่นสำคัญ แต่ควรเห็นภาพให้ครบกว่าเดิม: มันคือแสงสีฟ้าที่เด่นรอบดวงอาทิตย์ตัดกับท้องฟ้าสีเหลืองส้มและพื้นผิวสีแดงน้ำตาล ไม่ใช่ท้องฟ้าสีน้ำเงินทั้งผืนเหมือนช่วงกลางวันบนโลก

ภาพนี้มีค่ามากกว่าความสวยงาม เพราะสีและความสว่างของพลบค่ำช่วยให้นักวิทยาศาสตร์ติดตามว่าฝุ่นลอยสูงแค่ไหนในบรรยากาศ รวมถึงแยกสัญญาณของฝุ่นและเมฆน้ำแข็งได้ด้วย ดาวอังคารจึงไม่ได้แค่ทำให้คนดูภาพรู้สึกเหมือนอยู่ต่างโลก แต่ยังใช้แสงยามเย็นเป็นเครื่องมืออ่านสภาพอากาศของทั้งดาวเคราะห์