เคยอยู่คนละอำเภอ ก่อนถูกแบ่งเขตครั้งใหญ่ จนกลายเป็นส่วนหนึ่งของอำเภอใหม่ เรื่องราวที่หลายคนไม่เคยรู้

เส้นแบ่งเขตการปกครองที่เราเห็นบนแผนที่ในปัจจุบัน ไม่ได้มีหน้าตาเหมือนเดิมมาตลอด หลายพื้นที่ของประเทศไทยเคยขึ้นกับอำเภอหนึ่ง ก่อนจะมีการแบ่งหมู่บ้าน ปรับเขตตำบล และจัดตั้งเขตการปกครองใหม่ตามการขยายตัวของชุมชน

หนึ่งในเรื่องราวที่น่าสนใจเกิดขึ้นในจังหวัดเชียงราย เมื่อพื้นที่แห่งหนึ่งซึ่งเดิมอยู่ภายใต้อำเภอเชียงของ ได้ค่อย ๆ เปลี่ยนสถานะผ่านการปรับเขตการปกครอง จนท้ายที่สุดกลายเป็นส่วนหนึ่งของอำเภอใหม่ที่รู้จักกันในปัจจุบัน

จุดเริ่มต้นสำคัญเกิดขึ้นในปี พ.ศ. 2525 เมื่อมีการแบ่งหมู่บ้านจำนวนหนึ่งออกจากตำบลเดิมของอำเภอเชียงของ เพื่อจัดตั้งตำบลใหม่ โดยใช้ชื่อว่า ตำบลหล่ายงาว การเปลี่ยนแปลงครั้งนั้นเป็นหนึ่งในขั้นตอนสำคัญก่อนที่พื้นที่จะมีโครงสร้างการปกครองของตัวเองมากขึ้น

เพียงไม่กี่ปีต่อมา ในวันที่ 1 เมษายน พ.ศ. 2530 มีการจัดตั้ง กิ่งอำเภอเวียงแก่น ขึ้นจากพื้นที่บางส่วนของอำเภอเชียงของ โดยมี 3 ตำบลเป็นพื้นที่เริ่มต้น ได้แก่ ตำบลม่วงยาย ตำบลปอ และตำบลหล่ายงาว

เหตุผลสำคัญของการจัดตั้งกิ่งอำเภอเกี่ยวข้องกับสภาพพื้นที่และระยะทางจากศูนย์กลางการปกครองเดิม เพราะเมื่อประชาชนอยู่ห่างจากที่ว่าการอำเภอ การเดินทางเพื่อติดต่อราชการย่อมไม่สะดวก การมีกิ่งอำเภอจึงช่วยให้บริการของรัฐเข้าถึงประชาชนในพื้นที่ได้ง่ายขึ้น

การเปลี่ยนแปลงยังไม่จบเพียงเท่านั้น ในปี พ.ศ. 2531 มีการจัดตั้งตำบลท่าข้ามขึ้นเพิ่มเติม โดยโอนหมู่บ้านบางส่วนจากตำบลปอ ส่งผลให้กิ่งอำเภอเวียงแก่นมีทั้งหมด 4 ตำบล

จากนั้นในปี พ.ศ. 2538 เกิดการเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่ที่สุด เมื่อมีการยกฐานะกิ่งอำเภอเวียงแก่นขึ้นเป็น อำเภอเวียงแก่น อย่างเป็นทางการ โดยมีผลตั้งแต่วันที่ 8 กันยายน พ.ศ. 2538

เมื่อมองย้อนกลับไป จะเห็นว่าการเกิดขึ้นของอำเภอใหม่ไม่ได้เกิดขึ้นในวันเดียว แต่เป็นกระบวนการที่ใช้เวลาหลายสิบปี ตั้งแต่การแบ่งหมู่บ้าน การตั้งตำบลใหม่ การจัดตั้งกิ่งอำเภอ ไปจนถึงการยกฐานะเป็นอำเภอเต็มรูปแบบ

เรื่องราวนี้ยังสะท้อนให้เห็นว่า ชื่ออำเภอที่อยู่บนบัตรประชาชน ที่อยู่ หรือแผนที่ในวันนี้ อาจเคยมีประวัติแตกต่างจากเดิมอย่างมาก เพราะเมื่อชุมชนเติบโต ประชากรเพิ่มขึ้น และการเดินทางเปลี่ยนแปลง รัฐก็สามารถปรับโครงสร้างการปกครองให้เหมาะสมกับสภาพพื้นที่ได้

กรณีนี้จึงเป็นอีกตัวอย่างของประวัติศาสตร์ท้องถิ่นที่น่าสนใจ เพราะกว่าพื้นที่หนึ่งจะกลายเป็นส่วนหนึ่งของอำเภอใหม่อย่างที่เห็นในปัจจุบัน ต้องผ่านทั้งการเปลี่ยนเขตตำบล การจัดตั้งหน่วยการปกครองระดับใหม่ และการยกฐานะตามขั้นตอนทางกฎหมาย ไม่ได้เกิดขึ้นเพียงเพราะการเปลี่ยนชื่อพื้นที่เท่านั้น