ทำไมลูกบิดประตูในที่สาธารณะจึงนิยมใช้ทองเหลือง

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

มือของคนหลายสิบคนอาจจับลูกบิดเดียวกันภายในเวลาไม่กี่ชั่วโมง ตั้งแต่ประตูห้องน้ำ โรงเรียน โรงพยาบาล ไปจนถึงอาคารเก่า หลายแห่งเลือกใช้ลูกบิดสีทองหม่นที่ดูคลาสสิก ทั้งที่วัสดุเงาวับอย่างสเตนเลสก็ดูทันสมัยกว่า แล้วเหตุใดทองเหลืองจึงยังอยู่ในจุดที่คนแตะมากที่สุด?

คำตอบส่วนหนึ่งอยู่ที่ตัวโลหะเอง ทองเหลืองเป็นโลหะผสมที่มีทองแดงเป็นส่วนประกอบหลัก และพื้นผิวกลุ่มทองแดงมีคุณสมบัติต้านจุลชีพตามธรรมชาติ นักวิทยาศาสตร์เรียกปรากฏการณ์นี้ว่า oligodynamic effect คือไอออนโลหะในปริมาณน้อยสามารถรบกวนการอยู่รอดของจุลชีพบางชนิดได้

พื้นผิวที่ไม่อยู่นิ่งสำหรับเชื้อโรค

เมื่อแบคทีเรียสัมผัสทองแดงหรือโลหะผสมที่มีทองแดง ไอออนทองแดงจะมีส่วนทำให้เยื่อหุ้มเซลล์เสียหาย รบกวนกระบวนการสำคัญภายในเซลล์ และทำลายสารพันธุกรรมได้ จึงต่างจากสเตนเลสหรือพลาสติกซึ่งโดยทั่วไปเป็นเพียงพื้นผิวให้เชื้อเกาะอยู่ชั่วคราว ไม่ได้มีฤทธิ์ต้านจุลชีพจากเนื้อวัสดุแบบเดียวกัน

ผลทดสอบที่ใช้รองรับการขึ้นทะเบียนพื้นผิวโลหะผสมทองแดงของสหรัฐฯ ระบุว่า วัสดุบางชนิดลดแบคทีเรียเป้าหมายได้อย่างน้อย 99.9% ภายใน 2 ชั่วโมง ภายใต้เงื่อนไขการทดสอบที่กำหนด ตัวเลขนี้จึงใช้เป็นภาพรวมคร่าว ๆ ได้ แต่ไม่ได้แปลว่าลูกบิดทองเหลืองทุกชิ้นจะกำจัดเชื้อทุกชนิดได้หมดในเวลาเดียวกัน

ทองเหลืองไม่ได้ถูกเลือกเพราะเรื่องเชื้อโรคเพียงอย่างเดียว

ก่อนที่คนจะรู้กลไกนี้ ทองเหลืองก็เป็นวัสดุยอดนิยมอยู่แล้ว เพราะขึ้นรูปเป็นลูกบิดและกลไกประตูได้ดี ทนการกัดกร่อนพอสมควร ซ่อมและขัดผิวได้ง่าย อีกทั้งสีของมันเข้ากับงานไม้และอาคารสาธารณะเก่า ๆ เมื่อพบว่าทองแดงมีคุณสมบัติต้านจุลชีพ คุณสมบัตินี้จึงกลายเป็นข้อได้เปรียบเพิ่มขึ้นมา โดยเฉพาะจุดสัมผัสสูงอย่างมือจับ ราวบันได และแผงกดลิฟต์

งานทบทวนการศึกษาในโรงพยาบาลพบว่าพื้นผิวทองแดงและทองเหลืองช่วยลดปริมาณแบคทีเรียบนพื้นผิวได้อย่างสม่ำเสมอ แต่หลักฐานว่าช่วยลดการติดเชื้อในโรงพยาบาลโดยตรงยังมีไม่มากพอจะสรุปเป็นผลลัพธ์เดียวสำหรับทุกสถานที่

ยังต้องล้างเหมือนเดิม

จุดสำคัญคือทองเหลืองไม่ใช่ปุ่มวิเศษที่แทนการทำความสะอาดได้ คราบมัน ฝุ่น และสารอินทรีย์อาจกั้นการสัมผัสระหว่างเชื้อกับผิวโลหะได้ หน่วยงานกำกับดูแลจึงกำหนดชัดว่าพื้นผิวโลหะผสมทองแดงต้องได้รับการทำความสะอาดและฆ่าเชื้อตามมาตรฐานปกติควบคู่กัน

ดังนั้น หากเห็นลูกบิดทองเหลืองในสถานที่สาธารณะ มันอาจเริ่มต้นจากเหตุผลด้านความทนทานและงานออกแบบ แต่การที่เนื้อโลหะช่วยลดเชื้อแบคทีเรียบนผิวได้จริง ก็เป็นเหตุผลด้านสุขภาพที่ทำให้วัสดุเก่าแก่ชิ้นนี้ยังมีคุณค่าอยู่เสมอ