13 ตัวเลขบนเลข อย. อ่านอย่างไร? แกะรหัสดูจังหวัดและแหล่งผลิต

เวลาเลือกซื้ออาหาร หลายคนคุ้นตากับตัวเลข 13 หลักในกรอบเครื่องหมาย อย. แต่เคยสงสัยหรือไม่ว่า ตัวเลขแต่ละหลักมีความหมายอะไร

เลขชุดนี้เรียกว่า “เลขสารบบอาหาร” และตามข้อมูลของกองอาหาร สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา เลขสารบบอาหารประกอบด้วยตัวเลข 13 หลัก แบ่งเป็น 5 กลุ่ม โดยมีข้อมูลเกี่ยวกับจังหวัด สถานที่ผลิตหรือนำเข้า หน่วยงานที่อนุญาต และลำดับของผลิตภัณฑ์อยู่ภายใน

เลข อย. 13 หลักคืออะไร

สำหรับอาหาร เลขที่เห็นในกรอบเครื่องหมาย อย. คือ เลขสารบบอาหาร ซึ่งใช้กับอาหารที่ได้รับอนุญาตตามประเภทและกระบวนการที่กฎหมายกำหนด

อย. ระบุว่าเลขสารบบอาหารมี 13 หลัก แบ่งออกเป็น 5 กลุ่ม ไม่ได้เป็นเพียงหมายเลขสุ่ม แต่เป็นรหัสที่เชื่อมโยงกับข้อมูลของสถานที่ผลิตหรือสถานที่นำเข้า รวมถึงข้อมูลการอนุญาตผลิตภัณฑ์

พูดง่าย ๆ คือ เมื่อมองเลขทั้งชุด เราสามารถอ่านข้อมูลได้บางส่วน แต่ไม่ควรตีความว่าเลขทั้ง 13 หลักสามารถบอก “ประวัติของสินค้า” ได้ทุกเรื่อง

ถอดรหัสเลข อย. แบบ 13 หลัก

โครงสร้างโดยทั่วไปสามารถมองเป็น

XX-X-XXXXX-X-XXXX

แต่ละช่วงมีความหมายแตกต่างกัน

รายละเอียดดังกล่าวมาจากข้อมูลของกองอาหาร อย. โดยตรง

2 ตัวแรกบอกจังหวัดได้จริงหรือ

ได้ในความหมายที่ว่า 2 หลักแรกหมายถึงจังหวัดที่สถานที่ผลิตหรือนำเข้าตั้งอยู่

นี่เป็นส่วนที่หลายคนสามารถนำไปใช้สังเกตฉลากได้ แต่ต้องระวังการตีความ

คำว่า “จังหวัดที่สถานที่ผลิตหรือนำเข้าตั้งอยู่” ไม่ได้หมายความว่า

วัตถุดิบทั้งหมดมาจากจังหวัดนั้น

และไม่ได้หมายความว่า

เจ้าของแบรนด์ต้องเป็นคนหรือบริษัทที่อยู่จังหวัดนั้น

สิ่งที่เลขส่วนนี้เชื่อมโยงคือ สถานที่ผลิตหรือสถานที่นำเข้า ตามโครงสร้างเลขสารบบอาหาร

ดังนั้น ถ้าต้องการรู้ว่าสินค้าผลิตที่ไหน ควรอ่านข้อมูลชื่อและที่ตั้งของผู้ผลิตหรือผู้นำเข้าบนฉลากประกอบด้วย ไม่ควรดูเลข 2 หลักแรกเพียงอย่างเดียว

แล้วเลข อย. บอก “แหล่งที่มาของสินค้า” ได้แค่ไหน

คำตอบคือ บอกได้บางส่วน แต่ไม่ทั้งหมด

ลองแยกคำว่า “ที่มา” ออกเป็น 4 เรื่อง

1. สถานที่ผลิต

เลขสารบบอาหารมีข้อมูลที่เชื่อมโยงกับสถานที่ผลิตตามโครงสร้างเลข

2. สถานที่นำเข้า

กรณีอาหารนำเข้า เลขก็เชื่อมโยงกับสถานที่นำเข้าตามระบบการอนุญาต

3. เจ้าของแบรนด์

เลขสารบบอาหารไม่ได้มีความหมายว่า 2 หลักแรกคือจังหวัดของเจ้าของแบรนด์

4. แหล่งวัตถุดิบ

เลขสารบบอาหารไม่ได้ระบุว่าวัตถุดิบทุกชนิดมาจากจังหวัดหรือประเทศใด

นี่จึงเป็นจุดที่ต้องแยกระหว่าง “สถานที่ที่เกี่ยวข้องกับการผลิต/นำเข้า” กับ “ต้นกำเนิดวัตถุดิบ”

หลักที่ 3 บอกอะไร

หลักที่ 3 เป็นข้อมูลเกี่ยวกับ หน่วยงานที่เป็นผู้อนุญาตสถานที่ผลิตหรือนำเข้าอาหาร โดยอาจเกี่ยวข้องกับ อย. หรือสำนักงานสาธารณสุขจังหวัด ขึ้นอยู่กับกระบวนการอนุญาต

จึงไม่ควรนำตัวเลขหลักนี้ไปตีความเป็นรหัสจังหวัดหรือรหัสประเภทสินค้าโดยตรง

หลักที่ 4–8 คืออะไร

ตัวเลข 5 หลักในช่วงนี้ใช้แสดง ลำดับของสถานที่ผลิตหรือนำเข้าที่ได้รับอนุญาตในปีนั้น จากหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง

ดังนั้นตัวเลขชุดนี้เกี่ยวข้องกับ “สถานที่” และการอนุญาต มากกว่าจะเป็นรหัสที่ใช้บอกส่วนผสมหรือคุณภาพของอาหาร

แล้วหลักที่ 9 และ 10–13 ล่ะ

หลักที่ 9 แสดงถึงหน่วยงานที่เป็นผู้อนุญาตผลิตภัณฑ์

ส่วน หลักที่ 10–13 เป็นลำดับของอาหารที่ได้รับอนุญาตเรียงตามลำดับในสถานที่นั้น

เมื่อรวมทั้งหมดจึงเห็นภาพว่าเลข 13 หลักไม่ได้ทำหน้าที่เพียงอย่างเดียว แต่เป็นโครงสร้างที่เชื่อมโยงข้อมูลหลายส่วนเข้าด้วยกัน

สิ่งที่เลข อย. บอกไม่ได้

การอ่านเลขสารบบอาหารมีประโยชน์ แต่ไม่ควรคาดหวังให้เลขชุดเดียวตอบทุกคำถามเกี่ยวกับสินค้า

เลขไม่ได้บอกโดยตรงว่า

• วัตถุดิบทั้งหมดมาจากที่ไหน

• เกษตรกรหรือผู้จัดหาวัตถุดิบคือใคร

• สินค้าขายดีที่สุดที่จังหวัดใด

• เจ้าของแบรนด์มีสำนักงานใหญ่ที่ไหน

• สินค้าถูกผลิตในสถานที่นั้นทุกขั้นตอนหรือไม่ในความหมายของห่วงโซ่อุปทานทั้งหมด

ถ้าต้องการข้อมูลเหล่านี้ ต้องดูข้อมูลส่วนอื่นบนฉลากหรือข้อมูลจากผู้ประกอบการและหน่วยงานที่เกี่ยวข้องเพิ่มเติม

อย่าสับสนเลขสารบบอาหารกับเลขของยาและเครื่องสำอาง

อีกเรื่องที่มักทำให้เกิดความเข้าใจผิดคือ การเรียกทุกตัวเลขบนผลิตภัณฑ์ว่า “เลข อย.”

สำหรับ อาหาร จะใช้เลขสารบบอาหาร 13 หลักในกรอบเครื่องหมาย อย. ตามหลักเกณฑ์ที่กำหนด

แต่ ยา ใช้เลขทะเบียนตำรับยา

ส่วน เครื่องสำอาง ใช้เลขที่ใบรับจดแจ้ง และรูปแบบการแสดงเลขแตกต่างจากเลขสารบบอาหาร

อย. ระบุชัดว่าผลิตภัณฑ์แต่ละประเภทมีรูปแบบการแสดงข้อมูลแตกต่างกัน ดังนั้นก่อนตีความตัวเลข ควรดูเสียก่อนว่ากำลังอ่านเลขของผลิตภัณฑ์ประเภทใด

วิธีตรวจสอบสินค้าให้แม่นกว่าอ่านเลขอย่างเดียว

ถ้าต้องการตรวจสอบสินค้าอย่างจริงจัง ไม่ควรหยุดแค่การดูว่า “มีเลขหรือไม่มีเลข”

ควรตรวจสอบอย่างน้อย 3 จุด

1. อ่านฉลาก

ดูชื่ออาหาร ชื่อและที่ตั้งผู้ผลิตหรือผู้นำเข้า ปริมาณสุทธิ วันผลิตหรือวันหมดอายุ และข้อมูลอื่นที่กฎหมายกำหนด

2. ตรวจเลขสารบบอาหาร

นำเลขไปตรวจสอบกับฐานข้อมูลการอนุญาตของ อย. เพื่อดูว่าข้อมูลที่พบสอดคล้องกับผลิตภัณฑ์หรือไม่

3. เปรียบเทียบข้อมูล

ชื่อสินค้า ผู้ผลิต และข้อมูลที่แสดงในระบบควรสอดคล้องกับสินค้าที่อยู่ตรงหน้า

เพราะการมีตัวเลขบนฉลากเพียงอย่างเดียว ไม่ได้ทำให้ผู้บริโภคสามารถสรุปข้อมูลทั้งหมดของสินค้าได้

สรุป: 13 ตัวเลขบนเลข อย. อ่านอะไรได้บ้าง

เลขสารบบอาหาร 13 หลักสามารถอ่านข้อมูลเกี่ยวกับ จังหวัดของสถานที่ผลิตหรือนำเข้า หน่วยงานที่เกี่ยวข้องกับการอนุญาต ลำดับสถานที่ และลำดับผลิตภัณฑ์ ได้ตามโครงสร้างที่ อย. กำหนด

แต่สิ่งสำคัญคือ อย่าแปล “จังหวัดของสถานที่ผลิตหรือนำเข้า” เป็น “ต้นกำเนิดของวัตถุดิบ”

ถ้าอยากรู้ที่มาของสินค้าให้ละเอียดขึ้น ต้องอ่านเลขสารบบอาหารควบคู่กับข้อมูลบนฉลาก และตรวจสอบข้อมูลการอนุญาตจาก อย.

ตัวเลข 13 หลักจึงเป็นเหมือน “กุญแจสำหรับเริ่มตรวจสอบ” มากกว่าจะเป็นข้อมูลทั้งหมดของสินค้าในตัวมันเอง

แล้วคุณเคยลองหยิบสินค้าในบ้านมาถอดรหัสเลขสารบบอาหาร 13 หลักดูหรือยังว่า 2 ตัวแรกเชื่อมโยงกับจังหวัดใด