ภัยพิบัติผ่านไปแล้ว ทำไมตึกถล่มและถนนพังยังต้องถูกตรวจสอบ?

แผ่นดินไหวทำให้อาคารถล่มได้ น้ำท่วมทำให้ถนนเสียหายได้ แต่เมื่อสิ่งก่อสร้างพัง คำถามไม่ควรหยุดอยู่ที่ว่าแรงธรรมชาติรุนแรงแค่ไหน ต้องถามต่อด้วยว่าอาคารหรือถนนนั้นออกแบบและก่อสร้างไว้อย่างไร

ทุกครั้งที่เกิดภัยพิบัติใหญ่ ความเสียหายมักมาเป็นรอบแรก ส่วนรอบถัดมาคือการตรวจสอบว่า มีปัญหาเรื่องมาตรฐานก่อสร้างหรือการกำกับดูแลซ้ำเติมเหตุการณ์หรือไม่

1. ที่จีน เขาเรียกมันว่า “โครงการกากเต้าหู้”

คำนี้เป็นที่พูดถึงหลังแผ่นดินไหวเสฉวนปี 2008 ซึ่งคร่าชีวิตผู้คนเกือบ 70,000 คน อาคารเรียนหลายแห่งพังถล่ม และการเสียชีวิตของเด็กนักเรียนจำนวนมากทำให้ครอบครัวตั้งคำถามถึงคุณภาพอาคาร

“ตึกเต้าหู้” หรือ “โครงการกากเต้าหู้” กลายเป็นคำเรียกสิ่งก่อสร้างที่เปราะบางจนน่าตกใจ แต่ต้องแยกคำวิจารณ์ออกจากผลพิสูจน์รายอาคาร เพราะข้อกล่าวหาเรื่องการก่อสร้างโรงเรียนไม่ได้รับการตรวจสอบอย่างเป็นอิสระและเปิดเผยครบถ้วนตามที่ครอบครัวผู้เสียชีวิตเรียกร้อง (hrw.org)

2. ที่ตุรกี ตึกถล่มแล้วต้องตามต่อว่าใครรับผิดชอบ

หลังแผ่นดินไหวเมื่อวันที่ 6 กุมภาพันธ์ 2023 อาคารจำนวนมากในตุรกีพังถล่ม ความโกรธของประชาชนไม่ได้มีเพียงต่อภัยพิบัติ แต่รวมถึงคำถามว่าอาคารเหล่านั้นสร้างและตรวจรับตามมาตรฐานหรือไม่

วันที่ 25 กุมภาพันธ์ปีเดียวกัน รัฐมนตรีว่าการกระทรวงยุติธรรมตุรกีระบุว่า มีการสอบสวนผู้ต้องสงสัย 612 คน ที่เกี่ยวข้องกับอาคารซึ่งพังถล่ม และ 184 คนถูกคุมขังระหว่างรอการพิจารณาคดี ตัวเลข 184 จึงไม่ใช่จำนวน “ผู้รับเหมาที่ถูกตัดสินว่าผิด” ทั้งหมด เพราะผู้ถูกสอบสวนมีทั้งผู้รับเหมา เจ้าของอาคาร และผู้จัดการอาคาร (apnews.com)

3. แล้วที่ไทยล่ะ? ตึก สตง. คือบทเรียนใกล้ตัว

วันที่ 28 มีนาคม 2568 แผ่นดินไหวจากเมียนมาส่งแรงสั่นสะเทือนถึงกรุงเทพฯ อาคารสำนักงานการตรวจเงินแผ่นดิน หรือ สตง. ที่อยู่ระหว่างก่อสร้างพังถล่มลงมา

จากตึกถล่ม เรื่องจึงขยายไปสู่การตรวจสอบแบบก่อสร้าง วัสดุ การควบคุมงาน และประเด็นเกี่ยวกับผู้ประกอบการกับการจัดซื้อจัดจ้าง กรมสอบสวนคดีพิเศษระบุว่าได้สอบสวนหลายฐานความผิดและขยายผลเรื่องมาตรฐานวัสดุ แต่การเปิดสอบสวนเรื่องใด ยังไม่เท่ากับพิสูจน์แล้วว่ามีการโกงหรือระบุสาเหตุทั้งหมดของการถล่มได้ (dsi.go.th)

นี่คือคำถามที่สังคมควรถามต่อ: ตึกพังได้อย่างไร ใครมีหน้าที่ออกแบบ ก่อสร้าง และตรวจสอบ แล้วหลักฐานแต่ละชิ้นบอกอะไร

4. ทำไมถนนก็ต้องตรวจหลังน้ำท่วม?

ถนนที่พังหลังน้ำท่วมอาจเสียหายจากน้ำกัดเซาะ ดินคันทางถูกชะล้าง หรือระบบระบายน้ำรับไม่ไหวได้ แม้ถนนจะสร้างตามแบบก็ตาม หน่วยงานด้านทางหลวงของสหรัฐฯ มีตัวอย่างความเสียหายของถนนจากน้ำท่วมและการกัดเซาะโดยตรง (ER)

แต่ถ้าถนนเพิ่งสร้างแล้วพังเร็ว ก็ยิ่งควรตรวจความหนาผิวทาง ชั้นทาง การบดอัด และงานระบายน้ำเทียบกับแบบและสัญญา ภาพหลุมบ่ออย่างเดียวบอกไม่ได้ว่ามีใครลดสเปก ต้องมีผลตรวจจึงจะตอบได้

ภัยพิบัติอาจเผยจุดอ่อนของสิ่งก่อสร้าง แต่ไม่ใช่เครื่องสแกนทุจริตที่ชี้คนผิดได้ทันที

เราห้ามแผ่นดินไหวไม่ได้ ห้ามน้ำท่วมไม่ได้ แต่เราตรวจสอบได้ว่าสิ่งที่สร้างขึ้นเพื่อรับมือกับมันทำตามแบบและมาตรฐานหรือเปล่า ครั้งต่อไปเมื่อเห็นตึกถล่มหรือถนนพัง อย่าเพิ่งหยุดที่คำว่า “ภัยธรรมชาติ” ให้ถามต่อว่า ใครเป็นคนสร้าง สร้างด้วยอะไร และหลักฐานบอกถึงสาเหตุอย่างไร