โลกมีชีวิตจริงไหม? ทฤษฎีที่บอกว่าโลกทั้งใบคือสิ่งมีชีวิตเดียว

เราเคยคิดว่าโลกคือก้อนหินที่ลอยอยู่ในอวกาศ แต่นักวิทยาศาสตร์คนหนึ่งบอกว่า ไม่ใช่ โลกคือสิ่งมีชีวิต

แนวคิดนี้ชื่อว่า ทฤษฎีไกอา Gaia Hypothesis

 ไกอาคือใคร? 

ไกอามาจากชื่อเทพีแห่งโลกของกรีก แต่คนที่ทำให้มันกลายเป็นวิทยาศาสตร์คือ เจมส์ เลิฟล็อค James Lovelock นักวิทยาศาสตร์ชาวอังกฤษ

 

ในปี 1969 เขาได้ตั้งสมมติฐานกายา หรือ Gaia Hypothesis ขึ้นโดยกล่าวไว้ว่า โลกประกอบด้วยอินทรีย์สารและอนินทรีย์สารได้พัฒนาการไปด้วยกันเหมือนเป็นระบบการดำรงชีวิตที่คู่กันอย่างแนบแน่นซึ่งได้สร้างตัวเองและควบคุมตัวเอง กล่าวคือทั่วทั้งดาวเคราะห์เป็นเหมือนสิ่งมีชีวิตหนึ่งเดียวกัน

 

พูดง่ายๆ คือเขาโต้แย้งวิทยาศาสตร์แบบนิวตันที่ถือว่าโลกเป็นวัตถุธาตุไร้ชีวิต โดยเสนอว่าโลกคือองค์พยพที่มีชีวิต สามารถปรับสมดุลตัวเองได้โดยอาศัยองค์ประกอบหรืออวัยวะภายในที่มีทั้งสิ่งมีชีวิตและสิ่งไม่มีชีวิต

 

 

มันไม่ใช่แค่กวี แต่เป็นวิทยาศาสตร์

 

หลักฐานว่าโลกมีชีวิต?

 

ทฤษฎีไกอาเสนอว่า โลกทำหน้าที่เหมือนสิ่งมีชีวิตขนาดใหญ่ ที่สามารถรักษาสมดุลตัวเองได้ เช่น การควบคุมอุณหภูมิและองค์ประกอบทางเคมีของชั้นบรรยากาศ

 

ลองคิดดู

 

ถ้าโลกร้อนขึ้น มหาสมุทรจะปล่อยแพลงก์ตอนออกมามากขึ้น แพลงก์ตอนปล่อยสารที่ทำให้เกิดเมฆมากขึ้น เมฆบังแดด โลกก็เย็นลง เหมือนคนมีไข้แล้วเหงื่อออกเพื่อลดไข้

 

ปริมาณออกซิเจนในอากาศอยู่ที่ 21% มาตลอดหลายล้านปี ไม่มากไปจนไฟไหม้ทั้งโลก ไม่น้อยไปจนเราหายใจไม่ได้ ใครเป็นคนควบคุม? ตามทฤษฎีไกอาคือโลกควบคุมเอง

 

James Lovelock ผู้เสนอแนวคิด Gaia Hypothesis ชี้ว่า โลกคือสิ่งมีชีวิตที่มีสติปัญญาของตัวเอง และสามารถปรับตัวเพื่อรักษาสมดุลได้ แม้ว่ามนุษย์จะสูญพันธุ์ไป

 

และแนวคิดที่ลึกที่สุดคือ Gaia hypothesis เสนอว่าสิ่งมีชีวิตทั้งหมดบนโลกมีพฤติกรรมเหมือนสิ่งมีชีวิตขนาดใหญ่หนึ่งเดียวที่กระทำต่อระบบเคมีและกายภาพของโลกมาโดยตลอด

 

นั่นหมายความว่า ต้นไม้ มนุษย์ แบคทีเรีย มหาสมุทร ภูเขาไฟ ไม่ใช่ของแยกกัน แต่คืออวัยวะของสิ่งมีชีวิตเดียวกันที่ชื่อว่าไกอา

 

ป่าก็เหมือนปอด มหาสมุทรก็เหมือนระบบไหลเวียนเลือด ลาวาก็เหมือนเลือด แม่น้ำก็เหมือนเส้นเลือดฝอย

 

แล้วมนุษย์คืออะไรในร่างกายของโลก?

 

นี่คือคำถามที่ทำให้ทฤษฎีนี้ดังระเบิดในยุคโลกร้อน

 

ถ้าโลกเป็นสิ่งมีชีวิตที่รักษาสมดุลตัวเองได้ แล้วมนุษย์ที่ปล่อยคาร์บอน เผาป่า ทำให้อุณหภูมิโลกขึ้น 1.2 องศาใน 100 ปี เราคืออะไร?

 

เลิฟล็อคเคยพูดแรงๆ ว่า มนุษย์อาจเป็นเหมือนเชื้อโรคที่ทำให้ไกอามีไข้ และไกอาจะมีวิธีลดไข้ของมันเอง นั่นคือการทำให้เชื้อโรคนั้นอยู่ไม่ได้ อาจจะเป็นน้ำท่วม ภัยแล้ง หรือโรคระบาด

 

ฟังดูน่ากลัว แต่ก็ตรงกับสิ่งที่เกิดขึ้นตอนนี้

 

ปัจจุบันธีม Nurture Gaia หรือการดูแลไกอา ถูกใช้เป็นธีมของงานศิลปะระดับโลกอย่าง Bangkok Art Biennale 2024 โดยได้แรงบันดาลใจจากภาพของแม่ผู้ให้ชีวิต และแนวคิดที่ว่า Gaia Hypothesis เสนอว่าโลกทำหน้าที่เหมือนสิ่งมีชีวิตที่ค้ำจุนชีวิตผ่านการมีปฏิสัมพันธ์ระหว่างสสารอินทรีย์และอนินทรีย์

 

สรุป โลกมีชีวิตไหมในทางชีววิทยา คำตอบคือยังไม่มีใครพิสูจน์ได้ 100%

 

แต่ถ้ามองว่าโลกเป็นระบบที่ทุกอย่างเชื่อมกันหมด กระทบสิ่งหนึ่งก็มีผลต่ออีกสิ่งหนึ่ง และมันพยายามรักษาสมดุลตัวเองมาตลอด 4,500 ล้านปี

 

บางทีคำถามที่ถูกต้องอาจไม่ใช่ โลกมีชีวิตไหม แต่เป็น เรากำลังทำให้สิ่งมีชีวิตที่ให้เราอาศัยอยู่ป่วยอยู่หรือเปล่า?