ประเทศใดส่งออกน้ำมันดิบมากสุด และถังละหมื่นดอลลาร์จะเกิดอะไร

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

เรือบรรทุกน้ำมันลำหนึ่งจุได้หลายแสนถึงหลายล้านบาร์เรล แต่ราคาน้ำมันไม่ได้ถูกกำหนดจากเจ้าของเรือลำเดียว หากผู้ส่งออกรายใหญ่ประกาศขายน้ำมันดิบที่ 10,000 ดอลลาร์ต่อบาร์เรล โลกคงสะเทือนทันที แต่สินค้าอาจไม่ได้ขายได้ตามราคาที่ประกาศ

ก่อนตอบสมมติฐานนี้ ต้องแยกคำว่า “ผลิตมาก” ออกจาก “ส่งออกมาก” สหรัฐฯ เป็นผู้ผลิตน้ำมันดิบรายใหญ่ที่สุดของโลกในปี 2025 ที่เฉลี่ย 13.6 ล้านบาร์เรลต่อวัน แต่สหรัฐฯ ใช้น้ำมันในประเทศสูงมาก จึงไม่ใช่ผู้ส่งออกน้ำมันดิบอันดับหนึ่ง

ผู้ส่งออกน้ำมันดิบอันดับหนึ่งคือซาอุดีอาระเบีย

สำนักงานสารสนเทศพลังงานสหรัฐฯ หรือ EIA ระบุว่าซาอุดีอาระเบียเป็นผู้ส่งออกน้ำมันดิบรายใหญ่ที่สุดของโลก ข้อมูลเต็มปี 2024 ในรายงาน OPEC ระบุปริมาณส่งออกน้ำมันดิบของซาอุดีอาระเบียเฉลี่ย 6.049 ล้านบาร์เรลต่อวัน ตัวเลขนี้หมายถึงน้ำมันดิบและอาจรวมคอนเดนเสตหรือปริมาณน้ำมันที่อยู่ระหว่างขนส่งตามนิยามของรายงาน

ถ้ารวมดีเซล เบนซิน น้ำมันเครื่องบิน และผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียมอื่น ๆ เข้าด้วยกัน อันดับอาจเปลี่ยนตามนิยามและปีที่ใช้ จึงควรตอบคำถามนี้แบบตรงที่สุดว่า ซาอุดีอาระเบียคือเบอร์หนึ่งของโลกในหมวดส่งออกน้ำมันดิบ

น้ำมันดิบหนึ่งบาร์เรลมีราว 159 ลิตร ราคา 10,000 ดอลลาร์ต่อบาร์เรลจึงเท่ากับต้นทุนน้ำมันดิบประมาณ 63 ดอลลาร์ต่อลิตร ก่อนค่ากลั่น ค่าขนส่ง ภาษี และค่าการตลาด ถ้านำปริมาณส่งออกเฉลี่ย 6.049 ล้านบาร์เรลต่อวันมาคูณตรง ๆ จะมีมูลค่าตามป้ายราคาสูงถึงราว 60.5 พันล้านดอลลาร์ต่อวัน หรือประมาณ 22 ล้านล้านดอลลาร์ต่อปี

ตัวเลขนี้เป็นเพียงค่าคูณบนกระดาษ ไม่ใช่รายได้ที่เกิดขึ้นจริง เพราะไม่มีผู้ส่งออกรายใดบังคับให้โลกซื้อสินค้าในราคาที่ตั้งเองได้ น้ำมันจากซาอุฯ แข่งขันกับน้ำมันจากสหรัฐฯ รัสเซีย แคนาดา อิรัก สหรัฐอาหรับเอมิเรตส์ และผู้ผลิตรายอื่น อีกทั้งโรงกลั่นยังเลือกชนิดน้ำมันดิบที่เหมาะกับเครื่องจักรและต้นทุนของตน

วันแรก: ตลาดจะช็อก แต่ผู้ซื้อจะไม่ยอมจ่ายตามป้ายทันที

สัญญาซื้อน้ำมันจำนวนมากอ้างอิงราคาตลาดและเงื่อนไขส่งมอบล่วงหน้า ผู้ซื้อจะชะลอการรับของ เจรจาใหม่ หันไปซื้อจากแหล่งอื่น หรือดึงน้ำมันจากคลังสำรองมาใช้ก่อน ราคาน้ำมันมาตรฐานทั่วโลกจะพุ่งเพราะตลาดกลัวว่าน้ำมันซาอุฯ หลายล้านบาร์เรลต่อวันจะหายไปจากการค้าปกติ แต่ราคาที่พุ่งอาจยังห่างจาก 10,000 ดอลลาร์มาก

ผลต่างสำคัญอยู่ที่ว่า ซาอุดีอาระเบียแค่ “ตั้งราคาแพง” หรือ “หยุดส่งออกจนกว่าจะมีคนจ่าย” ถ้าเป็นกรณีแรก เรือบางส่วนอาจหาผู้ซื้อไม่ได้และต้องเปลี่ยนราคาในที่สุด ถ้าเป็นกรณีหลัง โลกกำลังเจอปัญหาอุปทานขาดทันที EIA ประเมินว่า OPEC มีอิทธิพลสูงต่อราคาน้ำมันเพราะส่งออกน้ำมันราวครึ่งหนึ่งของปริมาณที่ซื้อขายข้ามประเทศ และกำลังการผลิตสำรองส่วนใหญ่ของโลกอยู่ในกลุ่มนี้

การชดเชยน้ำมันขาด 6 ล้านบาร์เรลต่อวันทำไม่ได้ในชั่วข้ามคืน แม้ผู้ผลิตรายอื่นจะเพิ่มกำลังผลิตได้บ้าง โรงกลั่น เส้นทางเรือ ท่อส่ง และคุณสมบัติน้ำมันดิบยังเป็นข้อจำกัด สำนักงานพลังงานระหว่างประเทศประเมินว่าความต้องการน้ำมันโลกอยู่ใกล้ 104 ล้านบาร์เรลต่อวันในปี 2025 ดังนั้นปริมาณส่งออกของซาอุฯ เป็นส่วนที่ใหญ่พอจะทำให้ตลาดขาดสมดุลรุนแรง

สิ่งที่จะเกิดกับคนทั่วไป

ราคาน้ำมันหน้าปั๊มจะไม่กระโดดเป็น 10,000 ดอลลาร์ต่อบาร์เรลทันที เพราะแต่ละประเทศมีภาษี กองทุนน้ำมัน สต็อก และราคาขายปลีกของตนเอง แต่ทิศทางจะเหมือนกัน: ค่าขนส่งแพงขึ้น ต้นทุนอาหารและสินค้าเพิ่ม สายการบินและโรงงานลดกิจกรรม และเงินเฟ้อสูงขึ้น ประเทศผู้นำเข้าน้ำมันสุทธิจะเจ็บก่อน ส่วนผู้ส่งออกอาจได้รายได้เพิ่มเพียงช่วงสั้น หากเศรษฐกิจโลกถดถอย ความต้องการใช้น้ำมันก็จะลดจนย้อนกลับมากดราคาลง

รัฐบาลหลายประเทศน่าจะปล่อยน้ำมันสำรองเชิงยุทธศาสตร์ ลดภาษีหรืออุดหนุนชั่วคราว และขอให้ผู้ผลิตรายอื่นเพิ่มส่งออก ธนาคารกลางจะเจอโจทย์ยากเพราะต้องเลือกระหว่างคุมเงินเฟ้อกับพยุงเศรษฐกิจ

ข้อสรุปคือ ซาอุดีอาระเบียมีอำนาจทำให้ราคาน้ำมันโลกสั่นได้มาก แต่ไม่มีอำนาจเปลี่ยนน้ำมันทุกบาร์เรลให้มีราคา 10,000 ดอลลาร์อย่างยั่งยืน หากยืนราคานั้นจริง ผลที่น่าจะเกิดก่อนคือการค้าแตกตัว ผู้ซื้อหาแหล่งอื่น ใช้สต็อก ลดการใช้ และโลกเข้าสู่ภาวะเศรษฐกิจชะงัก ไม่ใช่รายได้ 22 ล้านล้านดอลลาร์ที่ไหลเข้าประเทศตามการคูณตัวเลข