DMZ เกาหลีเป็นที่พักพิงสัตว์ป่าได้อย่างไร

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

บนคาบสมุทรเกาหลีมีแนวพื้นที่ยาวราว 248 กิโลเมตร กว้าง 4 กิโลเมตร ที่คนทั่วไปมองเห็นได้เพียงรั้วลวดหนาม ป้อมเฝ้าระวัง และป้ายห้ามเข้า พื้นที่นี้คือเขตปลอดทหาร หรือ DMZ ซึ่งคั่นกลางระหว่างเกาหลีเหนือกับเกาหลีใต้หลังสงครามเกาหลี

ชื่อว่า “ปลอดทหาร” ไม่ได้หมายความว่าปลอดภัยหรือไร้กองกำลัง ตรงกันข้าม พื้นที่โดยรอบเป็นหนึ่งในแนวชายแดนที่เฝ้าระวังเข้มที่สุดของโลก มีเขตทุ่นระเบิดและข้อจำกัดการเข้าถึงหลายชั้น แต่ความปิดกั้นมนุษย์กลับสร้างผลข้างเคียงที่น่าประหลาดใจขึ้นมา

พื้นที่ที่คนเข้าไม่ถึง ไม่ได้แปลว่าธรรมชาติหยุดนิ่ง

ตลอดหลายทศวรรษที่ผ่านมา การพัฒนาเมือง โรงงาน ถนน และการใช้ประโยชน์ที่ดินขนาดใหญ่เข้าไปถึงพื้นที่นี้ได้น้อยมาก ป่า พื้นที่ชุ่มน้ำ ลำน้ำ และทุ่งหญ้าจึงยังต่อเนื่องกันในระดับที่หาได้ยากในเกาหลีใต้

DMZ จึงไม่ใช่อุทยานแห่งชาติที่เงียบสงบ แต่เป็นภูมิทัศน์ที่ธรรมชาติได้ช่องว่างจากการที่มนุษย์ไม่สามารถเข้าไปใช้ชีวิตหรือทำเกษตรอย่างเสรี ต่างจากพื้นที่อนุรักษ์ทั่วไป นักวิจัยยังต้องทำงานร่วมกับกองทัพ และหลายจุดใช้กล้องตรวจจับความเคลื่อนไหวแทนการเดินสำรวจ

ผลสำรวจของหน่วยงานเกาหลีที่รวบรวมข้อมูลระหว่างปี 2014–2017 ระบุว่า DMZ และพื้นที่โดยรอบที่สำรวจพบสัตว์ป่าและพืชรวม 5,929 ชนิด ในจำนวนนี้เป็นชนิดใกล้สูญพันธุ์ 101 ชนิด ตัวเลขนี้ไม่ได้หมายความว่าสัตว์ทุกชนิดอยู่ลึกในเขต DMZ ทั้งหมด เพราะขอบเขตสำรวจรวมพื้นที่ควบคุมพลเรือนด้านใต้ด้วย แต่ก็ชี้ชัดว่าพื้นที่ชายแดนชุดนี้มีคุณค่าต่อความหลากหลายทางชีวภาพมาก

นกกระเรียน หมี และสัตว์ภูเขาอยู่ที่นี่จริงแค่ไหน

ภาพนกกระเรียนมงกุฎแดงในพื้นที่ชุ่มน้ำใกล้ชายแดนเป็นภาพที่มีมูลความจริง พื้นที่ราบและพื้นที่ชุ่มน้ำทางตะวันตกเป็นแหล่งสำคัญของนกกระเรียน โดยเฉพาะในฤดูหนาว ขณะที่แนวภูเขาทางตะวันออกเหมาะกับสัตว์อย่างกวางชะมดและกอรัล

หมีควายเอเชีย หรือหมีพระจันทร์ ก็ได้รับการยืนยันจากกล้องอัตโนมัติใน DMZ ฝั่งตะวันออกต่อเนื่อง 2 ปีตามรายงานปี 2022 นักวิจัยพบภาพหมีโตเต็มวัยหลายตำแหน่ง และเคยมีภาพลูกหมีมาก่อนหน้านั้น นี่เป็นหลักฐานว่าพื้นที่ดังกล่าวยังทำหน้าที่เป็นทางผ่านหรือถิ่นอาศัยของสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมหายากได้

แต่เรื่องเล่าที่ว่าเสือดาวอามูร์ใช้ชีวิตและขยายพันธุ์อย่างมั่นคงใน DMZ ยังไม่ควรเขียนเป็นข้อเท็จจริง เพราะข้อมูลสาธารณะที่ตรวจสอบได้ไม่ได้ยืนยันประชากรเสือดาวป่าที่อาศัยอยู่ในพื้นที่อย่างชัดเจน การมีรายชื่อสัตว์ใกล้สูญพันธุ์ในประเทศ ไม่เท่ากับมีหลักฐานว่าแต่ละชนิดกำลังแพร่พันธุ์ใน DMZ

กับระเบิดไม่ได้คุ้มครองสัตว์เพราะสัตว์ “เบาเกินไป”

อีกประโยคที่เล่าต่อกันบ่อยคือ สัตว์ปลอดภัยเพราะน้ำหนักตัวน้อยเกินกว่าจะทำให้ทุ่นระเบิดทำงาน ข้อนี้ไม่ถูกต้อง ทุ่นระเบิดแต่ละชนิดมีกลไกและแรงกดที่ต่างกัน สัตว์ขนาดกลางหรือใหญ่เสี่ยงได้รับอันตรายได้ และพื้นที่ที่มีทุ่นระเบิดก็ไม่ใช่ที่ปลอดภัยสำหรับสัตว์หรือคน

รายงานด้านการเก็บกู้ทุ่นระเบิดประเมินว่า แนวชายแดนเกาหลีอาจมีทุ่นระเบิดมากกว่าหนึ่งล้านลูก ส่วนตัวเลขสำรวจพื้นที่อันตรายของเกาหลีใต้ ณ กันยายน 2021 ระบุทุ่นระเบิดที่ทราบตำแหน่ง 828,000 ลูก ข้อมูลเหล่านี้มีความไม่แน่นอน เพราะมีทั้งพื้นที่ไม่มีแผนที่และทุ่นระเบิดที่อาจเคลื่อนจากฝนหรือดินถล่ม

คำตอบจึงไม่ใช่ว่าสงครามสร้างซาฟารีสัตว์ป่า แต่คือการที่พื้นที่ซึ่งคนเข้าไม่ถึงและพัฒนาน้อย ได้กลายเป็นแนวเชื่อมต่อของป่าและพื้นที่ชุ่มน้ำโดยไม่ตั้งใจ ความอุดมสมบูรณ์นั้นเกิดขึ้นเคียงข้างความเสี่ยง ไม่ใช่เพราะความเสี่ยงเป็นเรื่องดี

อนาคตของ DMZ จึงมีโจทย์ยากกว่าการเปิดให้นักท่องเที่ยวเข้าไปดูสัตว์ป่า หากสถานการณ์การเมืองเปลี่ยน พื้นที่อาจถูกเปิดใช้เพื่อถนน เมือง หรือโครงสร้างพื้นฐานได้รวดเร็ว การอนุรักษ์ที่รอบคอบต้องรักษาทั้งความปลอดภัยของผู้คน การเก็บกู้ทุ่นระเบิด และทางเดินของสัตว์ป่าไว้พร้อมกัน