การตายของรัสปูตินต่างจากตำนานที่เล่าต่อกันอย่างไร

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

คืนฤดูหนาวในนครเซนต์ปีเตอร์สเบิร์กเมื่อปลายปี 1916 ถูกเล่าซ้ำจนกลายเป็นฉากสยองขวัญทางประวัติศาสตร์ ชายเครายาวนามกริกอรี รัสปูติน ถูกเชิญเข้าไปในคฤหาสน์ของเจ้าชายเฟลิกซ์ ยูซูปอฟ แล้วรอดจากยาพิษ กระสุนปืน การทำร้าย และยังดิ้นหนีใต้น้ำแข็ง เรื่องนี้ทำให้เขาถูกจดจำราวกับเป็นมนุษย์ที่ฆ่าไม่ตาย

แต่เมื่อแยกสิ่งที่ผู้ร่วมก่อเหตุเล่าออกจากหลักฐานชันสูตร ภาพของรัสปูตินกลับต่างออกไปมาก เรื่องราวที่โด่งดังที่สุดมีต้นทางสำคัญจากบันทึกความทรงจำของยูซูปอฟ ซึ่งตีพิมพ์หลังเหตุการณ์ผ่านไปหลายปี และเล่าเหตุการณ์อย่างดราม่าราวนิยายกอทิก

ชายที่ราชสำนักเกลียดชัง

รัสปูตินไม่ได้เป็นพระที่ได้รับการบวชอย่างเป็นทางการ เขาเป็นนักบุญพเนจรจากไซบีเรียที่ค่อยๆ เข้าใกล้วงในของราชวงศ์โรมานอฟ ความสัมพันธ์กับจักรพรรดินีอเล็กซานดราสำคัญมาก เพราะราชสำนักเชื่อว่าเขาช่วยบรรเทาอาการของเจ้าชายอเล็กเซย์ ผู้ป่วยฮีโมฟีเลียได้

เมื่อสงครามโลกครั้งที่ 1 ทำให้ซาร์นิโคลัสที่ 2 ออกจากเมืองหลวงไปบัญชาการกองทัพ อิทธิพลของรัสปูตินในเรื่องคำแนะนำและการแต่งตั้งตำแหน่งยิ่งเป็นที่ครหา ขุนนางหลายคนเห็นว่าเขาเป็นภัยต่อชื่อเสียงของราชวงศ์ จึงวางแผนล่อเขาไปยังพระราชวังมอยกาในเดือนธันวาคม 1916

ตำนานเค้กผสมไซยาไนด์

ฉบับที่คนรู้จักกันมากบอกว่า รัสปูตินกินขนมและดื่มไวน์ที่ผสมโพแทสเซียมไซยาไนด์ แต่ไม่เกิดอาการใดๆ จากนั้นจึงถูกยิง ล้มลง แล้วกลับลุกขึ้นมาต่อสู้ ก่อนถูกยิงซ้ำและนำร่างไปทิ้งในแม่น้ำเนวากาน้อยที่เย็นจัด

ข้อสรุปที่หลักฐานชี้ได้ชัดกว่าคือ เขาไม่ได้รอดจากยาพิษและไม่ได้เสียชีวิตเพราะจมน้ำ รายงานชันสูตรที่นักประวัติศาสตร์อ้างถึงไม่ระบุหลักฐานเรื่องพิษหรือการจมน้ำ แต่ชี้ไปที่บาดแผลกระสุนปืนระยะใกล้บริเวณศีรษะ รัสปูตินจึงน่าจะเสียชีวิตจากการถูกยิงก่อนที่ร่างจะถูกนำไปทิ้งในน้ำ

รายละเอียดเรื่องขนมก็มีจุดที่น่าสงสัย ลูกสาวของรัสปูตินเคยให้ข้อมูลว่าพ่อของเธอไม่ชอบของหวาน จึงยิ่งทำให้ภาพชายคนหนึ่งนั่งกินเค้กอาบไซยาไนด์จำนวนมากดูไม่น่าแน่นอนเท่าที่เรื่องเล่าชวนเชื่อ

ทำไมเรื่องนี้จึงติดหัวคนทั้งโลก

คำตอบไม่ได้อยู่ที่รัสปูตินมีพลังเหนือธรรมชาติ แต่อยู่ที่เรื่องเล่ามีองค์ประกอบครบทุกอย่าง ทั้งนักบุญลึกลับ ราชวงศ์ที่กำลังสั่นคลอน ขุนนางผู้วางแผนลอบสังหาร และศพใต้แม่น้ำเยือกแข็ง ยูซูปอฟเองยังเขียนบันทึกที่ทำให้เหตุการณ์ดูเหมือนการต่อสู้ระหว่างความดีกับความชั่ว ซึ่งช่วยสร้างภาพลักษณ์ให้ตัวเขาเป็นผู้กอบกู้ราชบัลลังก์

การสังหารรัสปูตินก็ไม่ได้ช่วยรักษาราชวงศ์โรมานอฟไว้ได้ ซาร์นิโคลัสที่ 2 สละราชบัลลังก์ในเดือนมีนาคม 1917 เพียงไม่กี่เดือนหลังจากนั้น เหตุการณ์ทั้งหมดจึงเป็นภาพสะท้อนว่า วิกฤตของรัสเซียในเวลานั้นลึกเกินกว่าจะกำจัดคนคนเดียวแล้วจบลง

รัสปูตินถูกฆาตกรรมจริง และร่างของเขาถูกพบหลังถูกนำไปทิ้งในแม่น้ำ แต่เรื่อง “วางยาไม่ตาย ยิงไม่ตาย ทุบไม่ตาย แล้วตายเพราะจมน้ำ” เป็นตำนานที่เล่าขยายเกินหลักฐาน หลักฐานที่เหลืออยู่ชี้ว่ากระสุนปืนระยะใกล้คือจุดจบที่น่าเชื่อถือที่สุดของเขา