เมืองฉือเฉิงใต้ทะเลสาบเชียนเต่าถูกเก็บรักษาไว้ได้อย่างไร

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

ผิวน้ำของทะเลสาบเชียนเต่าในมณฑลเจ้อเจียงดูสงบ มีเกาะป่าเขียวเล็กใหญ่กระจายอยู่เต็มผืนน้ำ จนได้ชื่อว่า “ทะเลสาบพันเกาะ” แต่ใต้ระดับน้ำลงไปราว 26–40 เมตร มีถนน กำแพง ซุ้มประตู และลวดลายหินของเมืองเก่าซ่อนอยู่ทั้งเมือง

หลายคนเรียกฉือเฉิงว่า “แอตแลนติสจีน” เพราะภาพใต้น้ำทำให้ดูเหมือนนครโบราณที่หายไปอย่างไร้ร่องรอย แต่เรื่องจริงต่างจากตำนานแอตแลนติสอย่างสิ้นเชิง เมืองนี้ไม่ได้จมเพราะภัยธรรมชาติ หากถูกปล่อยให้น้ำท่วมโดยเจตนาเมื่อมีโครงการเขื่อนผลิตไฟฟ้า

ฉือเฉิง หรือ “เมืองสิงโต” เคยเป็นศูนย์กลางของอำเภอสุ่ยอัน ชื่อนี้มาจากภูเขาอู่ซือ หรือภูเขาห้าสิงโตที่อยู่ใกล้กัน เรื่องอายุของเมืองมักถูกเล่าปะปนกัน บางแหล่งระบุว่าเริ่มมีเมืองตั้งแต่ ค.ศ. 208 ขณะที่อาคารและงานหินที่ยังเห็นเด่นชัดจำนวนมากเป็นมรดกจากยุคราชวงศ์หมิงและชิง จึงไม่ควรสรุปง่าย ๆ ว่าเมืองทั้งเมืองมีอายุเพียง 600 ปี

บันทึกการสำรวจใต้น้ำระบุว่าฉือเฉิงมีประตูเมืองถึง 5 ด้าน ซึ่งไม่ใช่ผังปกติของเมืองจีนโบราณที่มักมี 4 ประตู ลวดลายสิงโต มังกร หงส์ และซุ้มประตูหินยังพอมองเห็นรูปทรงได้ รวมถึงจารึกบางส่วนที่มีอายุถึง ค.ศ. 1777

ปี 1959 จีนสร้างเขื่อนและอ่างเก็บน้ำซินอันเจียงเพื่อผลิตไฟฟ้า หุบเขาถูกปล่อยให้น้ำท่วมจนกลายเป็นทะเลสาบเชียนเต่า เมืองฉือเฉิงและชุมชนเก่าอีกหลายแห่งจมลงไปพร้อมกัน โครงการนี้ทำให้ผู้คนต้องย้ายถิ่นเกือบ 290,000 คน นี่จึงไม่ใช่แค่เรื่องเมืองโบราณใต้น้ำ แต่เป็นร่องรอยของการเปลี่ยนภูมิประเทศและชีวิตผู้คนครั้งใหญ่

สิ่งที่ทำให้ฉือเฉิงน่าทึ่งคือสภาพของหินแกะสลักและโครงสร้างจำนวนมากยังอยู่ได้ค่อนข้างดี น้ำจืดช่วยลดการเผชิญแดด ลม และฝน ซึ่งเป็นตัวเร่งการผุกร่อนบนบก อย่างไรก็ตาม คำว่า “สมบูรณ์เป๊ะ” ควรใช้ด้วยความระวัง เพราะบางส่วนทรุดตัว มีตะกอนปกคลุม และสภาพใต้น้ำก็เปลี่ยนไปตามเวลา

การสำรวจเริ่มได้รับความสนใจอีกครั้งในปี 2001 เมื่อนักดำน้ำพบแนวกำแพงและโครงสร้างของเมือง การดำน้ำที่นี่ไม่เหมือนการลงน้ำทะเลใส ๆ เพราะบริเวณซากเมืองมืดมาก ต้องใช้ไฟฉาย และทัศนวิสัยอาจลดลงเมื่อมีตะกอนฟุ้ง นักดำน้ำจึงต้องมีทักษะดำน้ำลึก ควบคุมการลอยตัว และปฏิบัติตามข้อจำกัดของพื้นที่

ทะเลสาบเชียนเต่าในวันนี้เป็นอ่างเก็บน้ำขนาดใหญ่ พื้นที่น้ำราว 573 ตารางกิโลเมตร และยอดเขาที่พ้นน้ำกลายเป็นเกาะนับพันแห่ง ภาพบนผิวน้ำจึงสวยสงบอย่างแปลกตา ขณะที่ใต้ผืนน้ำนั้นมีเมืองหนึ่งคงอยู่เป็นหลักฐานของยุคก่อนสร้างเขื่อน

ฉือเฉิงไม่ได้เป็นนครที่หายสาบสูญแบบไร้คำอธิบาย คำตอบชัดเจนคือมันถูกจมเพื่อโครงการพลังน้ำในปี 1959 และน้ำจืดที่บังแสงแดดกับสภาพอากาศภายนอกช่วยชะลอความเสียหายของโบราณสถาน สิ่งที่เหลืออยู่จึงมีคุณค่าไม่ใช่เพราะความลึกลับเพียงอย่างเดียว แต่เพราะมันทำให้เห็นว่าเมืองทั้งเมืองสามารถกลายเป็นแคปซูลเวลาทางประวัติศาสตร์ได้จริง