ซาร์บอมบาทำให้แรงระเบิดเดินทางไกลเพียงใด

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

ปลายเดือนตุลาคม ค.ศ. 1961 เหนือเกาะโนวายาเซมเลียในอาร์กติก เครื่องบินทิ้งระเบิดลำหนึ่งปล่อยวัตถุขนาดมหึมาลงสู่พื้นที่ทดสอบของสหภาพโซเวียต มันไม่ได้ถูกปล่อยเพื่อใช้ในสงคราม แต่เป็นการส่งสัญญาณทางการเมืองในยุคสงครามเย็นว่า มนุษย์สร้างอาวุธที่รุนแรงได้ไกลเพียงไหน

ระเบิดลูกนั้นคือ AN602 หรือที่คนทั่วโลกรู้จักในชื่อ ซาร์บอมบา มันถูกทิ้งพร้อมร่มชูชีพเพื่อถ่วงเวลาให้เครื่องบินหนีออกจากบริเวณ ก่อนระเบิดกลางอากาศที่ระดับราว 4 กิโลเมตร

ผลการวัดอยู่ที่ 50 เมกะตันทีเอ็นที หรือพลังงานประมาณ 50 ล้านตันทีเอ็นที หากเทียบกับระเบิดที่ฮิโรชิมาซึ่งมีกำลังราว 15 กิโลตัน ตัวเลขนี้มากกว่าราว 3,300 เท่า ส่วนเมื่อเทียบกับฮิโรชิมาและนางาซากิรวมกัน แหล่งข้อมูลของ National WWII Museum ระบุว่ามากกว่าราว 1,570 เท่า

นี่จึงไม่ใช่ระเบิดที่เครื่องบินทั่วไปจะบรรทุกได้ง่าย ตัวระเบิดยาวเกือบ 8 เมตร หนักราว 26 ตัน และต้องใช้เครื่องบิน Tu-95 ที่ดัดแปลงเป็นพิเศษ ภารกิจนี้มีความเสี่ยงสูงจนลูกเรือได้รับแจ้งว่าโอกาสรอดมีเพียงประมาณครึ่งหนึ่ง

เมื่อระเบิด เมฆรูปดอกเห็ดพุ่งสูงราว 67 กิโลเมตร สูงเกินชั้นสแตรโตสเฟียร์ขึ้นไปถึงบรรยากาศชั้นมีโซสเฟียร์ตอนล่าง แหล่งข้อมูลจากประวัติศาสตร์อุตสาหกรรมนิวเคลียร์รัสเซียระบุว่ารัศมีลูกไฟอยู่ที่ประมาณ 4.6 กิโลเมตร และแสงความร้อนอาจทำให้เกิดแผลไหม้ระดับสามได้ไกลถึง 100 กิโลเมตร

ความน่ากลัวไม่ได้อยู่แค่ภาพเมฆยักษ์ เพราะแรงระเบิดสร้างคลื่นหลายชนิดออกจากจุดทดสอบ แหล่งข้อมูลรัสเซียบันทึกว่า คลื่นไหวสะเทือนจากการระเบิดเดินทางรอบโลกได้สามรอบ ขณะที่รายงานอิสระเกี่ยวกับการทดลองนิวเคลียร์ในบรรยากาศระบุว่า การรวมตัวของคลื่นกระแทกในชั้นบรรยากาศทำให้กระจกหน้าต่างแตกได้ไกลถึงฟินแลนด์และนอร์เวย์

เหตุการณ์นี้จึงไม่ควรถูกเล่าเป็นเพียงสถิติของ “ของใหญ่ที่สุด” กระจกที่แตกในประเทศอื่นแสดงให้เห็นว่า แม้การทดลองจะเกิดบนเกาะห่างไกล ผลของมันไม่ได้หยุดอยู่ที่เส้นขอบฟ้าของพื้นที่ทดสอบ

ซาร์บอมบาเป็นอาวุธที่ถูกออกแบบให้แรงได้ถึงราว 100 เมกะตันในแนวคิดเดิม แต่รุ่นที่ทดสอบลดกำลังลงเหลือ 50 เมกะตัน เพื่อลดผลกระทบจากกัมมันตรังสีบางส่วน การทดสอบครั้งนี้กลายเป็นภาพจำของการแข่งขันสะสมอาวุธ และเป็นหลักฐานว่าความสามารถทางวิศวกรรมอาจสร้างอำนาจต่อรองได้พร้อมกับความเสี่ยงที่เกินกว่าจะควบคุมได้