โกโฮโบะเกี่ยวข้องกับพระพุทธรูปต้องห้ามของญี่ปุ่นจริงหรือไม่

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

บานประตูตู้พระสีดำที่ปิดสนิททำให้เรื่องเล่าหลอนฟังดูน่าเชื่อขึ้นทันที ยิ่งมีภาพเทวรูปหน้าดุ ตาเบิกกว้าง เขี้ยวโผล่ หรือมีหลายกร ยิ่งถูกเล่าต่อว่าเป็นพระพุทธรูปต้องห้ามซึ่งห้ามมองโดยเด็ดขาด บางเวอร์ชันเรียกสิ่งนั้นว่า โกโฮโบะ หรือ Gohb แล้วผูกเข้ากับคำสาปว่า คนเปิดกล่องจะตาบอดหรือเสียสติ

เมื่อตรวจดูหลักฐานด้านศิลปะพุทธญี่ปุ่น ยังไม่พบชื่อ Gohb ในฐานะพระพุทธรูปหรือกลุ่มเทวรูปมาตรฐานที่ตรงกับคำบรรยายนี้ และยังไม่พบหลักฐานพิพิธภัณฑ์หรือวัดที่ยืนยันเรื่องคำสาปดังกล่าว ชื่อนี้จึงน่าจะเป็นการเรียกในเรื่องเล่าออนไลน์ หรือการนำคำญี่ปุ่นเกี่ยวกับผู้พิทักษ์มาปะปนกับภาพพุทธศิลป์สายลึกลับ

สิ่งที่มีอยู่จริงคือ ฮิบุตสึ หรือพระพุทธรูปซ่อนรูปของญี่ปุ่น หลายองค์ประดิษฐานในตู้บูชาที่เรียกว่า ซูชิ ปิดไว้ตลอดปี เปิดให้สักการะเฉพาะวาระ หรือไม่เปิดต่อสาธารณะเลย มหาวิทยาลัยสแตนฟอร์ดอธิบายว่าผู้ศรัทธาบางแห่งไม่เคยรู้ด้วยซ้ำว่าพระภายในมีรูปลักษณ์แบบใด ความศักดิ์สิทธิ์จึงอยู่ที่การบูชา ไม่ได้อยู่ที่การได้เห็นด้วยตา

ความคิดเรื่องการปิดบังมิได้แปลว่าภายในเป็นสิ่งน่ากลัว ตู้ปิด ผ้าม่าน และพิธีเปิดบูชาช่วยกำหนดระยะห่างระหว่างพื้นที่ศักดิ์สิทธิ์กับชีวิตประจำวัน บางองค์ถูกซ่อนไว้เพื่อรักษาสภาพวัสดุเก่า บางแห่งสืบต่อธรรมเนียมประจำวัด และบางองค์เปิดแสดงเป็นครั้งคราวในงานพิเศษ

ส่วนรูปเคารพที่ดูคล้ายอสูรนั้นก็มีรากฐานชัดเจนในพุทธศิลป์ญี่ปุ่น กลุ่มสำคัญเรียกว่า เมียวโอ หรือราชาแห่งปัญญา เทวรูปกลุ่มนี้มีสีหน้าดุดันเพื่อทำหน้าที่ผู้พิทักษ์พระธรรม ไม่ใช่วิญญาณร้ายที่ถูกจับขัง พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติเกียวโตอธิบายว่าความน่าเกรงขามของเมียวโอมีเจตนาช่วยผู้ที่ความเมตตาเพียงอย่างเดียวเข้าถึงได้ยาก

ตัวอย่างที่รู้จักมากคือฟุโดเมียวโอ รูปเคารพมักถือดาบและบ่วง เชิงสัญลักษณ์ ดาบใช้ตัดความหลงผิด ส่วนบ่วงใช้เหนี่ยวรั้งผู้ที่กำลังออกนอกหนทางสู่การรู้แจ้ง พิพิธภัณฑ์เมโทรโพลิแทนระบุว่าฟุโดเมียวโอเป็นผู้พิทักษ์พระธรรม และเป็นภาคแสดงของไดนิจิเนียวไรในพุทธศาสนาลึกลับ

ภาพหลายกร หลายเศียร หรือใบหน้าดุจึงไม่ใช่หลักฐานว่าพระพุทธรูปองค์นั้นเป็นสัตว์ประหลาด แต่เป็นภาษาทางศิลปะที่เพิ่มอำนาจการคุ้มครองให้เห็นเป็นรูปธรรม ยิ่งผู้เล่าแยกภาพออกจากบริบททางศาสนา แล้วเติมตู้มืด กุญแจเก่า และคำสาปเข้าไป ภาพนั้นก็เปลี่ยนเป็นตำนานสยองได้ง่ายมาก

ข้อสรุปคือ ตำนานโกโฮโบะในรูปแบบพระพุทธรูปต้องห้ามที่ทำให้ผู้พบเห็นตาบอดหรือเสียสติยังยืนยันไม่ได้ แต่ฮิบุตสึและเทวรูปเมียวโอมีอยู่จริง ความน่ากลัวของภาพไม่ได้ขัดกับความศักดิ์สิทธิ์ เพราะในคติพุทธญี่ปุ่น หน้าดุดันอาจหมายถึงการปกป้อง มิใช่การคุกคาม