แผน Project A119 เคยพาอเมริกาไปไกลแค่ไหน

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

ลองนึกภาพคืนหนึ่งที่มองดวงจันทร์จากโลก แล้วเห็นฝุ่นสว่างวาบพุ่งขึ้นจากขอบเงามืด ราวกับมีใครจุดสัญญาณขนาดมหึมาไว้บนผิวดวงจันทร์ ภาพนี้เคยถูกนำไปคำนวณอย่างจริงจังในช่วงสงครามเย็น ภายใต้ชื่อ Project A119

ต้นเหตุอยู่ที่ปลายปี 1957 เมื่อโซเวียตส่งสปุตนิก 1 ขึ้นสู่วงโคจรได้ก่อน สหรัฐฯ เผชิญแรงกดดันทางการเมืองและภาพลักษณ์อย่างหนัก เพราะการแข่งขันอวกาศในเวลานั้นถูกมองว่าเป็นการวัดศักยภาพของทั้งวิทยาศาสตร์ กองทัพ และระบบการเมือง

แผนที่อยากให้คนทั้งโลกเห็น

ในปี 1958 กองทัพอากาศสหรัฐฯ สนับสนุนการศึกษาลับชื่อ A Study of Lunar Research Flights ให้ทีมวิจัยจาก Illinois Institute of Technology ประเมินผลของการจุดระเบิดนิวเคลียร์ใกล้ดวงจันทร์ เป้าหมายไม่ได้มีเรื่องวิทยาศาสตร์อย่างเดียว แต่ต้องการให้การระเบิดหรือกลุ่มฝุ่นที่ถูกแสงอาทิตย์ส่อง มองเห็นได้จากโลก เพื่อแสดงพลังของสหรัฐฯ

จุดที่ถูกพิจารณาคือแนวรอยต่อระหว่างด้านสว่างกับด้านมืดของดวงจันทร์ เพราะฝุ่นที่พุ่งออกมาจะสะท้อนแสงอาทิตย์ได้ดีขึ้น ทีมของ Leonard Reiffel ศึกษาความสว่าง การกระจายของฝุ่น ผลต่อพื้นผิวดวงจันทร์ และคุณค่าทางดาราศาสตร์ โดยมี Carl Sagan ซึ่งยังเป็นนักศึกษาปริญญาเอก ร่วมคำนวณการขยายตัวของเมฆฝุ่นในสภาวะแรงโน้มถ่วงต่ำ

เรื่องที่มักเล่าคลาดเคลื่อนคือแผนนี้จะใช้ “ระเบิดไฮโดรเจน” เอกสารและคำอธิบายทางประวัติศาสตร์ระบุว่าแนวคิดใช้ระเบิดไฮโดรเจนถูกพิจารณาในระยะแรก แต่ถูกตัดออกเพราะหนักเกินกว่าจรวดที่คาดว่าจะใช้ขนส่งได้ สุดท้ายแบบที่ศึกษาอ้างถึงหัวรบ W25 ขนาด 1.7 กิโลตัน ซึ่งเล็กกว่า Little Boy ที่ฮิโรชิมาอย่างมาก แต่ก็ยังเป็นอาวุธนิวเคลียร์

ไม่ใช่เมฆเห็ดแบบในหนัง

ในสุญญากาศบนดวงจันทร์ จะไม่มีอากาศให้เกิดเมฆเห็ดขนาดยักษ์แบบการระเบิดบนโลก สิ่งที่ผู้วางแผนหวังให้คนบนโลกเห็นจึงใกล้กับ “เมฆฝุ่นจากแรงกระแทกที่ถูกดวงอาทิตย์ส่อง” มากกว่า ภาพเมฆเห็ดเรืองแสงเหนือดวงจันทร์จึงเป็นภาพจำจากงานเล่าเรื่องภายหลัง ไม่ใช่คำอธิบายทางฟิสิกส์ที่ตรงที่สุดของ A119

รายงานฉบับที่เผยแพร่สู่สาธารณะภายหลังมีวันที่ 19 มิถุนายน 1959 และยาว 190 หน้า เนื้อหาแสดงให้เห็นว่าโครงการไม่ได้หยุดอยู่แค่แนวคิดชวนตะลึง แต่มีการประเมินผลต่อพื้นผิวดวงจันทร์ สนามแม่เหล็ก การสังเกตการณ์ และการตรวจจับการทดสอบนิวเคลียร์ในอวกาศจริง

เหตุผลที่แผนไม่เคยออกจากพื้นโลก

กองทัพอากาศยกเลิกโครงการในเดือนมกราคม 1959 เพราะความเสี่ยงมีมากกว่าประโยชน์ หากจรวดผิดพลาดตั้งแต่ช่วงปล่อย มันอาจนำหัวรบนิวเคลียร์กลับสู่โลก นอกจากนี้ยังมีความกังวลเรื่องการปนเปื้อนที่อาจกระทบการวิจัยดวงจันทร์ในอนาคต

คำตอบของเรื่องนี้จึงไม่ใช่ว่าสหรัฐฯ เคยเกือบสร้างลูกไฟมหึมาบนดวงจันทร์ด้วยระเบิดไฮโดรเจนตามที่เล่ากัน แต่คือสหรัฐฯ เคยศึกษาการใช้หัวรบนิวเคลียร์ขนาดเล็กกว่าเพื่อสร้างปรากฏการณ์ที่มองเห็นจากโลก ทว่าแผนถูกพับไปก่อนดำเนินการจริง หลายปีต่อมา ชัยชนะทางภาพลักษณ์ที่ยั่งยืนกว่ากลับมาจากการลงจอดของ Apollo 11 ในปี 1969 ไม่ใช่จากการทำลายผิวดวงจันทร์