พัทยาในหน้าประวัติศาสตร์ เส้นทางทัพพระยาตากก่อนมุ่งสู่จันทบุรี

เมื่อพูดถึง พัทยา ภาพในหัวของใครหลายคนคงเป็นเมืองท่องเที่ยวชายทะเลที่คึกคัก เต็มไปด้วยโรงแรม ร้านอาหาร และสถานบันเทิง แต่หากย้อนเวลากลับไปกว่า 250 ปี พื้นที่แห่งนี้ยังปรากฏอยู่ในเรื่องเล่าประวัติศาสตร์ท้องถิ่น ซึ่งเชื่อมโยงกับเส้นทางเดินทัพของพระยาตากก่อนมุ่งหน้าไปตั้งหลักที่จันทบุรี

เรื่องราวดังกล่าวไม่ได้ทำให้พัทยาเป็นเพียงเมืองริมทะเลเท่านั้น แต่ยังเปิดให้เห็นอีกมุมหนึ่งของพื้นที่ ซึ่งครั้งหนึ่งเคยอยู่บนเส้นทางสำคัญของกองกำลังที่ต่อมามีบทบาทในการกอบกู้เอกราช

เส้นทางเดินทัพสู่ชายฝั่งตะวันออก

ตามข้อมูลประวัติเมืองพัทยาที่เผยแพร่โดยเมืองพัทยา เล่ากันว่าใน พ.ศ. 2310 ก่อนเสียกรุงศรีอยุธยาครั้งที่ 2 ราวสองเดือน พระยาตาก (สิน) ได้นำไพร่พลประมาณ 500 คนตีฝ่าวงล้อมข้าศึกออกจากกรุงศรีอยุธยา มุ่งหน้าไปยังหัวเมืองชายฝั่งตะวันออก

กองกำลังเดินทางผ่านพื้นที่หลายแห่งในชลบุรี ก่อนพักทัพบริเวณบ้านหนองไผ่ ตำบลนาเกลือ แขวงเมืองบางละมุง ซึ่งเอกสารของเมืองพัทยาระบุว่าอยู่ด้านหลังสถานีตำรวจภูธรเมืองพัทยา ริมถนนสุขุมวิทในปัจจุบัน

จากนั้นจึงเดินทัพผ่านจอมเทียน ทุ่งไก่เตี้ย และสัตหีบ ก่อนมุ่งไปยังจันทบุรี เพื่อรวบรวมผู้คน เสบียง และกำลังสำหรับกลับมากอบกู้บ้านเมือง

กรมศิลปากรระบุในข้อมูลเกี่ยวกับสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราชว่า พระยาตากรวบรวมไพร่พลประมาณ 500 คน ตีฝ่าวงล้อมออกจากกรุงศรีอยุธยาไปตั้งมั่นที่เมืองจันทบุรี ก่อนรวบรวมกำลังกลับมากอบกู้เอกราชได้ภายในเจ็ดเดือนนับจากเสียกรุง

จาก “ทัพพระยา” สู่ “พัทยา”

ส่วนที่มาของชื่อพัทยานั้น มีคำอธิบายสืบต่อกันมาว่า ตำบลที่กองทัพพระยาตากหยุดพักได้รับการเรียกว่า “ทัพพระยา” ก่อนเปลี่ยนเสียงและรูปเขียนเป็น “พัทธยา”

คำว่า “พัทธยา” ยังเชื่อมโยงกับชื่อลมทะเลชนิดหนึ่ง ซึ่งพัดจากทิศตะวันตกเฉียงใต้ไปทางทิศตะวันออกเฉียงเหนือในช่วงต้นฤดูฝน ต่อมาจึงเขียนเป็น “พัทยา” ดังที่ใช้กันในปัจจุบัน

อย่างไรก็ตาม เรื่องที่มาของชื่อดังกล่าวควรอ่านในฐานะประวัติที่เล่าสืบกันมา เนื่องจากเอกสารของเมืองพัทยาเองก็ใช้ถ้อยคำว่า “มีประวัติเล่ากันมาว่า” ไม่ได้ระบุว่าเป็นข้อสรุปทางวิชาการเพียงคำอธิบายเดียว

พัทยาในอีกมุมหนึ่ง

ร่องรอยเรื่องเล่าการเดินทัพช่วยให้เราเห็นว่า พัทยาไม่ได้มีเพียงประวัติการเติบโตเป็นเมืองท่องเที่ยว แต่ยังเป็นส่วนหนึ่งของภูมิศาสตร์ชายฝั่งตะวันออกที่ปรากฏอยู่ในเรื่องราวช่วงปลายกรุงศรีอยุธยา

ครั้งหน้าที่มีโอกาสไปเที่ยวพัทยา การลองมองสถานที่ต่าง ๆ ผ่านประวัติศาสตร์ท้องถิ่น อาจทำให้เราเห็นเมืองชายทะเลแห่งนี้ต่างออกไป จากเมืองท่องเที่ยวที่คุ้นตา สู่พื้นที่หนึ่งบนเส้นทางเดินทัพก่อนการรวบรวมกำลังกอบกู้เอกราช

​