พัทยาในหน้าประวัติศาสตร์ เส้นทางทัพพระยาตากก่อนมุ่งสู่จันทบุรี
พัทยาในหน้าประวัติศาสตร์ เส้นทางทัพพระยาตากก่อนมุ่งสู่จันทบุรี
เมื่อพูดถึง พัทยา ภาพในหัวของใครหลายคนคงเป็นเมืองท่องเที่ยวชายทะเลที่คึกคัก เต็มไปด้วยโรงแรม ร้านอาหาร และสถานบันเทิง แต่หากย้อนเวลากลับไปกว่า 250 ปี พื้นที่แห่งนี้ยังปรากฏอยู่ในเรื่องเล่าประวัติศาสตร์ท้องถิ่น ซึ่งเชื่อมโยงกับเส้นทางเดินทัพของพระยาตากก่อนมุ่งหน้าไปตั้งหลักที่จันทบุรี
เรื่องราวดังกล่าวไม่ได้ทำให้พัทยาเป็นเพียงเมืองริมทะเลเท่านั้น แต่ยังเปิดให้เห็นอีกมุมหนึ่งของพื้นที่ ซึ่งครั้งหนึ่งเคยอยู่บนเส้นทางสำคัญของกองกำลังที่ต่อมามีบทบาทในการกอบกู้เอกราช
เส้นทางเดินทัพสู่ชายฝั่งตะวันออก
ตามข้อมูลประวัติเมืองพัทยาที่เผยแพร่โดยเมืองพัทยา เล่ากันว่าใน พ.ศ. 2310 ก่อนเสียกรุงศรีอยุธยาครั้งที่ 2 ราวสองเดือน พระยาตาก (สิน) ได้นำไพร่พลประมาณ 500 คนตีฝ่าวงล้อมข้าศึกออกจากกรุงศรีอยุธยา มุ่งหน้าไปยังหัวเมืองชายฝั่งตะวันออก
กองกำลังเดินทางผ่านพื้นที่หลายแห่งในชลบุรี ก่อนพักทัพบริเวณบ้านหนองไผ่ ตำบลนาเกลือ แขวงเมืองบางละมุง ซึ่งเอกสารของเมืองพัทยาระบุว่าอยู่ด้านหลังสถานีตำรวจภูธรเมืองพัทยา ริมถนนสุขุมวิทในปัจจุบัน
จากนั้นจึงเดินทัพผ่านจอมเทียน ทุ่งไก่เตี้ย และสัตหีบ ก่อนมุ่งไปยังจันทบุรี เพื่อรวบรวมผู้คน เสบียง และกำลังสำหรับกลับมากอบกู้บ้านเมือง
กรมศิลปากรระบุในข้อมูลเกี่ยวกับสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราชว่า พระยาตากรวบรวมไพร่พลประมาณ 500 คน ตีฝ่าวงล้อมออกจากกรุงศรีอยุธยาไปตั้งมั่นที่เมืองจันทบุรี ก่อนรวบรวมกำลังกลับมากอบกู้เอกราชได้ภายในเจ็ดเดือนนับจากเสียกรุง
จาก “ทัพพระยา” สู่ “พัทยา”
ส่วนที่มาของชื่อพัทยานั้น มีคำอธิบายสืบต่อกันมาว่า ตำบลที่กองทัพพระยาตากหยุดพักได้รับการเรียกว่า “ทัพพระยา” ก่อนเปลี่ยนเสียงและรูปเขียนเป็น “พัทธยา”
คำว่า “พัทธยา” ยังเชื่อมโยงกับชื่อลมทะเลชนิดหนึ่ง ซึ่งพัดจากทิศตะวันตกเฉียงใต้ไปทางทิศตะวันออกเฉียงเหนือในช่วงต้นฤดูฝน ต่อมาจึงเขียนเป็น “พัทยา” ดังที่ใช้กันในปัจจุบัน
อย่างไรก็ตาม เรื่องที่มาของชื่อดังกล่าวควรอ่านในฐานะประวัติที่เล่าสืบกันมา เนื่องจากเอกสารของเมืองพัทยาเองก็ใช้ถ้อยคำว่า “มีประวัติเล่ากันมาว่า” ไม่ได้ระบุว่าเป็นข้อสรุปทางวิชาการเพียงคำอธิบายเดียว
พัทยาในอีกมุมหนึ่ง
ร่องรอยเรื่องเล่าการเดินทัพช่วยให้เราเห็นว่า พัทยาไม่ได้มีเพียงประวัติการเติบโตเป็นเมืองท่องเที่ยว แต่ยังเป็นส่วนหนึ่งของภูมิศาสตร์ชายฝั่งตะวันออกที่ปรากฏอยู่ในเรื่องราวช่วงปลายกรุงศรีอยุธยา
ครั้งหน้าที่มีโอกาสไปเที่ยวพัทยา การลองมองสถานที่ต่าง ๆ ผ่านประวัติศาสตร์ท้องถิ่น อาจทำให้เราเห็นเมืองชายทะเลแห่งนี้ต่างออกไป จากเมืองท่องเที่ยวที่คุ้นตา สู่พื้นที่หนึ่งบนเส้นทางเดินทัพก่อนการรวบรวมกำลังกอบกู้เอกราช
SOURCES:
เมืองพัทยา — หนังสือบรรยายสรุปเมืองพัทยา พ.ศ. 2567 หน้า 30 ระบุประวัติที่เล่าสืบกันมาเกี่ยวกับการพักทัพ ชื่อ “ทัพพระยา–พัทธยา–พัทยา” และลมพัทธยา (pattaya.go.th)
กรมศิลปากร — หอสมุดแห่งชาติรัชมังคลาภิเษก จันทบุรี ให้ข้อมูลเส้นทางหัวเมืองภาคตะวันออก การรวบรวมไพร่พล และการตั้งมั่นที่จันทบุรี (finearts.go.th)
REFERENCES:
หนังสือบรรยายสรุปเมืองพัทยา พ.ศ. 2567
วันสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช 28 ธันวาคม — กรมศิลปากร
17 เมษายน วันพระราชสมภพสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช — กรมศิลปากร
เขียนโดย สร้อยนกเขา
เปิดประวัติ 5 ตระกูลขุนนางผู้ทรงอิทธิพลของไทย จากราชสำนักโบราณสู่ชื่อสกุลที่ยังปรากฏถึงปัจจุบัน
ทามาริลโล ผลไม้หน้าตาคล้ายมะเขือเทศที่เติบโตบนไม้พุ่ม พร้อมรสเปรี้ยวหวานอันเป็นเอกลักษณ์
เปิด 5 ประเทศในโลกที่ใช้ “ระบบกษัตริย์” สืบทอดยาวนานที่สุดในประวัติศาสตร์ บางราชวงศ์มีรากเก่าแก่กว่าพันปี!
NASA เดินหน้าพัฒนายานสำรวจดวงจันทร์ เตรียมปูทางสร้างฐานมนุษย์บนดวงจันทร์ในอนาคต
ผึ้งหลวงหิมาลัย ผึ้งยักษ์แห่งขุนเขาสูง ผู้สร้างรังบนหน้าผาสูงชัน
หวย 1 ธันวาคม 2569 เปิดสถิติย้อนหลัง 20 ปี! เจาะเลขรางวัลที่ 1-เลขท้าย 2 ตัว มีเลขไหนเคยออกซ้ำบ้าง?
หอยมือเสือ ยักษ์ใหญ่แห่งท้องทะเล เนื้อส่วนไหนกินได้บ้าง เหตุใดจึงมีราคาสูง และทำไมจึงกลายเป็นสัตว์ทะเลที่ต้องได้รับการคุ้มครอง
คำชะโนด งวด 1 ธ.ค. 69 เปิดโพยชุดใหญ่! เลขเด่นสีเหลืองมาแล้ว จัดเต็มสองฝั่ง พร้อมเลขสามตัวตรง 7 ชุด
ประวัตินามสกุลคนไทย เมื่อก่อนตั้งได้ แต่เดี๋ยวนี้ห้ามตั้ง
ปิดฉากคดีแอร์สาวไทย! ศาลออสเตรเลียสั่งถอนทุกข้อหา หลังพบถูกขบวนการค้ายาใช้เป็นเครื่องมือ
เลขเด็ดปฏิทิน "หลวงปู่ศิลา" งวดวันที่ 1 ธันวาคม 69..เลขไหนเด่น ส่องเลย!
หนังไทยเรื่องแรก ที่ทำรายได้ทะลุ 1 พันล้านบาทในต่างประเทศ
เปิด 5 สิ่งของไม่ควรวางบนโต๊ะรับแขก โบราณเชื่อขัดโชคลาภ-เงินทองรั่วไหล
กินดินแก้พิษ! ทำไมนกแก้วในป่าอเมซอนจึงพากันมากินดินเหนียว ทั้งที่มีผลไม้และเมล็ดพืชให้กินมากมาย?
ทำไมน้ำพุร้อนเยลโลว์สโตนถึงมีสีฟ้าสดใส? เบื้องหลังสีสันมหัศจรรย์ไม่ได้เกิดจากสารเคมีอย่างเดียว!
ทามาริลโล ผลไม้หน้าตาคล้ายมะเขือเทศที่เติบโตบนไม้พุ่ม พร้อมรสเปรี้ยวหวานอันเป็นเอกลักษณ์





