ดวงตาแห่งซาฮาราคือแอตแลนติสที่สาบสูญหรือไม่

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

กลางทะเลทรายมอริเตเนียมีวงแหวนหินขนาดมหึมาซ้อนกันจนดูคล้ายม่านตาของสิ่งมีชีวิตจากอวกาศ โครงสร้างนี้กว้างราว 40 กิโลเมตร ใหญ่พอให้มองเห็นรูปทรงทั้งวงได้ชัดจากอวกาศ จึงมีชื่อเล่นว่า “ดวงตาแห่งซาฮารา” หรือ Eye of Africa

ชื่อทางวิทยาศาสตร์คือ Richat Structure ตั้งอยู่บนที่ราบสูงอัดราร์ ใกล้เมืองอูอาดาน ทางตะวันตกเฉียงเหนือของมอริเตเนีย ภาพถ่ายจากยานอวกาศทำให้วงสันหินสีน้ำตาล เทา และทองตัดกับผืนทรายดูเหมือนผังเมืองวงกลมขนาดยักษ์ จินตนาการเรื่องนครโบราณจึงตามมาติด ๆ

วงกลมที่เคยถูกสงสัยว่าเป็นรอยชน

ช่วงแรกนักธรณีวิทยาเคยตั้งข้อสันนิษฐานว่า Richat อาจเป็นหลุมอุกกาบาต เพราะรูปทรงเกือบกลมและมีแนววงแหวนล้อมศูนย์กลาง แต่หลักฐานสำคัญของการชนความเร็วสูงกลับไม่ปรากฏครบถ้วน การตรวจตัวอย่างหินไม่พบร่องรอยการแปรสภาพจากแรงกระแทกแบบที่ควรพบในหลุมอุกกาบาตขนาดใหญ่

คำอธิบายที่ได้รับการยอมรับมากกว่าคือ ที่นี่เป็นโดมหินขนาดใหญ่ซึ่งถูกดันตัวขึ้นจากกิจกรรมของหินหนืดใต้ดินเมื่อเวลาหลายสิบล้านปีก่อน ชั้นหินตะกอนด้านบนโก่งนูนและแตกร้าว จากนั้นลม น้ำ และการผุพังได้กัดเซาะต่อเนื่องเป็นเวลายาวนาน

ชั้นหินแต่ละชั้นแข็งไม่เท่ากัน หินที่ทนการกัดเซาะกว่าจะนูนเป็นสัน ส่วนหินที่อ่อนกว่าจะยุบเป็นร่อง เมื่อนำมามองจากด้านบน จึงปรากฏเป็นวงแหวนซ้อนกันเหมือนลายเป้า ไม่ใช่กำแพงเมือง คูน้ำ หรือสิ่งก่อสร้างฝีมือมนุษย์

เหตุใดจึงถูกโยงกับแอตแลนติส

เพลโตเล่าเรื่องแอตแลนติสไว้ในบทสนทนา Timaeus และ Critias โดยบรรยายเมืองที่มีวงแหวนของแผ่นดินและน้ำสลับกัน ภาพดาวเทียมของ Richat มีโครงร่างวงกลมเด่นชัดและมีขนาดใหญ่ จึงถูกนำไปเทียบกับคำบรรยายนี้ในโลกอินเทอร์เน็ต หลายคลิปและหลายโพสต์ย้ำว่าจำนวนวงหรือสัดส่วน “ตรงกันทุกประการ”

ข้อเท็จจริงคือความคล้ายกันอยู่ที่รูปลักษณ์กว้าง ๆ เท่านั้น Richat มีแนวสันหินหลายชั้นที่เกิดตามธรรมชาติ ไม่ได้เป็นวงคูน้ำและเกาะที่วางผังขึ้นอย่างเป็นระเบียบ และยังไม่มีหลักฐานทางโบราณคดีว่าเคยมีนครขนาดใหญ่ ระบบคลอง ท่าเรือ หรือสิ่งปลูกสร้างตามเรื่องเล่าของเพลโตอยู่ในบริเวณนี้

ตำแหน่งก็เป็นปัญหาใหญ่ของทฤษฎีนี้ เรื่องของเพลโตระบุแอตแลนติสว่าเป็นเกาะอยู่นอกเสาหินเฮราคลีส ซึ่งมักตีความโยงกับช่องแคบยิบรอลตาร์ ขณะที่ Richat อยู่ลึกเข้าไปในแผ่นดินของแอฟริกาในเขตทะเลทราย การจะทำให้สองข้อมูลตรงกันต้องสมมติว่าภูมิประเทศและระดับทะเลเปลี่ยนไปอย่างมหาศาล แต่ยังไม่มีหลักฐานธรณีวิทยาและโบราณคดีรองรับภาพนั้น

ความลึกลับจริงอยู่ในหิน ไม่ได้อยู่ใต้ซากเมือง

Richat ไม่ได้ต้องพึ่งตำนานจึงจะน่าทึ่ง โครงสร้างนี้เผยชั้นหินตั้งแต่เก่ามากบริเวณแกนกลางไปถึงชั้นหินอายุน้อยกว่าโดยรอบ ราวกับมีคนผ่าหน้าตัดเปลือกโลกออกเป็นวงกว้าง 40 กิโลเมตรให้เห็นต่อหน้า กระบวนการดันตัวของหินหนืด การแตกร้าว และการกัดเซาะต่างหากที่เขียนลายวงแหวนเหล่านี้ขึ้นมา

ดังนั้น ข้อสรุปที่หลักฐานสนับสนุนคือ ดวงตาแห่งซาฮาราเป็นโครงสร้างธรณีวิทยาตามธรรมชาติ ไม่ใช่ซากแอตแลนติสที่ยืนยันได้ ความเชื่อมโยงกับนครสาบสูญเกิดจากความคล้ายทางสายตาและการตีความเรื่องเล่าของเพลโต ไม่ใช่จากการค้นพบเมืองโบราณใต้ผืนทราย

ภาพวงแหวนกลางทะเลทรายจึงยังน่าดูอยู่เสมอ เพียงเปลี่ยนมุมมองจาก “ร่องรอยอารยธรรมลับ” เป็นบันทึกขนาดยักษ์ของโลก ที่ลมและเวลาใช้เวลาหลายล้านปีสร้างขึ้น