เทอราโทมาคือเนื้องอกที่อาจมีผมและฟันอยู่ภายใน

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

ภาพก้อนเนื้อในขวดแล็บที่มีเส้นผมพันอยู่กับฟันซี่เล็ก ๆ ฟังดูเหมือนฉากหนังสยองขวัญ แต่ในทางพยาธิวิทยามันเกิดขึ้นได้จริง ก้อนชนิดนี้ชื่อว่า เทอราโทมา (teratoma) ชื่อมาจากรากภาษากรีกที่สื่อถึงความประหลาดของรูปลักษณ์

สิ่งที่เห็นไม่ใช่วัตถุแปลกปลอม ไม่เกี่ยวกับไสยศาสตร์ และไม่ได้หมายความว่าร่างกายกำลังสร้างมนุษย์อีกคนขึ้นมา มันคือเนื้องอกจากเซลล์สืบพันธุ์ หรือ germ cell ซึ่งเป็นเซลล์กลุ่มพิเศษที่มีศักยภาพเปลี่ยนไปเป็นเนื้อเยื่อหลายชนิดได้

ทำไมก้อนเดียวถึงมีผม ฟัน หรือกระดูกได้

ระหว่างการพัฒนาของตัวอ่อน เซลล์จะค่อย ๆ แยกหน้าที่ไปเป็นผิวหนัง กล้ามเนื้อ กระดูก เส้นผม หรือส่วนประกอบอื่นของร่างกาย หาก germ cell กลุ่มหนึ่งเจริญผิดแบบและก่อตัวเป็นเนื้องอก มันอาจสร้างเนื้อเยื่อหลายชนิดปะปนอยู่ในก้อนเดียวกันได้

ภาพที่คนมักตกใจจึงพบได้ในเทอราโทมาชนิดสุกงอม หรือ mature teratoma โดยเฉพาะชนิดถุงน้ำที่รังไข่ แพทย์อาจพบไขมัน เส้นผม ฟัน กระดูก กล้ามเนื้อ หรือเนื้อเยื่อคล้ายผิวหนังอยู่ด้านใน ส่วนประกอบซับซ้อนกว่านั้นพบได้น้อยมาก และคำว่า “มีดวงตา” ในรายงานทางการแพทย์หมายถึงอาจมีชิ้นส่วนของเนื้อเยื่อตา ไม่ได้หมายถึงก้อนนั้นมีอวัยวะสมบูรณ์เหมือนคน

ตำแหน่งที่พบและเรื่องมะเร็ง

เทอราโทมาเกิดได้หลายตำแหน่ง แต่พบที่รังไข่บ่อยในผู้หญิง และพบที่อัณฑะในผู้ชาย นอกจากนี้ยังอาจเกิดใกล้ก้นกบในทารก หรือเกิดในบริเวณอื่นของร่างกายได้ตามเส้นทางการเคลื่อนที่ของ germ cell ระหว่างพัฒนาการ

คำว่าเนื้องอกไม่ได้แปลว่าเป็นมะเร็งเสมอไป เทอราโทมาชนิด mature ส่วนใหญ่ไม่ใช่มะเร็ง ขณะที่ชนิด immature มีความเสี่ยงเป็นมะเร็งและต้องประเมินอย่างจริงจัง ความเสี่ยงจึงดูจากชนิดก้อน ตำแหน่ง อายุผู้ป่วย ผลภาพถ่าย และผลตรวจชิ้นเนื้อ ไม่สามารถตัดสินจากภาพผมหรือฟันเพียงอย่างเดียว

ตรวจพบได้อย่างไร

หลายคนไม่มีอาการจนตรวจอัลตราซาวนด์หรือเอกซเรย์พบโดยบังเอิญ หากก้อนอยู่ที่รังไข่ อาจมีปวดท้องน้อย แน่นท้อง หรือปวดเฉียบพลันเมื่อรังไข่บิดขั้วได้ แพทย์ใช้การตรวจภาพ เช่น อัลตราซาวนด์ CT หรือ MRI เพื่อดูขนาด ตำแหน่ง ไขมัน และแคลเซียมที่อยู่ในก้อน รวมถึงอาจตรวจเลือดหรือพิจารณาผลชิ้นเนื้อเมื่อจำเป็น

การรักษาหลักมักเป็นการผ่าตัดเอาก้อนออก เพราะแม้ก้อนส่วนใหญ่ไม่ใช่มะเร็ง ก็อาจโต แตก ติดเชื้อ หรือทำให้เกิดการบิดขั้วได้ หลังผ่าตัด พยาธิแพทย์จะยืนยันชนิดของเนื้องอกจากเนื้อเยื่อจริง แล้วทีมรักษาจึงวางแผนติดตามหรือรักษาต่อหากพบความเสี่ยงมะเร็ง

ข้อเท็จจริงที่ชัดที่สุดคือ เทอราโทมาไม่ได้สร้าง “ร่างกายใหม่” ในคนไข้ มันเป็นผลของเซลล์ที่ยังมีความสามารถสร้างเนื้อเยื่อหลายแบบ แล้วเติบโตผิดที่ผิดทางจนรวมเป็นก้อนเดียว ความประหลาดของมันอธิบายได้ด้วยชีววิทยาของเซลล์ และการพบก้อนหรืออาการปวดท้องน้อยต่อเนื่องควรให้แพทย์ประเมินโดยเร็ว