จักรวรรดิที่พระอาทิตย์ไม่เคยตก

มีประโยคหนึ่งในประวัติศาสตร์ ที่แค่ได้ยินก็รู้สึกถึงความยิ่งใหญ่จนขนลุก มันไม่ใช่คำขู่ของกษัตริย์ ไม่ใช่คำประกาศสงคราม แต่มันคือการบรรยายความจริงทางภูมิศาสตร์ที่บ้าบิ่นที่สุด

 

"เป็นจักรวรรดิที่พระอาทิตย์ไม่เคยตกดิน"

 

ตลอดประวัติศาสตร์มนุษย์ มีเพียงสองจักรวรรดิเท่านั้นที่กล้าและมีสิทธิ์จะใช้ประโยคนี้ได้อย่างเต็มปาก และทั้งคู่ก็ได้ครองโลกในแบบที่ไม่มีใครเหมือน

 

1. ที่มาของวลีอมตะ

 

หลายคนเข้าใจว่าวลีนี้เกิดมาเพื่อจักรวรรดิอังกฤษ แต่ความจริงมันเก่าแก่กว่านั้นมาก

 

วลีนี้ถูกคิดขึ้นครั้งแรกเพื่ออธิบายอาณาจักรของ พระเจ้าชาร์ลที่ 5 แห่งจักรวรรดิโรมันอันศักดิ์สิทธิ์ ซึ่งในขณะเดียวกันก็ทรงเป็นพระเจ้าคาร์ลอสที่ 1 แห่งสเปน อาณาจักรของพระองค์กว้างใหญ่จนครอบคลุมทั้งยุโรปกลาง สเปน เนเธอร์แลนด์ และดินแดนโพ้นทะเลในอเมริกา จึงมีคำกล่าวว่าในดินแดนของพระองค์นั้นดวงอาทิตย์ไม่มีวันตก

 

ต่อมาวลีนี้ได้กลายเป็นคำนิยามอย่างเป็นทางการของ จักรวรรดิสเปน ในศตวรรษที่ 16-17

 

2. เจ้าของคนแรก: จักรวรรดิสเปน - จุดเริ่มต้นของการครองโลก

 

ถ้าอังกฤษคือผู้ที่ทำให้วลีนี้โด่งดัง สเปนคือผู้ที่ทำให้มันเกิดขึ้นจริงเป็นครั้งแรก

 

หลังการค้นพบทวีปอเมริกาโดยโคลัมบัสในปี 1492 สเปนได้เปลี่ยนตัวเองจากอาณาจักรที่เพิ่งจบสงคราม Reconquista มาเป็นมหาอำนาจโลกในชั่วข้ามคืน

 

ในปี 1580 เมื่อพระเจ้าเฟลิเปที่ 2 แห่งสเปนได้ผนวกรวมโปรตุเกสเข้ามา จักรวรรดิสเปนได้กลายเป็นสิ่งที่ไม่เคยมีมาก่อน:

 

ตะวันออก: ฟิลิปปินส์ ซึ่งตั้งชื่อตามพระเจ้าเฟลิเปนั่นเอง เป็นฐานการค้าในเอเชีย

ตะวันตก: ทวีปอเมริกาทั้งหมดตั้งแต่แคลิฟอร์เนียจนถึงปลายสุดของชิลี ยกเว้นบราซิล

กลาง: สเปน เนเธอร์แลนด์ บางส่วนของอิตาลี และดินแดนในแอฟริกา

 

นั่นหมายความว่า เมื่อดวงอาทิตย์กำลังตกที่มาดริด มันกำลังขึ้นที่เม็กซิโกซิตี้ และกำลังส่องแสงจ้าอยู่ที่มะนิลา แผนที่โลกในเวลานั้นคือแผนที่ของสเปน

 

เคล็ดลับของสเปนคือ เงิน กองเรือขนเงิน (Silver Fleet) ที่ขนแร่เงินจากเหมืองโปโตซีในโบลิเวีย ได้สร้างระบบเศรษฐกิจโลกแบบแรกของโลก แต่ความมั่งคั่งที่ได้มาง่ายเกินไป พร้อมสงครามไม่รู้จบกับอังกฤษและดัตช์ ก็ทำให้จักรวรรดินี้ค่อยๆ จมลงเพราะเงินเฟ้อและการล้มละลายถึง 4 ครั้ง

 

3. เจ้าของคนที่สองและยิ่งใหญ่ที่สุด: จักรวรรดิอังกฤษ

 

ถ้าสเปนคือผู้ริเริ่ม อังกฤษคือผู้ที่ทำให้วลีนี้สมบูรณ์แบบและถูกจารึกในความทรงจำของคนทั้งโลก

 

จากเกาะเล็กๆ ในมหาสมุทรแอตแลนติก ที่ครั้งหนึ่งเคยเป็นแค่ดินแดนชายขอบของยุโรป กลับกลายเป็นจักรวรรดิที่ใหญ่ที่สุดในประวัติศาสตร์มนุษยชาติจนได้รับสมญานามว่า ดินแดนที่ดวงอาทิตย์ไม่เคยลับขอบฟ้า

 

ในจุดสูงสุดในปี 1922 จักรวรรดิอังกฤษมีตัวเลขที่น่าทึ่ง:

 

พื้นที่ 35.5 ล้านตารางกิโลเมตร ครอบคลุม 1 ใน 4 ของพื้นดินทั้งโลก ปกครองผู้คนกว่า 500 ล้านคน หรือ 1 ใน 4 ของประชากรโลกในเวลานั้น

มีอาณานิคมในทุกไทม์โซน ตั้งแต่แคนาดาและแคริบเบียนในตะวันตก ไปจนถึงออสเตรเลียและนิวซีแลนด์ในตะวันออก

ดวงอาทิตย์ส่องธง Union Jack ตลอด 24 ชั่วโมง จริงๆ ในทางเทคนิค ถ้าคุณส่งโทรเลขไปรอบโลกในปี 1900 คุณจะส่งผ่านสายเคเบิลใต้น้ำของอังกฤษทั้งหมด

 

อังกฤษทำได้อย่างไร ทั้งที่ไม่มีกองทัพภาคพื้นทวีปที่ใหญ่โตเหมือนฝรั่งเศส?

 

1. กองทัพเรือ: หลักการ "Two-Power Standard" คือ กองทัพเรืออังกฤษต้องใหญ่กว่ากองทัพเรืออันดับ 2 และ 3 รวมกัน

2. การปฏิวัติอุตสาหกรรม: โรงงานในแมนเชสเตอร์ผลิตสินค้าไปขายคนทั้งโลก แล้วเอาเงินกลับมาซื้อเรือเพิ่ม

3. บริษัทเอกชนนำทัพ: บริษัทอินเดียตะวันออกของอังกฤษ (British East India Company) คือบริษัทแรกที่พิชิตอนุทวีปทั้งอนุทวีปก่อนจะยกให้รัฐบาล

4. ภาษาและกฎหมาย: อังกฤษไม่ได้ส่งแค่ทหาร แต่ส่งระบบกฎหมาย common law, กีฬาฟุตบอล, และภาษาอังกฤษไปด้วย

 

มีความตลกร้ายของคนอังกฤษในยุควิกตอเรียว่า "The sun never sets on the British Empire, because God doesn't trust the British in the dark."

 

4. มีใครอีกบ้างที่อยากให้ดวงอาทิตย์ไม่เคยตก?

 

วลีนี้หอมหวานจนหลายจักรวรรดิอยากเคลม

 

จักรวรรดิโปรตุเกส: จริงๆ แล้วเป็นจักรวรรดิโพ้นทะเลแห่งแรก มีตั้งแต่บราซิล แองโกลา กัว มาเก๊า แต่เล็กเกินกว่าจะครองวลีนี้ได้นาน

จักรวรรดิฝรั่งเศส: ในยุคจักรวรรดิที่สองของนโปเลียนที่ 3 ก็มีอาณานิคมรอบโลก แต่คนฝรั่งเศสมักจะพูดว่า "จักรวรรดิที่พระอาทิตย์ไม่เคยตก เพราะต้องทำงานตลอดเวลา"

จักรวรรดิอเมริกันในยุคปัจจุบัน: มีคนพูดติดตลกว่า วันนี้วลีนี้ควรเป็นของอเมริกา เพราะมีฐานทัพทหารกว่า 750 แห่งใน 80 ประเทศทั่วโลก ดวงอาทิตย์ไม่เคยตกเหนือฐานทัพอเมริกัน

 

5. เมื่อดวงอาทิตย์ต้องตก

 

ไม่มีจักรวรรดิใดอยู่ค้ำฟ้า

 

จักรวรรดิสเปนล่มสลายเพราะ เงินเฟ้อและการทำสงครามมากเกินตัว เงินจากอเมริกาทำให้สเปนขี้เกียจพัฒนาอุตสาหกรรมในประเทศ

 

จักรวรรดิอังกฤษล่มสลายเพราะ สงครามโลกสองครั้ง สงครามทำให้อังกฤษเป็นหนี้อเมริกามหาศาล และทำให้คนในอาณานิคมอย่างอินเดีย อียิปต์ ตระหนักว่า "ถ้าอังกฤษยังต้องการให้เราช่วยรบ แสดงว่าอังกฤษไม่ได้แข็งแกร่งอย่างที่คิด" หลังปี 1947 ดวงอาทิตย์ก็เริ่มตกอย่างรวดเร็ว จากอินเดียสู่แอฟริกา จนเหลือเพียงหมู่เกาะเล็กๆ อย่างฟอล์กแลนด์ในวันนี้

 

บทสรุป

 

จักรวรรดิที่พระอาทิตย์ไม่เคยตก จึงไม่ใช่แค่เรื่องของขนาดแผนที่ แต่มันคือบทเรียนแรกของโลกาภิวัตน์

 

สเปนสอนเราว่า การมีทรัพยากรมากที่สุดไม่ได้แปลว่าจะรวยที่สุดถ้าไม่รู้จักบริหาร

อังกฤษสอนเราว่า เกาะเล็กๆ ที่ไม่มีทรัพยากรเลย สามารถครองโลกได้ด้วยนวัตกรรม กองทัพเรือ และระบบ

 

ทุกวันนี้เรายังใช้ชีวิตอยู่ในเงาของจักรวรรดิเหล่านั้นอยู่ เราพูดภาษาอังกฤษเป็นภาษากลาง เราใช้กฎหมายที่อังกฤษวางรากฐานไว้ เรากินมันฝรั่งที่สเปนเอามาจากเปรู และเรายังนับเวลาแบบ GMT ที่ตั้งอยู่ ณ หอดูดาวกรีนิชในลอนดอน

 

ดวงอาทิตย์ตกจากจักรวรรดิไปแล้ว แต่แสงของมันยังคงส่องมาถึงเราทุกคนจนถึงวันนี้