นักวิทยาศาสตร์พบอนุภาคทองคำในใบยูคาลิปตัสได้อย่างไร

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

ใบยูคาลิปตัสที่ปลิวอยู่ตามพื้นป่าออสเตรเลียดูไม่มีอะไรต่างจากใบไม้ทั่วไป จนกระทั่งนักวิจัยนำตัวอย่างจากพื้นที่แห้งแล้งในรัฐเวสเทิร์นออสเตรเลียไปตรวจด้วยเครื่องมือระดับจุลภาค แล้วเจอสัญญาณของโลหะมีค่าซ่อนอยู่ในเนื้อเยื่อพืช

เรื่องนี้ไม่ได้แปลว่าต้นไม้ผลิตทองคำ หรือเด็ดใบไปขายได้ แต่มันทำให้ต้นไม้กลายเป็นผู้ช่วยบอกเบาะแสของแร่ที่อยู่ลึกใต้พื้นดินได้

ต้นไม้ทำหน้าที่เหมือนเครื่องเก็บตัวอย่างใต้ดิน

งานวิจัยที่ตีพิมพ์ใน Nature Communications ปี 2013 พบอนุภาคทองคำธรรมชาติอยู่ภายในใบยูคาลิปตัสที่เก็บจากบริเวณแหล่งทองคำ Freddo ในรัฐเวสเทิร์นออสเตรเลีย หลักฐานสำคัญคือทองคำอยู่ในเนื้อเยื่อที่ยังมีชีวิต ไม่ได้เพียงเกาะผิวใบจากฝุ่นที่ปลิวมา

ยูคาลิปตัสเป็นพืชรากลึก ในพื้นที่ศึกษามีรายงานว่ารากสามารถลงไปแตะชั้นดินลึกราว 40 เมตร เมื่อรากดูดน้ำใต้ดินขึ้นมา ธาตุและสารที่ละลายหรือเคลื่อนที่ร่วมกับน้ำก็มีโอกาสเดินทางเข้าสู่ลำต้นและใบได้ รวมถึงทองคำในปริมาณน้อยมาก

จุดที่ควรแยกให้ชัดคือ ตัวเลข 40 เมตรเป็นบริบทของพื้นที่ศึกษา ไม่ใช่กฎว่าต้นยูคาลิปตัสทุกต้นต้องหยั่งรากลึกเท่านี้ และไม่ได้พิสูจน์ว่าทุกฤดูแล้งจะเกิดกระบวนการเหมือนกัน

ทองคำมีน้อยเกินกว่าจะ “ปลูกไว้ขุด”

ทีมวิจัยใช้กล้องจุลทรรศน์อิเล็กตรอนและการวิเคราะห์องค์ประกอบเพื่อยืนยันอนุภาคทองคำในตัวอย่าง ขนาดของอนุภาคอยู่ในระดับไมโครเมตร จึงมองไม่เห็นด้วยตาเปล่า และปริมาณทองคำในใบมีเพียงระดับร่องรอย ไม่ใช่เกล็ดทองที่เห็นเป็นประกายตามธรรมชาติ

ดังนั้นภาพเล่าว่า “ต้นไม้สายเปย์” ฟังสนุกได้ แต่ข้อสรุปทางวิทยาศาสตร์คือ ใบไม้เป็นตัวชี้วัดทางชีวธรณีเคมี มากกว่าจะเป็นแหล่งทองคำใหม่ การเก็บใบจากต้นจำนวนมากแล้วตรวจเปรียบเทียบกันอาจช่วยให้นักสำรวจเลือกจุดเจาะสำรวจใต้ชั้นดินหรือทรายที่ปิดทับแหล่งแร่ไว้

เหตุใดทองจึงไปอยู่ปลายทางอย่างใบ

บทความวิจัยอธิบายว่าทองคำน่าจะเป็นพิษต่อพืชได้ พืชจึงอาจเคลื่อนมันไปยังส่วนปลาย เช่น ใบ หรือเก็บไว้ในตำแหน่งเฉพาะภายในเซลล์ เพื่อลดผลกระทบต่อส่วนสำคัญของต้น เมื่อใบแก่และหลุดร่วง สารบางส่วนก็ถูกนำออกจากระบบของพืชไปพร้อมใบ

ความสามารถนี้จึงมีประโยชน์กับงานสำรวจโดยเฉพาะพื้นที่ที่ชั้นตะกอนหนาปิดบังหินต้นกำเนิด นักธรณีวิทยาไม่จำเป็นต้องเริ่มจากการเจาะทุกจุดแบบสุ่ม แต่ใช้พืชที่ยืนอยู่บนพื้นที่นั้นมาช่วยคัดกรองตำแหน่งที่ควรตรวจละเอียดขึ้นได้

คำตอบสั้นที่สุดคือ ยูคาลิปตัสไม่ได้สร้างทองคำขึ้นมาเอง แต่มันอาจดูดทองคำปริมาณจิ๋วจากใต้ดิน ลำเลียงไปสะสมในใบ และทิ้งร่องรอยให้มนุษย์อ่านได้ด้วยเครื่องมือวิทยาศาสตร์