ฝรั่งเศสวางแผนพรางปารีสจากเครื่องบินทิ้งระเบิดในปี 1918 อย่างไร

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

คืนหนึ่งในปี 1918 นักบินเยอรมันที่บินอยู่เหนือฝรั่งเศสต้องหาทางจำแนกเป้าหมายจากพื้นดิน แสงไฟเล็ก ๆ ของถนน ทางรถไฟ และโรงงานช่วยบอกตำแหน่งเมืองได้ดีพอ ๆ กับแผนที่ เพราะเครื่องบินยังไม่มีเรดาร์ช่วยค้นหาเป้าหมาย

ปารีสจึงกลายเป็นเมืองที่ต้องซ่อนตัวตอนมีสัญญาณเตือน ไฟตามถนนและอาคารถูกลดหรือดับลง เพื่อทำให้เครื่องบินมองเห็นเมืองได้ยากขึ้น ฝ่ายฝรั่งเศสยังต้องคิดต่อว่า ถ้าปารีสจริงมืดลง จะสร้างแสงลวงให้เครื่องบินหันไปผิดทางได้หรือไม่

ปารีสต้องหายไปจากสายตา

การโจมตีทางอากาศในสงครามโลกครั้งที่หนึ่งทำให้งานป้องกันเมืองเปลี่ยนจากการตั้งปืนบนพื้นดิน ไปสู่การควบคุมสิ่งที่นักบินมองเห็นจากท้องฟ้า นักบินเยอรมันใช้ดวงจันทร์ ดวงดาว เงาสะท้อนบนผิวน้ำ รวมถึงแนวทางรถไฟและขบวนรถไฟเป็นจุดสังเกตในการนำทางยามค่ำคืน

ต้นปี 1918 กระทรวงการบินของฝรั่งเศสกับหน่วยป้องกันอากาศยานจึงวางแผนสร้างภูมิทัศน์ลวงในเขตชานเมือง แนวคิดนี้ไม่ใช่การสร้างเมืองสำหรับคนเข้าอยู่ แต่เป็นฉากขนาดใหญ่ที่ออกแบบให้ดูเหมือนปารีสเมื่อมองจากเครื่องบิน โดยให้ปารีสจริงอยู่ในความมืด

แบบจำลองที่ต้องมองจากฟ้า

แผนงานถูกแบ่งเป็นสามพื้นที่ พื้นที่ทางตะวันออกเฉียงเหนือควรเลียนแบบเขตอุตสาหกรรมและสถานีรถไฟสำคัญ พื้นที่ทางตะวันตกเฉียงเหนืออยู่ใกล้แนวโค้งของแม่น้ำแซนที่มีรูปร่างคล้ายบริเวณปารีส ส่วนพื้นที่ทางตะวันออกเตรียมทำให้ดูเหมือนเขตโรงงานและเตาหลอม

แบบร่างของพื้นที่ตะวันตกเฉียงเหนือใส่สถานที่สำคัญหลายแห่งลงไปด้วย ทั้งถนนใหญ่ สถานีรถไฟ จัตุรัส และจุดเด่นของเมือง แผนนี้จึงมักถูกเล่าต่อว่าเป็น “ปารีสปลอมทั้งเมือง” ทว่าแบบร่างกับสิ่งที่สร้างขึ้นจริงมีระยะห่างกันมาก

วิศวกรแสงสว่าง แฟร์น็องด์ จาโกปอซซี รับหน้าที่ออกแบบภาพกลางคืน เขาทดลองจัดตำแหน่งโคมไฟจากจุดสูงบนหอไอเฟล เพื่อดูว่าแสงแบบใดจะมีลักษณะคล้ายเมืองเมื่อมองจากระยะไกล ระบบที่วางไว้มีทั้งไฟสีต่าง ๆ แสงที่ลดระดับเมื่อเกิดสัญญาณเตือน และไฟที่ค่อย ๆ เคลื่อนไปตามแนวราง เพื่อให้ดูเหมือนรถไฟกำลังวิ่ง

สิ่งที่สร้างจริงมีขนาดเล็กกว่าเรื่องเล่า

หลักฐานที่มีระบุว่า ส่วนที่ก่อสร้างจริงชัดเจนที่สุดคือสถานีรถไฟจำลองใกล้เมืองวีลแป็งต์ บริเวณที่เรียกว่าออร์ม เดอ มอร์ลู โครงสร้างทำจากไม้ หุ้มด้วยผ้าใบที่ทาสีและปล่อยให้แสงลอดผ่าน ด้านในมีแนวราง สัญญาณ ชานชาลาจำลอง และระบบไฟที่ทำให้แสงวิ่งเป็นช่วง ๆ

ใกล้กันมีสิ่งปลูกสร้างที่ตั้งใจให้ดูเป็นโรงงาน พร้อมเตาและควันเทียมในแผนการหลอกตา อาคารเหล่านี้ไม่ได้ถูกสร้างเพื่อรับผู้โดยสารหรือผลิตสินค้า หน้าที่ของมันมีเพียงทำให้มุมมองจากอากาศมีจังหวะของเมืองอุตสาหกรรม ทั้งแสงนิ่ง แสงเคลื่อน และควันจาง ๆ

โครงการเดินหน้าได้เพียงบางส่วน งานก่อสร้างสำคัญเพิ่งเสร็จราวเดือนกันยายน 1918 ขณะที่การโจมตีทางอากาศช่วงสุดท้ายผ่านไปแล้ว และสงครามยุติลงในวันที่ 11 พฤศจิกายนของปีเดียวกัน จึงไม่มีโอกาสตรวจสอบว่าเครื่องบินเยอรมันจะทิ้งระเบิดใส่ฉากลวงหรือมองออกว่าเป็นของปลอม

ข้อสรุปที่ตรงกับหลักฐานจึงเป็นเช่นนี้: ฝรั่งเศสเคยวางแผน “ปารีสปลอม” จริง และสร้างสถานีจำลองกับระบบไฟบางส่วนจริง แต่ยังไม่ทันสร้างเมืองจำลองครบตามแบบ และยังไม่มีหลักฐานว่าแผนนี้ช่วยเบี่ยงระเบิดได้สำเร็จ เรื่องนี้จึงเป็นโครงการพรางทางอากาศที่ไปไกลถึงขั้นทดลองวัสดุ แสง และการเคลื่อนไหวของรถไฟ ก่อนถูกสงครามยุติลงเสียก่อน