ทำไมทนายความ ถึงรับว่าความให้คนผิด ทั้งที่รู้ว่าผิด

          หลายคนอาจสงสัยว่า ทนายดังทำไมรับว่าความให้คนนั้น คนนี้ทั้งที่มองแล้วว่าผิดแน่ ๆ

          คำถามที่ว่า “ทำไมทนายความถึงยอมเข้าข้างคนผิด ทั้งๆ ที่รู้เต็มอกว่าเขาทำผิดจริง?” เป็นหนึ่งในข้อสงสัยทางศีลธรรมและจริยธรรมที่ผู้คนในสังคมถามกันมาทุกยุคทุกสมัย ในสายตาของคนทั่วไป การปกป้องคนที่ทำความผิดดูเหมือนเป็นการร่วมมือกับความอยุติธรรม และเป็นการซ้ำเติมผู้บริสุทธิ์หรือผู้เสียหาย

          แต่ในมุมมองของกฎหมายและระบบยุติธรรม เหตุผลที่ทนายความต้องทำหน้าที่นี้ มีมิติที่ลึกซึ้งกว่าแค่เรื่อง “ถูกหรือผิด” หรือ “ขาวกับดำ”

​          1. หลักการสิทธิในการต่อสู้คดีและการสันนิษฐานไว้ก่อนว่าเป็นผู้บริสุทธิ์
​หัวใจสำคัญที่สุดของระบบยุติธรรมในสังคมประชาธิปไตย คือหลักการ “สันนิษฐานไว้ก่อนว่าจำเลยเป็นผู้บริสุทธิ์” (Presumption of Innocence) จนกว่าศาลจะมีคำพิพากษาถึงที่สุด
​ไม่ใช่หน้าที่ของทนายในการตัดสิน:

          ทนายความไม่ได้มีหน้าที่ตัดสินว่าใครผิดหรือถูก หน้าที่การตัดสินเป็นของ “ศาล” และหน้าที่ในการพิสูจน์ความผิดเป็นของ “อัยการ” หรือ “โจทก์”
​สิทธิขั้นพื้นฐานตามรัฐธรรมนูญ: มนุษย์ทุกคน ไม่ว่าจะถูกกล่าวหาในคดีร้ายแรงเพียงใด ย่อมมีสิทธิในการได้รับการพิจารณาคดีอย่างเป็นธรรม (Right to a Fair Trial) และมีสิทธิที่จะมีผู้เชี่ยวชาญทางกฎหมายมาช่วยคัดค้านหรือตรวจสอบกระบวนการใช้อำนาจของรัฐ

​          หากสังคมยินยอมให้ทนายความปฏิเสธการทำคดีเพียงเพราะ “รู้สึก” หรือ “เชื่อ” ว่าจำเลยผิด ระบบยุติธรรมจะพังทลายลงทันที เพราะคนเราอาจถูกลงโทษเพียงเพราะกระแสสังคมหรือการตั้งข้อหาที่ผิดพลาดโดยไม่มีโอกาสได้โต้แย้ง

​          2. การตรวจสอบคานอำนาจรัฐไม่ให้ใช้อำนาจเกินขอบเขต
​ในคดีอาญา รัฐบาลมีทั้งกำลังตำรวจ อัยการ งบประมาณ และเครื่องมือสืบสวนสอบสวนที่เหนือกว่าประชาชนคนธรรมดาอย่างมหาศาล หากจำเลยต้องต่อสู้เพียงลำพัง การก้าวข้ามขั้นตอนทางกฎหมายหรือการกลั่นแกล้งย่อมเกิดขึ้นได้ง่าย

​หน้าที่ของทนายความในกรณีที่ลูกความทำผิดจริง จึงไม่ใช่การ “โกหกเพื่อเปลี่ยนผิดให้เป็นถูก” แต่คือการ ตรวจสอบว่ารัฐดำเนินกระบวนการอย่างถูกต้องตามกฎหมายหรือไม่
​พยานหลักฐานที่ตำรวจหามานั้น ได้มาอย่างถูกต้องตามกฎหมายหรือไม่?
​มีการทรมาน ข่มขู่ หรือบังคับให้รับสารภาพหรือไม่?
​ข้อหาที่อัยการฟ้องนั้น สอดคล้องกับพฤติการณ์จริงหรือไม่?

​          หากทนายความคัดค้านพยานหลักฐานที่ไม่ถูกต้อง จนทำให้ศาลยกฟ้อง นั่นไม่ได้แปลว่าทนายสนับสนุนคนชั่ว แต่เป็นการคุ้มครองระบบยุติธรรมไม่ให้รัฐใช้อำนาจมิชอบ เพราะหากรัฐสามารถละเมิดกฎหมายเพื่อลงโทษคนผิดได้ วันหนึ่งรัฐก็สามารถใช้วิธีเดียวกันนี้กับผู้บริสุทธิ์ได้เช่นกัน

​          3. การปกป้อง “ระดับความรับผิด” ให้ยุติธรรม (ไม่ใช่การพ้นผิดเสมอไป)
​คำว่า “ผิดจริง” ในทางกฎหมายมีความซับซ้อนอย่างมาก การทำผิดประเภทเดียวกันอาจมีระดับโทษที่ไม่เท่ากันขึ้นอยู่กับเจตนาและบริบท

​ตัวอย่างเช่น การทำคนตาย:
​เกิดจากการ เจตนาฆ่าโดยไตร่ตรองไว้ก่อน (โทษสูงสุดคือประหารชีวิต)
​เกิดจากการ ป้องกันตัวเกินกว่าเหตุ
​เกิดจาก ความประมาท
​เกิดจาก บันดาลโทสะ
​เมื่อลูกความยอมรับกับทนายว่า “ฉันทำคนตายจริง” หน้าที่ของทนายความไม่ใช่การโกหกศาลว่าลูกความไม่ได้ทำ

          แต่คือการนำสืบพยานหลักฐานเพื่อให้ศาลเห็นบริบททั้งหมด เพื่อให้ลูกความได้รับ “โทษที่เหมาะสมกับความผิดที่ได้กระทำจริง” ไม่ให้ถูกลงโทษหนักเกินกว่าความเป็นจริง

​          4. จรรยาบรรณวิชาชีพและข้อจำกัดทางจริยธรรม
​ผู้คนมักเข้าใจผิดว่าทนายความสามารถแต่งเรื่องแต่งราวเพื่อแต่งเต้มความจริงในศาลได้ตามใจชอบ แต่ในความเป็นจริง ทนายความมีข้อบังคับทางจรรยาบรรณที่เข้มงวด:

​          ห้ามยื่นพยานหลักฐานเท็จ: หากลูกความรับสารภาพกับทนายความว่าทำผิดจริง ทนายความไม่สามารถสร้างพยานหลักฐานเท็จหรือแนะนำให้ลูกความเบิกความเท็จต่อศาลได้
​การรักษาความลับของลูกความ: ทนายความมีหน้าที่ต้องรักษาความลับของลูกความ เพื่อให้เกิดความไว้วางใจในการให้ข้อมูลที่แท้จริง

          ซึ่งจำเป็นต่อการวางแนวทางการต่อสู้คดีอย่างถูกต้อง
​การช่วยให้ลูกความรับสารภาพอย่างถูกต้อง: ในหลายกรณี เมื่อทนายความประเมินแล้วว่าหลักฐานมัดแน่นและลูกความผิดจริง หน้าที่ที่สำคัญของทนายคือการแนะนำให้ลูกความ “รับสารภาพ” เพื่อให้ได้รับการลดโทษตามกฎหมาย และบรรเทาผลร้ายที่เกิดขึ้นแก่ผู้เสียหาย

​          สรุป: ทนายความไม่ได้ปกป้อง “คนผิด” แต่กำลังปกป้อง “ระบบยุติธรรม”
​เมื่อพิจารณาในภาพรวม การที่ทนายความเข้ามาทำคดีให้แก่ผู้ต้องหาหรือจำเลยที่ดูเหมือนจะทำผิดจริง ไม่ใช่เรื่องของเงินทองหรือการขาดศิลธรรมเสมอไป แต่มันคือ กลไกที่จำเป็นต้องมีเพื่อให้ระบบยุติธรรมทำงานได้อย่างสมบูรณ์

​          หากไม่มีทนายความคอยด่านหน้า ศาลก็ไม่อาจมั่นใจได้ว่าพยานหลักฐานที่โจทก์นำเสนอมานั้นถูกต้องครบถ้วน และคำตัดสินที่ออกมานั้นยุติธรรมแล้วจริง การต่อสู้ของทนายความจึงไม่ใช่การช่วยเหลือคนชั่วให้ลอยนวล แต่เป็นการเตือนสติระบบว่า “การลงโทษใครสักคน ต้องทำด้วยกระบวนการที่ชอบด้วยกฎหมายและความยุติธรรมอย่างแท้จริงเท่านั้น”