ใช้ทุกวันรู้ไหม ทางด่วนสายแรกของไทยคือเส้นไหน เปิดใช้ตั้งแต่ปี 2524

ถ้าพูดถึง “ทางด่วน” คนกรุงเทพฯ และปริมณฑลคงคุ้นเคยกันดี เพราะเป็นหนึ่งในเส้นทางที่ช่วยหลบการจราจรบนถนนด้านล่าง

แต่เคยสงสัยไหมว่า ทางด่วนสายแรกของประเทศไทยคือเส้นไหน?

คำตอบคือ ทางพิเศษเฉลิมมหานคร หรือทางด่วนขั้นที่ 1 และจุดเริ่มต้นของระบบนี้อยู่ที่ สายดินแดง–ท่าเรือ ซึ่งเปิดใช้งานอย่างเป็นทางการเมื่อวันที่ 29 ตุลาคม พ.ศ. 2524 ระยะทางช่วงแรกประมาณ 8.9 กิโลเมตร

จากถนนไม่กี่กิโลเมตรในวันนั้น กลายเป็นส่วนหนึ่งของโครงข่ายทางพิเศษที่คนกรุงเทพฯ ใช้เดินทางกันทุกวันในเวลาต่อมา

ทางด่วนสายแรกของไทย คือ “เฉลิมมหานคร”

ชื่อที่ควรจำคือ ทางพิเศษเฉลิมมหานคร ซึ่งเป็นที่รู้จักในชื่อ ระบบทางด่วนขั้นที่ 1

แหล่งข้อมูลหลายแห่งระบุตรงกันว่า ทางพิเศษเฉลิมมหานครเป็นทางพิเศษสายแรกของประเทศไทย โดยช่วงแรกที่เปิดใช้งานคือ ดินแดง–ท่าเรือ ระยะทาง 8.9 กิโลเมตร

วันที่เปิดอย่างเป็นทางการคือ 29 ตุลาคม 2524

นั่นหมายความว่า หากนับจากปี 2524 ถึงปี 2569 ระบบทางด่วนสายแรกของไทยก็มีประวัติยาวนานประมาณ 45 ปี

แต่มีรายละเอียดหนึ่งที่หลายคนอาจเข้าใจคลาดเคลื่อน

“เฉลิมมหานคร” คือชื่อระบบทางพิเศษ ขณะที่ “ดินแดง–ท่าเรือ” คือช่วงเส้นทางแรกที่เปิดใช้งาน

สองคำนี้จึงเกี่ยวข้องกัน แต่ไม่ควรใช้แทนกันทั้งหมด

แล้วสายดินแดง–ท่าเรือวิ่งตรงไหน?

ช่วงแรกของทางด่วนเริ่มจากบริเวณปลายถนนวิภาวดีรังสิต ฝั่งดินแดง แล้วมุ่งลงทางใต้ ผ่านพื้นที่สำคัญของกรุงเทพฯ ก่อนเข้าสู่บริเวณท่าเรือ

แนวเส้นทางมีระยะทางประมาณ 8.9 กิโลเมตร

ข้อมูลเส้นทางระบุจุดสำคัญ เช่น บริเวณมักกะสัน ถนนสุขุมวิท ถนนพระรามที่ 4 และไปสิ้นสุดที่ทางแยกต่างระดับท่าเรือ

ลองนึกภาพกรุงเทพฯ ในช่วงต้นทศวรรษ 2520

จำนวนรถเพิ่มขึ้นเรื่อย ๆ แต่พื้นที่ถนนในเมืองมีข้อจำกัด การสร้างถนนใหม่ในระดับพื้นดินจึงไม่ใช่คำตอบเดียว การนำเส้นทางขึ้นไปอยู่เหนือถนนบางส่วนจึงกลายเป็นอีกแนวทางในการเพิ่มความสามารถในการรองรับการเดินทาง

8.9 กิโลเมตรแรก ก่อนขยายเป็นเครือข่าย

จุดที่น่าสนใจคือ ทางพิเศษเฉลิมมหานครที่เรารู้จักในปัจจุบันไม่ได้มีเพียงช่วงดินแดง–ท่าเรือ

โครงข่ายเฉลิมมหานครประกอบด้วย 3 แนวเส้นทางหลัก

ข้อมูลของ AP Thailand ระบุว่า ทางพิเศษเฉลิมมหานครทั้งระบบมีระยะทางรวม 27.1 กิโลเมตร และประกอบด้วย 3 สายดังกล่าว

ดังนั้น ถ้าเห็นข้อมูลว่า “ทางพิเศษเฉลิมมหานครยาว 27.1 กิโลเมตร” ก็ไม่ได้หมายความว่าเส้นแรกในปี 2524 มีความยาวเท่านี้ตั้งแต่วันเปิดตัว

เส้นแรกคือ 8.9 กิโลเมตร ส่วน 27.1 กิโลเมตรคือระยะทางรวมของ 3 แนวเส้นทางในระบบเฉลิมมหานคร

นี่เป็นรายละเอียดเล็ก ๆ แต่สำคัญสำหรับการเล่าประวัติให้ถูกต้อง

ทำไมต้องสร้างทางด่วน?

แนวคิดสำคัญของทางพิเศษคือการสร้างเส้นทางที่ช่วยให้รถเดินทางผ่านพื้นที่เมืองได้โดยไม่ต้องพึ่งพาถนนระดับพื้นดินเพียงอย่างเดียว

ในกรณีของเฉลิมมหานคร เส้นทางเชื่อมพื้นที่สำคัญของกรุงเทพฯ และมีบทบาทต่อการเดินทางเข้าสู่พื้นที่ชั้นใน รวมถึงการเดินทางที่เกี่ยวข้องกับท่าเรือคลองเตย

เมื่อมีเส้นทางทางพิเศษเพิ่มขึ้น รถบางส่วนสามารถเลือกใช้เส้นทางที่มีการควบคุมการเข้า–ออก แทนการผ่านแยกและสัญญาณไฟจำนวนมากบนถนนด้านล่าง

นี่คือเหตุผลว่าทำไม “ทางด่วน” จึงไม่ได้เป็นเพียงถนนที่สร้างให้สูงขึ้น แต่เป็นส่วนหนึ่งของการจัดระบบการเดินทางของเมือง

จากดินแดง–ท่าเรือ สู่ 3 แนวเส้นทาง

หลังจากมีช่วงแรก ระบบเฉลิมมหานครก็ขยายตัวต่อ

นอกจาก ดินแดง–ท่าเรือ ยังมีแนว บางนา–ท่าเรือ และ ดาวคะนอง–ท่าเรือ ซึ่งทำให้ระบบสามารถเชื่อมพื้นที่คนละทิศของกรุงเทพฯ เข้าหากันได้มากขึ้น

สายบางนา–ท่าเรือมีระยะทาง 7.9 กิโลเมตร ส่วนสายดาวคะนอง–ท่าเรือมีระยะทาง 10.3 กิโลเมตร

เมื่อมองทั้ง 3 สายรวมกัน จึงเกิดโครงข่ายทางพิเศษระยะทาง 27.1 กิโลเมตร

จาก “ทางด่วนช่วงแรก 8.9 กิโลเมตร” จึงค่อย ๆ กลายเป็นโครงข่ายที่เชื่อมต่อหลายพื้นที่ของกรุงเทพฯ

อย่าสับสน “ทางด่วนสายแรก” กับ “มอเตอร์เวย์สายแรก”

อีกเรื่องที่มักทำให้เกิดความสับสนคือคำว่า ทางด่วน กับ ทางหลวงพิเศษระหว่างเมือง หรือมอเตอร์เวย์

ทั้งสองประเภทเป็นถนนที่มีการควบคุมการเข้า–ออก แต่มีระบบและหน่วยงานที่เกี่ยวข้องแตกต่างกัน

แหล่งข้อมูลด้านโครงสร้างพื้นฐานของกรุงเทพฯ แยก “ระบบทางด่วนขั้นที่ 1” ออกจาก “ทางหลวงพิเศษระหว่างเมือง” อย่างชัดเจน โดยระบบทางด่วนขั้นที่ 1 อยู่ในช่วงปี 2524 ขณะที่มอเตอร์เวย์กรุงเทพฯ–ชลบุรี–พัทยาปรากฏในช่วงเวลาต่อมา

ดังนั้น ถ้าคำถามคือ

“ทางด่วนสายแรกของประเทศไทยคืออะไร?”

คำตอบคือ ทางพิเศษเฉลิมมหานคร

แต่ถ้าถามให้ละเอียดว่า

“ช่วงไหนคือทางด่วนช่วงแรกที่เปิดใช้งาน?”

คำตอบคือ ดินแดง–ท่าเรือ ระยะทาง 8.9 กิโลเมตร เปิดอย่างเป็นทางการวันที่ 29 ตุลาคม 2524

จากถนน 8.9 กิโลเมตร สู่สิ่งที่คนกรุงเทพฯ ใช้ทุกวัน

ทุกวันนี้การขึ้นทางด่วนอาจเป็นเรื่องธรรมดา บางคนใช้เพื่อไปทำงาน บางคนใช้เดินทางไปสนามบิน บางคนใช้หลีกเลี่ยงถนนที่รถติด

แต่เบื้องหลังเส้นทางเหล่านั้นมีประวัติยาวหลายสิบปี

จุดเริ่มต้นอยู่ที่ ทางพิเศษเฉลิมมหานคร และช่วง ดินแดง–ท่าเรือ

จากวันเปิดให้บริการในปี 2524 ระบบทางพิเศษของกรุงเทพฯ ได้ขยายตัวออกไปอีกหลายสาย จนกลายเป็นโครงข่ายขนาดใหญ่ที่รองรับการเดินทางของเมือง

เรื่องนี้จึงทำให้ทางด่วนที่เรา “ใช้ทุกวัน” ไม่ได้เป็นเพียงถนนอีกสายหนึ่ง

แต่มันเป็นส่วนหนึ่งของประวัติศาสตร์การแก้ปัญหาการเดินทางของกรุงเทพฯ ที่เริ่มต้นจากระยะทางเพียง 8.9 กิโลเมตร

แล้วคุณเคยรู้ไหมว่า ทางด่วนสายที่คุณใช้เป็นประจำ เชื่อมต่อกับทางพิเศษเฉลิมมหานครหรือไม่?