กลิ่นเปปเปอร์มินต์ช่วยลดความอยากอาหารและบรรเทาปวดหัวได้แค่ไหน

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

ช่วงบ่ายหลังมื้อเที่ยง ความอยากขนมหวานอาจโผล่ขึ้นมาแม้ท้องไม่ได้ร้อง บางคนจึงหยิบใบสะระแหน่หรือขวดน้ำมันหอมระเหยเปปเปอร์มินต์ขึ้นมาสูดกลิ่นเย็นคม เพื่อดึงความสนใจออกจากของหวาน วิธีนี้ฟังดูง่ายจนถูกเล่าต่อเหมือนเป็นทางลัดของการคุมน้ำหนัก

เปปเปอร์มินต์มีเมนทอลเป็นสารสำคัญ กลิ่นของมันกระตุ้นระบบรับกลิ่นและเชื่อมโยงกับพื้นที่สมองที่เกี่ยวกับความจำ อารมณ์ และการประเมินอาหารได้ กลิ่นยังสร้างความรู้สึกเย็นสดชื่นผ่านการทำงานของตัวรับความเย็น TRPM8 แต่ยังไม่มีหลักฐานพอจะสรุปว่าการดมกลิ่นไปกด “ศูนย์ความหิว” โดยตรง หรือทำให้น้ำหนักลดในระยะยาว

หลักฐานเรื่องความอยากอาหารยังมีข้อจำกัด

บททบทวนงานวิจัยใน International Journal of Molecular Sciences ปี 2023 รวบรวมการศึกษาเกี่ยวกับน้ำมันหอมระเหยและสารให้กลิ่น 41 ชิ้น พบว่างานที่ทดลองในคนเรื่องความอยากอาหารมีเพียง 2 การศึกษา งานหนึ่งใช้กลิ่นพริกไทยดำกับผู้ป่วยเด็กที่ได้รับอาหารทางสาย ซึ่งทำให้การกินเพิ่มขึ้น ส่วนอีกงานให้ผู้หญิงวัยมหาวิทยาลัยดูภาพอาหารช็อกโกแลต แล้วสูดกลิ่นสูตรผสมซิตรัสกับมิ้นต์ พบคะแนนความอยากช็อกโกแลตลดลงเมื่อเทียบกับกลิ่นควบคุม

ผลจากงานหลังยังไม่ใช่หลักฐานว่าการดมเปปเปอร์มินต์บริสุทธิ์จะลดแคลอรีหรือน้ำหนัก เพราะสูตรที่ใช้มีหลายกลิ่นรวมกัน และวัดความอยากจากคะแนนความรู้สึก ไม่ได้ติดตามน้ำหนักในระยะยาว งานส่วนใหญ่ในบททบทวนเป็นการทดลองในสัตว์ อีกทั้งกลิ่นบางชนิดเพิ่มความอยากอาหาร บางชนิดไม่เปลี่ยนการกิน ผลจึงขึ้นกับสารที่ใช้ ปริมาณ ระยะเวลาสัมผัส และความคุ้นเคยของแต่ละคน

กลิ่นอาจช่วยตัดวงจรอยากของหวานชั่วคราว

เวลาคนเราเห็นหรือได้กลิ่นอาหาร สมองไม่ได้รับเพียงข้อมูลว่าอาหารอยู่ตรงหน้า แต่ยังดึงความทรงจำและความรู้สึกที่มีต่ออาหารนั้นขึ้นมาด้วย กลิ่นมิ้นต์ที่เย็นและคมอาจทำหน้าที่เป็นสิ่งกระตุ้นชุดใหม่ ช่วยให้บางคนหยุดจากความคิดเรื่องขนม หันไปสนใจงานตรงหน้า หรือรอจนความอยากลดระดับลง

ความรู้สึกนี้ไม่เท่ากับการดับความหิวทางกาย ถ้าท้องว่างมานาน ร่างกายต้องการพลังงาน กลิ่นเพียงอย่างเดียวไม่สามารถทดแทนมื้ออาหารได้ และผู้ที่ชอบกลิ่นมิ้นต์อาจรู้สึกผ่อนคลายหรือสดชื่น ขณะที่บางคนอาจรู้สึกฉุน คลื่นไส้ หรือปวดหัวหนักขึ้นจากกลิ่นแรง

งานในวารสาร Nutrients ปี 2025 ทดลองกับผู้ใหญ่ 45 คนที่มีดัชนีมวลกายตั้งแต่ 25 ขึ้นไป ให้ดมตัวอย่างกลิ่นหลายชนิดแล้วประเมินว่ากลิ่นใดน่าจะลดความอยากอาหาร ตัวอย่างที่มีส่วนประกอบกลิ่นมิ้นต์ได้คะแนนระดับปานกลาง ผลนี้เป็นเพียงการประเมินจากแบบสอบถาม ผู้เข้าร่วมไม่ได้กินอาหารเพื่อวัดแคลอรีจริง นักวิจัยจึงระบุว่ายังต้องมีการทดลองที่วัดการกินจริงต่อไป

เรื่องปวดหัวต้องแยกจากหลักฐานเรื่องกลิ่น

เมนทอลทำให้เกิดความรู้สึกเย็นด้วยการกระตุ้นตัวรับ TRPM8 บนเซลล์ประสาทรับความรู้สึก ความเย็นนี้อาจเปลี่ยนการรับรู้ความปวดได้ งานทบทวนและการทดลองทางคลินิกจึงมักศึกษาการทาน้ำมันเปปเปอร์มินต์หรือเมนทอลบนผิว ไม่ได้ศึกษาการสูดกลิ่นจากใบสะระแหน่เป็นวิธีแก้ปวดหัว

งานทดลองแบบสุ่มและมีกลุ่มควบคุมในผู้ป่วยไมเกรนชนิดไม่มีออรา จำนวน 35 คน รวม 118 ครั้งของอาการ ใช้สารเมนทอล 10% ทาบริเวณหน้าผากและขมับ พบว่าคะแนนปลอดปวดและบรรเทาปวดในช่วง 2 ชั่วโมงดีกว่าสารหลอก งานทบทวนอีกฉบับรายงานว่าน้ำมันเปปเปอร์มินต์ที่ใช้ทาผิวอาจช่วยอาการปวดศีรษะแบบตึงได้

ตัวเลขเหล่านี้บอกได้เพียงว่าเมนทอลที่ใช้บนผิวอาจมีประโยชน์ในผู้ป่วยบางกลุ่ม ไม่ได้ยืนยันว่าการดมกลิ่นจะให้ผลเหมือนกัน และยังไม่ควรใช้คำว่าแก้ไมเกรนได้ทันที สถาบัน NCCIH ประเมินว่าหลักฐานเรื่องน้ำมันเปปเปอร์มินต์กับอาการปวดศีรษะยังมีจำกัด ส่วนความปลอดภัยของการสูดดมแบบอโรมาเธอราพีมีข้อมูลไม่มากพอสำหรับสรุปผล

ถ้าจะลองดม ควรทำแบบปลอดภัย

• เริ่มจากใบสะระแหน่สด หรือใช้ผลิตภัณฑ์กระจายกลิ่นตามฉลาก สูดตามปกติในห้องที่อากาศถ่ายเท ไม่จ่อขวดเข้ารูจมูก

• อย่าหยอดน้ำมันหอมระเหยเข้ารูจมูก อย่ากลืน และอย่าทาน้ำมันเข้มข้นลงผิว เพราะอาจระคายเคืองหรือทำให้เกิดผื่นได้

• เก็บน้ำมันหอมระเหยให้พ้นมือเด็กเล็กและทารก เมนทอลไม่ควรสัมผัสใบหน้าหรือถูกสูดใกล้ ๆ โดยเด็กเล็ก

• หยุดใช้ทันทีถ้าแสบจมูก ไอ หายใจมีเสียงหวีด เวียนหัว คลื่นไส้ หรืออาการปวดหัวแย่ลง คนที่ไวต่อกลิ่นหรือมีโรคทางเดินหายใจควรระวังเป็นพิเศษ

• ถ้าใช้เพื่อคุมการกิน ให้มองเป็นสัญญาณหยุดสั้น ๆ แล้วเช็กว่าหิวจริงหรือเพียงอยากตามอารมณ์ จากนั้นเลือกมื้อหรือของว่างที่มีโปรตีนและใยอาหาร ไม่ใช้กลิ่นแทนอาหาร

สรุปตามหลักฐานตอนนี้ การดมกลิ่นเปปเปอร์มินต์อาจช่วยเบี่ยงความสนใจจากขนมหรือทำให้ความอยากบางชนิดลดลงชั่วครู่ในบางคน แต่ยังไม่มีข้อมูลพอให้ใช้เป็นวิธีลดน้ำหนัก ส่วนอาการปวดหัวมีข้อมูลสนับสนุนเมนทอลหรือน้ำมันเปปเปอร์มินต์ที่ทาผิวมากกว่าการสูดกลิ่น ดังนั้นใบสะระแหน่หรือกลิ่นมิ้นต์ใช้เป็นตัวช่วยผ่อนคลายได้ แต่ไม่ควรแทนการรักษา

ถ้าปวดหัวแบบเกิดขึ้นฉับพลันและรุนแรงมาก หรือมีอาการชาหรืออ่อนแรง พูดไม่ชัด เดินเซ มองไม่เห็น สับสน ชัก ไข้สูง คอแข็ง หรือเกิดหลังศีรษะกระแทก ควรไปฉุกเฉินทันที เพราะอาการเหล่านี้ต้องประเมินหาสาเหตุ ไม่ควรทดลองแก้ด้วยกลิ่นเพียงอย่างเดียว