เมล็ดมะละกอใช้แทนพริกไทยและถ่ายพยาธิได้จริงไหม

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

เวลาผ่ามะละกอสุก เมล็ดดำมันวาวตรงกลางมักถูกควักทิ้งพร้อมไส้ผล แต่ถ้าหยิบมาชิมเพียงเล็กน้อย หลายคนจะสะดุดกับรสเผ็ดฉุนและขมปลายลิ้นที่ชวนให้นึกถึงพริกไทยดำ เมล็ดสดไม่ได้มีความกรอบแบบพริกไทย และมีกลิ่นเฉพาะตัวค่อนข้างแรง จึงไม่ใช่วัตถุดิบที่ทุกคนจะชอบทันที

คำเล่าต่อกันมักพาเรื่องนี้ไปไกลกว่าการปรุงอาหาร โดยเรียกเมล็ดมะละกอว่าเป็น “ยาถ่ายพยาธิธรรมชาติ” คำถามสำคัญจึงไม่ใช่แค่กินได้หรือไม่ได้ แต่คือหลักฐานที่มีอยู่บอกอะไรเราได้จริงบ้าง

รสคล้ายพริกไทย แต่ไม่ใช่พริกไทยแทนกันทุกจาน

เมล็ดมะละกอมีสารให้รสเผ็ดฉุน จึงมีคนทดลองล้างเมือก ตากให้แห้ง แล้วบดโรยอาหารแบบใช้พริกไทย รสของมันออกไปทางเผ็ดขมและมีกลิ่นคล้ายเครื่องเทศ เหมาะกับการลองโรยปริมาณน้อยในสลัด น้ำสลัด หรืออาหารที่มีรสจัดอยู่แล้ว มากกว่าจะใส่หนัก ๆ เพื่อหวังผลต่อสุขภาพ

ส่วนความเชื่อว่าเมล็ดมีเอนไซม์ papain สูงนั้นควรแยกให้ชัด Papain เป็นเอนไซม์ย่อยโปรตีนที่เกี่ยวข้องกับมะละกอจริง แต่คำกล่าวว่าเมล็ดสดมีมากเป็นพิเศษและให้ผลย่อยอาหารในคนอย่างแน่นอน ยังไม่ใช่ข้อสรุปที่ยืนยันได้จากงานที่นำมาอ้างเรื่องการถ่ายพยาธิ

มีงานทดลองในคน แต่ยังเป็นเพียงงานขนาดเล็ก

งานวิจัยแบบสุ่มชิ้นหนึ่งในไนจีเรียเมื่อปี 2007 ศึกษาเด็กที่ตรวจอุจจาระพบพยาธิ 60 คน ผู้เข้าร่วมได้รับน้ำผึ้งผสมเมล็ดมะละกอตากแห้ง หรือได้น้ำผึ้งอย่างเดียว แล้วตรวจอุจจาระซ้ำหลัง 7 วัน กลุ่มเมล็ดมะละกอมีผลตรวจไม่พบพยาธิ 23 จาก 30 คน หรือ 76.7% ขณะที่กลุ่มน้ำผึ้ง 5 จาก 30 คน หรือ 16.7%

ตัวเลขนี้น่าสนใจ เพราะเป็นการทดลองในมนุษย์ ไม่ใช่เพียงการทดสอบในหลอดทดลอง แต่ก็ยังตอบไม่ได้ว่าเมล็ดมะละกอจะใช้แทนยาถ่ายพยาธิมาตรฐานได้หรือไม่ เหตุผลคือจำนวนผู้เข้าร่วมน้อย สูตรที่ใช้เป็นเมล็ดตากแห้งผสมน้ำผึ้งปริมาณเฉพาะ และผู้วิจัยเองระบุว่าควรมีการศึกษาใหญ่ขึ้นเพื่อเปรียบเทียบกับยามาตรฐาน

ดังนั้นข้อสรุปที่ตรงที่สุดคือ เมล็ดมะละกอมีสัญญาณจากงานวิจัยเบื้องต้นว่ากำจัดพยาธิในลำไส้ได้ แต่ยังไม่ควรเรียกว่าเป็นยาถ่ายพยาธิที่พิสูจน์แล้วสำหรับซื้อกินเอง หรือใช้แทนการตรวจและการรักษา โดยเฉพาะคนที่ปวดท้องมาก ถ่ายเป็นเลือด น้ำหนักลด มีไข้ เด็กเล็ก หญิงตั้งครรภ์ หรือผู้มีโรคประจำตัว ควรพบแพทย์เพื่อหาสาเหตุและเลือกยาที่เหมาะกับชนิดพยาธิ

ถ้าอยากลองในครัว ควรคิดแบบเครื่องเทศ

คนทั่วไปที่ไม่ได้ใช้เพื่อรักษาโรคอาจลองเมล็ดมะละกอในฐานะเครื่องปรุงได้ เริ่มจากปริมาณน้อยมาก ล้างเมล็ดให้สะอาด ซับหรือตากให้แห้ง แล้วบดหยาบโรยในน้ำสลัดหรืออาหารที่เข้ากับรสเผ็ดขม หากรู้สึกแสบกระเพาะ คลื่นไส้ หรือแพ้ ควรหยุดกิน

ไม่ควรนำไปปั่นใส่สมูทตี้จำนวนมากเพียงเพราะหวังผลถ่ายพยาธิ เพราะไม่มีขนาดรับประทานมาตรฐานที่ยืนยันประสิทธิภาพและความปลอดภัยสำหรับการใช้รักษา โรคพยาธิบางชนิดอาจไม่มีอาการชัด แต่การตรวจอุจจาระและยาที่ตรงชนิดยังให้คำตอบที่แน่นอนกว่า

เมล็ดดำ ๆ กลางผลจึงไม่จำเป็นต้องถูกมองว่าเป็นขยะเสมอไป ถ้าชอบรสชาติจะเก็บไว้ทดลองเป็นเครื่องเทศได้ แต่ให้วางมันไว้ในบทบาทของอาหาร ไม่ใช่ทางลัดแทนการรักษา