เหตุใดโค้กจึงติดข้อจำกัดการค้าในบางประเทศ

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

หยิบเครื่องดื่มเย็น ๆ จากตู้แช่ในร้านสะดวกซื้อเป็นเรื่องธรรมดาจนแทบไม่ต้องคิดว่า สินค้าขวดเดียวกันนี้เดินทางผ่านพรมแดนมาอย่างไร แต่สำหรับแบรนด์ที่วางขายอยู่ทั่วโลกอย่างโคคา-โคล่า ยังมีพื้นที่ที่ชื่อของมันไม่สามารถตั้งระบบขายอย่างเป็นทางการได้

คำตอบที่ถูกเล่ากันมานานคือ คิวบาและเกาหลีเหนือ สองประเทศนี้ไม่ใช่กรณีที่รัฐบาลท้องถิ่นออกกฎหมายห้ามประชาชนดื่มโค้กโดยตรง หากเป็นผลจากข้อจำกัดด้านการค้าระหว่างประเทศและการคว่ำบาตรของสหรัฐฯ ซึ่งทำให้บริษัทอเมริกันไม่สามารถดำเนินธุรกิจตามปกติในสองตลาดนี้ได้

ข้อมูลของ Statista ที่เผยแพร่ในปี 2021 ระบุว่า ในเวลานั้นคิวบาและเกาหลีเหนือเป็นสองประเทศที่ไม่มีช่องทางถูกกฎหมายสำหรับการนำเข้า หรือบรรจุและจำหน่ายโคคา-โคล่าอย่างเป็นทางการ จุดสำคัญอยู่ที่คำว่า “อย่างเป็นทางการ” เพราะมันไม่ได้แปลว่าของเหลวในขวดนี้หายไปจากแผนที่โลก หรือไม่มีใครเคยเห็นสินค้าเลย

คิวบามีความสัมพันธ์ทางการค้าที่ถูกจำกัดกับสหรัฐฯ มาเป็นเวลานาน ระบบคว่ำบาตรคิวบาของกระทรวงการคลังสหรัฐฯ อาศัยกฎหมายและคำสั่งหลายฉบับ แล้วกำหนดรายละเอียดไว้ในระเบียบของ OFAC การค้าบางประเภทอาจมีข้อยกเว้นหรือขออนุญาตเป็นกรณีได้ แต่การเปิดตลาดเครื่องดื่มอเมริกันแบบบริษัทแม่-ผู้ผลิต-ผู้จัดจำหน่ายครบวงจร จึงไม่ใช่เรื่องที่ทำได้เหมือนประเทศทั่วไป

ฝั่งเกาหลีเหนือ ข้อจำกัดหนักกว่าในทางปฏิบัติ กระทรวงการคลังสหรัฐฯ ระบุว่าโครงการคว่ำบาตรเกี่ยวกับเกาหลีเหนือมีฐานกฎหมายและระเบียบเฉพาะของตน การส่งออก การขาย หรือการให้บริการที่เชื่อมโยงกับสหรัฐฯ จึงถูกควบคุมอย่างเข้มงวด การตั้งตัวแทนจำหน่ายโค้กอย่างเป็นทางการจึงแทบไม่มีช่องทาง

แต่ประโยคว่า “ซื้อไม่ได้” ควรอ่านให้ครบความหมาย สินค้าจากต่างประเทศอาจปรากฏผ่านการนำเข้าจากประเทศที่สาม การหิ้วสินค้า หรือการค้าคู่ขนานได้ ภาพขวดโค้กที่พบในบางพื้นที่จึงไม่ได้ยืนยันว่ามีบริษัทโคคา-โคล่าเข้าไปทำตลาดอย่างถูกต้องตามระบบ และไม่ควรเหมารวมว่าทุกขวดเป็นของตลาดมืด เพราะเส้นทางนำเข้าและสถานะทางกฎหมายแตกต่างกันได้

เรื่องนี้จึงไม่ใช่ตำนานว่า “มีแค่สองประเทศที่ห้ามโค้ก” แบบตรงตัวนัก ข้อเท็จจริงที่แม่นกว่าคือ ทั้งคิวบาและเกาหลีเหนือเป็นชื่อที่มักถูกอ้างถึงในฐานะประเทศที่โคคา-โคล่าไม่มีการขายและบรรจุอย่างเป็นทางการ เนื่องจากข้อจำกัดทางการค้าที่เกี่ยวข้องกับสหรัฐฯ ขณะที่การพบสินค้าเป็นครั้งคราวไม่ได้เปลี่ยนสถานะของตลาดอย่างเป็นทางการ

ขวดน้ำอัดลมขวดหนึ่งจึงเล่าเรื่องได้ไกลกว่ารสหวานและฟองซ่า มันสะท้อนว่าแม้แบรนด์จะดังระดับโลก การค้าไม่ได้เคลื่อนที่ด้วยความนิยมเพียงอย่างเดียว แต่ยังต้องผ่านกฎหมาย การเมือง และเส้นแบ่งระหว่างประเทศด้วย