แคตตาล็อก IKEA เคยพิมพ์มากแค่ไหนเมื่อเทียบกับหนังสือดังของโลก

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

ลองนึกภาพกระดาษหนา ๆ เล่มหนึ่งถูกส่งถึงบ้านพร้อมกันนับร้อยล้านหลังในแต่ละปี คนเปิดดูโซฟา โต๊ะ ตู้ และห้องตัวอย่าง แล้วพับมุมหน้าที่อยากได้ไว้ นี่คือบทบาทที่แคตตาล็อก IKEA เคยทำอยู่หลายสิบปี จนมีคนเรียกมันว่าเป็นหนึ่งในสิ่งพิมพ์ที่แพร่หลายที่สุดในโลก

แต่ประโยคที่ว่า “พิมพ์มากที่สุดในโลก แซงคัมภีร์ศาสนา” ควรเล่าให้ตรงกว่านั้น เพราะไม่มีฐานข้อมูลเดียวที่จัดอันดับจำนวนพิมพ์ของหนังสือทุกเล่มทั่วโลก และตัวแทน IKEA เองก็เคยระบุว่าไม่แน่ใจว่าตนเคยครองอันดับหนึ่งจริงหรือไม่ สิ่งที่ยืนยันได้คือ แคตตาล็อก IKEA เคยมีจำนวนแจกจ่ายต่อปีมหาศาล จนถูกนำไปเปรียบกับไบเบิล อัลกุรอาน และนิยายแฮร์รี่ พอตเตอร์อยู่เสมอ

จุดสูงสุดอยู่ที่หลายร้อยล้านฉบับ

ข้อมูลจาก IKEA Museum ระบุว่าช่วงที่การผลิตสูงสุด แคตตาล็อกมีจำนวนพิมพ์ถึง 220 ล้านฉบับ ทำออกมา 69 เวอร์ชัน ใช้ 32 ภาษา และกระจายไปมากกว่า 50 ตลาดทั่วโลก ขณะที่รายงานข่าวในปี 2020 อ้างตัวเลขจุดสูงสุดในปี 2016 ที่ราว 200 ล้านฉบับ ตัวเลขต่างกันเล็กน้อยตามวิธีนับ แต่สะท้อนภาพเดียวกันว่า นี่ไม่ใช่โบรชัวร์ร้านเฟอร์นิเจอร์ธรรมดา

ถ้าคิดเป็นครัวเรือน IKEA Museum ประเมินว่า เมื่อแคตตาล็อกถูกพิมพ์เกิน 200 ล้านเล่ม บริษัทเข้าถึงอย่างน้อย 100 ล้านบ้าน การส่งเล่มหนาไปถึงหน้าประตูจึงเป็นทั้งสื่อโฆษณา คู่มือแต่งบ้าน และเครื่องมือสร้างภาพจำของแบรนด์ในเวลาเดียวกัน

จากสมุดขายของสู่คู่มือชีวิตในบ้าน

แคตตาล็อกฉบับแรกออกในฤดูใบไม้ร่วงปี 1950 ในยุคที่ IKEA ยังทำธุรกิจสั่งซื้อทางไปรษณีย์ ตอนแรกเน้นให้ลูกค้าเห็นสินค้าที่ขายได้ ต่อมาภาพในเล่มค่อย ๆ เปลี่ยนจากการวางเฟอร์นิเจอร์เดี่ยว ๆ เป็นห้องที่จัดเสร็จ มีบรรยากาศและการใช้งานจริง คนอ่านจึงไม่ได้เห็นแค่สินค้า แต่เห็นคำตอบว่าโต๊ะตัวหนึ่งจะอยู่ร่วมกับบ้านของตัวเองได้อย่างไร

ความสำเร็จของเล่มกระดาษยังมีข้อได้เปรียบที่หน้าจอในยุคนั้นให้ไม่ได้ คือมันอยู่บนโต๊ะกาแฟ หยิบเปิดซ้ำได้ และถูกส่งถึงบ้านโดยไม่ต้องค้นหาเอง สำหรับหลายครอบครัวในสวีเดน การรอแคตตาล็อกประจำปีเป็นเหตุการณ์เล็ก ๆ ของฤดูกาล

เหตุผลที่ต้องปิดฉาก

ฉบับปี 2021 ซึ่งออกช่วงฤดูใบไม้ร่วงปี 2020 เป็นเล่มกระดาษเล่มสุดท้าย หลังทำต่อเนื่องราว 70 ปี การตัดสินใจไม่ได้เกิดจากเหตุผลเดียว IKEA Museum อธิบายว่าพฤติกรรมผู้คนและภูมิทัศน์สื่อเปลี่ยนไป การจัดส่งไปยังแต่ละพื้นที่ทำได้ยากและแพงในหลายประเทศ ขณะเดียวกันช่องทางดิจิทัลสามารถนำเสนอภาพและเนื้อหาที่ปรับให้เหมาะกับแต่ละตลาดได้หลากหลายกว่า

สิ่งแวดล้อมก็เป็นปัจจัยหนึ่ง แต่ไม่ใช่คำอธิบายทั้งหมด ก่อนเลิกพิมพ์ IKEA ระบุว่ากระดาษของแคตตาล็อกใช้การรับรอง FSC ครบ 100% ตั้งแต่ปี 2014 และลดรอยเท้าคาร์บอนต่อเล่มลงได้ 50% เมื่อเทียบกับปี 2016 การลดจำนวนพิมพ์และขยายประสบการณ์ออนไลน์ทำให้ผลกระทบรวมของแคตตาล็อกลดลงมากกว่า 90% ตามข้อมูลของพิพิธภัณฑ์

ดังนั้น เรื่องจริงที่น่าสนใจกว่าอันดับ “มากที่สุดในโลก” คือครั้งหนึ่งสินค้าตกแต่งบ้านเล่มเดียวเคยถูกผลิตในระดับที่เทียบชั้นสิ่งพิมพ์ระดับโลกได้ และเมื่อมันหายไปในปี 2021 ก็เป็นภาพชัดของการเปลี่ยนจากการรอหนังสือมาถึงบ้าน ไปสู่การเลือกดูบ้านในฝันผ่านหน้าจอ