ปลิงทะเลเป็นพืช หนอน หรือสัตว์มีกระดองกันแน่

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

เวลาเห็นปลิงทะเลวางนิ่งอยู่บนพื้นทราย หลายคนอาจนึกว่าเป็นแตงกวาเน่า หนอนตัวใหญ่ หรือก้อนอะไรสักอย่างที่คลื่นพัดมาเกยอยู่ใต้น้ำ ยิ่งพอเห็นปลิงทะเลแห้งในเมนูจีนที่มีราคาสูง หน้าตายิ่งห่างจากภาพของสัตว์ที่เราคุ้นเคยเข้าไปอีก

แต่มันขยับได้ กินอาหารได้ และมีปากกับทวารอยู่คนละด้านของลำตัว ปลิงทะเลส่วนใหญ่ค่อย ๆ คลานตามพื้นทะเล ใช้หนวดเล็ก ๆ รอบปากเก็บตะกอนและเศษอินทรีย์วัตถุจากทรายเข้าปาก จึงมีหน้าที่ช่วยหมุนเวียนสิ่งที่ตกค้างอยู่บนพื้นทะเลด้วย

คำตอบคือ ปลิงทะเลเป็นสัตว์ทะเลไม่มีกระดูกสันหลัง อยู่ในชั้น Holothuroidea ของไฟลัมเอไคโนเดิร์ม กลุ่มเดียวกับปลาดาว เม่นทะเล และเหรียญทะเล ไม่ใช่พืช ไม่ใช่หนอน และไม่ใช่สัตว์มีกระดองแบบปูหรือกุ้ง

รูปร่างยาวนิ่มทำให้คนเรียกติดปากว่าหนอนทะเล แต่ญาติทางวิวัฒนาการของมันอยู่ใกล้ปลาดาวกว่าหนอนจริง ๆ มหาวิทยาลัยแคลิฟอร์เนีย เบิร์กลีย์อธิบายว่า แม้ลำตัวจะดูยืดยาว ปลิงทะเลยังคงลักษณะสำคัญของเอไคโนเดิร์มไว้ คือแนวสมมาตรแบบห้าส่วนและแถวของเท้าหลอดตามลำตัว

แล้วเรื่อง “สัตว์มีกระดอง” ล่ะ? ปลิงทะเลไม่มีเปลือกแข็งหุ้มภายนอกเหมือนหอย หรือกระดองเป็นข้อปล้องแบบสัตว์กลุ่มครัสเตเชียน ผิวที่นิ่มและยืดหยุ่นของมันมีชิ้นส่วนแคลเซียมขนาดจิ๋วฝังอยู่ เรียกว่าออสซิเคิลหรือสปิคูล จึงมีโครงสร้างค้ำจุนอยู่จริง แต่เล็กมากจนมองไม่เห็นด้วยตาเปล่า นี่เองที่ทำให้มันยังเป็นญาติกับเม่นทะเล ทั้งที่หน้าตาต่างกันสุดขั้ว

ท่าเอาตัวรอดของปลิงทะเลก็ชวนสะดุ้ง แต่ควรเล่าให้ตรงกว่าคำว่า “พ่นไส้ออกมาให้ศัตรูกิน” เพราะไม่ได้เกิดกับทุกชนิด และสิ่งที่ปล่อยออกมาก็ไม่เหมือนกัน บางชนิดปล่อยเส้นใยเหนียวที่เรียกว่า Cuvierian tubules ออกทางด้านท้ายลำตัวเพื่อพันหรือรบกวนผู้ล่า ขณะที่บางชนิดสามารถสลัดอวัยวะภายในบางส่วน เช่น ลำไส้หรืออวัยวะช่วยหายใจออกมาได้เมื่อถูกคุกคามหรือเครียดจัด

หลังจากนั้นมันค่อยสร้างส่วนที่สูญเสียกลับขึ้นมาใหม่ได้ ฐานข้อมูล Animal Diversity Web ของมหาวิทยาลัยมิชิแกนระบุว่า ปลิงทะเลบางกลุ่มขับเส้นใยเหนียวเพื่อป้องกันตัว และบางกลุ่มขับอวัยวะแล้วงอกกลับภายหลัง พลังนี้ฟังดูโหด แต่เป็นกลไกป้องกันตัว ไม่ใช่การสละอวัยวะทุกครั้งที่เจอศัตรู

ดังนั้น ถ้าเจอสิ่งมีชีวิตคล้ายไส้กรอกขรุขระกำลังไถทรายอยู่ใต้ทะเล อย่าเพิ่งตัดสินจากรูปร่าง ปลิงทะเลคือเอไคโนเดิร์มตัวนิ่ม ญาติของปลาดาวที่ทำงานเงียบ ๆ กับพื้นทะเล และมีวิธีรับมือภัยที่ไม่เหมือนสัตว์กลุ่มไหนเลย