ร่องลึกมาเรียนา ลึกแค่ไหนเมื่อเทียบกับยอดเขาเอเวอเรสต์

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

ลองนึกภาพยานสำรวจลำหนึ่งค่อย ๆ ดิ่งจากผิวน้ำลงไปในมหาสมุทรแปซิฟิก แสงสีฟ้าจากด้านบนหายไปทีละน้อย จนเหลือเพียงลำแสงจากตัวเครื่องตัดผ่านความมืด ถ้าการเดินทางนี้ยังไม่ถึงก้นหลุม คำถามต่อมาคือมันต้องลงไปอีกไกลแค่ไหนกันแน่

ร่องลึกมาเรียนา หรือ Mariana Trench มักถูกเล่าด้วยภาพของ “หลุมยักษ์” ที่ดูดเรือและเครื่องบินหายลงไป แต่ตัวเลขจริงน่าสนใจกว่าตำนานเสียอีก เพราะบริเวณที่ลึกที่สุดของมันไม่ได้เป็นเพียงร่องใต้ทะเลธรรมดา หากเป็นจุดที่ความลึกทำให้ภูเขาที่สูงที่สุดบนพื้นโลกดูเหมือนยังไม่สูงพอ

จุดนั้นเรียกว่า แชลเลนเจอร์ดีป หรือ Challenger Deep ข้อมูลของ NOAA ระบุความลึกไว้ประมาณ 10,935 เมตร ใต้ระดับน้ำทะเล ส่วนความสูงอย่างเป็นทางการของยอดเขาเอเวอเรสต์อยู่ที่ 8,848.86 เมตร เมื่อนำตัวเลขมาลบกัน จะเหลือความต่างประมาณ 2,086 เมตร

ดังนั้นคำตอบคือ ถ้าวางฐานของเอเวอเรสต์ไว้ที่ก้นแชลเลนเจอร์ดีป ยอดเขาทั้งลูกจะจมอยู่ใต้น้ำ และยังมีน้ำทะเลสูงเหนือยอดเขาอีกราว 2 กิโลเมตร คำว่า “หย่อนลงไปมิดด้าม” จึงพอใช้เป็นภาพเปรียบเทียบได้ เพียงต้องจำไว้ว่าร่องลึกจริงไม่ได้เป็นปล่องทรงกระบอกที่มีผนังตั้งตรงเหมือนในภาพวาด

ความลึกนี้วัดอย่างไร

แชลเลนเจอร์ดีปไม่ได้มีพื้นราบเรียบตลอดทั้งบริเวณ แต่เป็นแอ่งลึกภายในร่องรูปตัววี และมีการวัดหลายครั้งด้วยเครื่องมือคนละชนิด ทั้งโซนาร์จากเรือ เครื่องวัดความดัน และยานดำน้ำ ตัวเลขจึงอาจต่างกันเล็กน้อยตามตำแหน่งและวิธีวัด

อย่างไรก็ตาม ทุกการสำรวจให้ภาพตรงกันว่า จุดลึกที่สุดอยู่แถว ๆ 11 กิโลเมตร ซึ่งลึกกว่าความสูงของเอเวอเรสต์มากพอสมควร การเปรียบเทียบนี้ไม่ได้หมายความว่าภูเขาจะถูกนำไปใส่ในหลุมจริง ๆ แต่ช่วยให้เราเห็นสเกลของมหาสมุทรได้ง่ายขึ้น เพราะคนส่วนใหญ่คุ้นเคยกับความสูงของภูเขามากกว่าความลึกของพื้นทะเล

แรงดันไม่ได้วัดด้วยจำนวนช้าง

เมื่อมีน้ำทะเลสูงเกือบ 11 กิโลเมตรกดทับอยู่ด้านบน แรงดันที่ก้นร่องลึกจะอยู่ราว 110 เมกะปาสคาล หรือประมาณ 1,100 เท่าของความดันบรรยากาศที่ระดับน้ำทะเล ยานสำรวจจึงต้องใช้โครงสร้างแรงดันสูง วัสดุพิเศษ และการทดสอบอย่างละเอียด เพราะความผิดพลาดเพียงเล็กน้อยอาจทำให้ตัวถังเสียหายได้

คำเปรียบเทียบว่าแรงดันเท่ากับช้างหลายสิบตัวยืนทับตัวคน เป็นเพียงวิธีทำให้คนทั่วไปจินตนาการออก ไม่ใช่ค่ามาตรฐานทางวิทยาศาสตร์ จำนวนช้างที่คำนวณได้จะเปลี่ยนตามน้ำหนักของช้าง พื้นที่ที่แรงกดกระทำ และขนาดพื้นที่ของร่างกายที่นำมาเปรียบเทียบ หากต้องการตัวเลขที่ตรวจสอบได้ ควรใช้หน่วยความดันหรืออัตราส่วนเทียบกับบรรยากาศมากกว่า

ความมืดไม่ได้ทำให้พื้นที่นี้ว่างเปล่า

ลึกระดับนี้อยู่ในเขตฮาดัล ซึ่งครอบคลุมช่วงประมาณ 6,000–11,000 เมตรใต้ทะเล แสงอาทิตย์ลงมาไม่ถึง อุณหภูมิต่ำ และอาหารมีน้อยมาก แต่ไม่ได้แปลว่าไม่มีสิ่งมีชีวิต นักวิทยาศาสตร์พบแอมฟิพอด สัตว์เปลือกแข็งขนาดเล็ก ปลาหอยทากทะเลลึก และสิ่งมีชีวิตหน้าตาแตกต่างจากสัตว์ที่เราคุ้นเคยตามชายฝั่ง

บางชนิดมีลำตัวโปร่งแสง มีดวงตาลดรูป หรือใช้การรับรู้แรงสั่นสะเทือนและสารเคมีแทนการมองเห็น ขณะที่สิ่งมีชีวิตทะเลลึกบางกลุ่มสามารถสร้างแสงเรือง ๆ ได้เอง ลักษณะเหล่านี้ไม่ใช่การกลายพันธุ์แบบฉับพลัน แต่เป็นผลจากการปรับตัวของสิ่งมีชีวิตหลายรุ่นให้เข้ากับสภาพแวดล้อมที่มืด เย็น และมีแรงดันสูง

มนุษย์ยังส่งร่องรอยลงไปถึงที่นั่น

เรื่องที่ทำให้การสำรวจแชลเลนเจอร์ดีปน่าหนักใจกว่าการเจอสัตว์ประหลาด คือการพบหลักฐานของมลพิษจากมนุษย์ งานวิจัยที่เก็บตัวอย่างน้ำและตะกอนจากบริเวณร่องลึกมาเรียนา พบไมโครพลาสติกในน้ำก้นทะเลประมาณ 2.06–13.51 ชิ้นต่อลิตร และในตัวอย่างตะกอนประมาณ 200–2,200 ชิ้นต่อลิตร ตัวเลขนี้เป็นช่วงจากจุดเก็บตัวอย่าง ไม่ได้หมายความว่าทุกตารางเมตรของร่องลึกมีความเข้มข้นเท่ากัน

นอกจากอนุภาคขนาดเล็กแล้ว การดำน้ำของวิกเตอร์ เวสโกโวในปี 2019 ยังมีรายงานพบถุงพลาสติกและห่อขนมที่ก้นแชลเลนเจอร์ดีปด้วย ภาพนี้บอกเราว่าก้นมหาสมุทรไม่ได้แยกขาดจากโลกด้านบนอย่างที่เคยคิด ขยะจากพื้นที่หนึ่งสามารถเดินทางไปกับกระแสน้ำ จมลงพร้อมตะกอน หรือถูกพาสู่แอ่งลึกในเวลาต่อมา

คำตอบสั้น ๆ คือใช่ หากใช้ตัวเลขความลึกของแชลเลนเจอร์ดีปประมาณ 10,935 เมตร เทียบกับเอเวอเรสต์สูง 8,848.86 เมตร ภูเขาทั้งลูกจะจมมิด และยังเหลือน้ำเหนือยอดเขาอีกราว 2.1 กิโลเมตร แต่ความหมายที่แท้จริงของร่องลึกมาเรียนาไม่ได้อยู่แค่สถิติว่ามันลึกกว่าเอเวอเรสต์เท่าไร ที่นั่นยังเป็นพื้นที่ซึ่งสิ่งมีชีวิตปรับตัวอยู่ได้ภายใต้แรงดันมหาศาล และในเวลาเดียวกันก็ยังรับร่องรอยจากกิจกรรมของมนุษย์ไปถึงก้นทะเล