แครอทสีส้มเกี่ยวข้องกับราชวงศ์ดัตช์จริงไหม

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

เวลาเห็นแครอทในซูเปอร์มาร์เก็ต เราแทบจะนึกภาพมันเป็นสีส้มโดยอัตโนมัติ ทั้งที่จริงแล้วพืชรากชนิดนี้มีหลายสีมาก ตั้งแต่ขาว เหลือง แดง ไปจนถึงม่วงเข้ม บางหัวม่วงทั้งเปลือกและเนื้อ บางหัวมีแกนกลางสีส้มซ่อนอยู่ด้วย

หลักฐานทางพืชศาสตร์ระบุว่าแครอทที่ปลูกในอดีต โดยเฉพาะกลุ่มที่แพร่จากเอเชียตะวันตก มีสีม่วงและเหลืองเป็นสำคัญ ส่วนแครอทสีขาวก็พบได้เช่นกัน สีม่วงมาจากแอนโทไซยานิน ขณะที่สีส้มมาจากแคโรทีนอยด์ โดยเฉพาะเบต้าแคโรทีน

คำตอบสั้น ๆ คือ แครอทสีส้มไม่ได้เกิดจากการ “ตัดต่อพันธุกรรม” แบบห้องแล็บสมัยใหม่ แต่เป็นผลจากการคัดเลือกและผสมพันธุ์ต่อเนื่องของชาวสวนในยุโรป ชาวดัตช์มีบทบาทสำคัญต่อการทำให้แครอทสีส้มกลายเป็นพืชเศรษฐกิจและแพร่หลายขึ้นในช่วงคริสต์ศตวรรษที่ 16–17

เรื่องเล่าที่คนชอบพูดต่อกันคือ ชาวดัตช์เพาะแครอทสีส้มเพื่อถวายเกียรติแก่ราชวงศ์ออเรนจ์ หรือ House of Orange ผู้เกี่ยวพันกับการต่อสู้เพื่อเอกราชของเนเธอร์แลนด์ เรื่องนี้ฟังเข้าท่ามาก เพราะ “Orange” เป็นทั้งชื่อราชวงศ์และสีของแครอทพอดี

แต่เมื่อดูหลักฐานประวัติศาสตร์อย่างระวัง ข้ออ้างเรื่องการเพาะเพื่อการเมืองยังยืนยันไม่ได้ชัดเจน งานศึกษาประวัติแครอทของนักวิจัยจากมหาวิทยาลัยวาเกนิงเงินชี้ว่า ในตลาดดัตช์ศตวรรษที่ 17 ยังพบแครอทสีม่วงขายอยู่ทั่วไป และยังไม่มีหลักฐานตรงพอจะฟันธงว่าการพัฒนาแครอทสีส้มเกิดขึ้นเพื่อยกย่องราชวงศ์โดยเฉพาะ

สิ่งที่ยืนยันได้มากกว่าคือ ชาวสวนดัตช์พัฒนาสายพันธุ์แครอทสีส้มอย่างจริงจัง จนเกิดกลุ่มพันธุ์ที่ให้รากสวย ปลูกง่าย และเหมาะกับตลาดยุโรป สีส้มจึงค่อย ๆ ครองพื้นที่บนแผงผัก ไม่ใช่เพราะมีคำสั่งทางการเมืองเพียงเหตุเดียว

เหตุผลด้านอาหารก็มีน้ำหนักมาก แครอทสีส้มสะสมแอลฟาแคโรทีนและเบต้าแคโรทีน ซึ่งร่างกายนำไปสร้างวิตามินเอได้ สำนักงานวิจัยการเกษตรสหรัฐฯ ระบุว่าเบต้าแคโรทีนคือเม็ดสีสำคัญที่ทำให้แครอทมีสีส้ม และปริมาณสารเหล่านี้ต่างกันมากตามสายพันธุ์

อย่างไรก็ตาม อย่าเพิ่งสรุปว่าแครอทสีส้ม “ดีกว่า” ทุกสี งานเปรียบเทียบหลายสายพันธุ์พบว่าแครอทม่วงเด่นเรื่องแอนโทไซยานินและสารฟีนอลิก ขณะที่สายพันธุ์สีส้มมักเด่นเรื่องแคโรทีนอยด์และน้ำตาล ความหวานหรือคุณค่าทางอาหารจึงขึ้นกับพันธุ์ วิธีปลูก และส่วนของหัวแครอท ไม่ได้ตัดสินจากสีเพียงอย่างเดียว

ทุกวันนี้ แครอทม่วงและขาวกลับมาได้รับความสนใจอีกครั้งในฐานะผักหลากสี ส่วนแครอทสีส้มก็ยังเป็นตัวแทนของผักชนิดนี้ในความทรงจำของคนทั่วโลก เรื่องราชวงศ์ออเรนจ์จึงเป็นเกร็ดประวัติศาสตร์ที่น่าสนุก แต่ข้อเท็จจริงที่มั่นคงกว่าคือ สีส้มชนะใจตลาดจากงานปรับปรุงพันธุ์และคุณสมบัติของมันเอง