โมนาโกมีมหาเศรษฐีกี่คนและความยากจนเป็นศูนย์จริงหรือไม่

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

มองจากอ่าวยามค่ำคืน โมนาโกดูคล้ายเมืองหรูที่ถูกบีบให้รวมอยู่ในพื้นที่เล็กมาก เรือยอชต์จอดเรียงใต้แสงตึกสูง ถนนสะอาด ผู้คนแต่งตัวเนี้ยบ และแทบไม่มีพื้นที่ว่างให้สร้างอะไรเพิ่ม ภาพนี้ทำให้หลายคนเชื่อประโยคไวรัลว่า ที่นี่คือประเทศซึ่งหนึ่งในสามของประชากรเป็นมหาเศรษฐี และไม่มีคนจนเลย

คำพูดนั้นมีส่วนที่ใกล้ความจริง แต่ต้องแยกคำว่า “ไม่มีข้อมูล” ออกจากคำว่า “ศูนย์” ให้ชัดก่อน

เมืองจิ๋วที่ดึงดูดคนมีทรัพย์สิน

โมนาโกเป็นรัฐเอกราชขนาดเล็กอันดับ 2 ของโลก รองจากนครรัฐวาติกัน พื้นที่จำกัดทำให้การอยู่อาศัยมีต้นทุนสูงมาก และกลายเป็นด่านคัดเลือกแบบไม่เป็นทางการ คนที่ย้ายเข้ามาอยู่ได้ต้องมีที่พักที่เหมาะสมตามเงื่อนไขการพำนัก ขณะที่อสังหาริมทรัพย์มีราคาเกินเอื้อมสำหรับคนรายได้ทั่วไป

รายงานเชิงสารคดีของ Business Insider ในปี 2019 อ้างการประเมินว่า ราวหนึ่งในสามของผู้อยู่อาศัยในโมนาโกเป็นเศรษฐีเงินดอลลาร์ หรือมีทรัพย์สินระดับอย่างน้อย 1 ล้านดอลลาร์สหรัฐ ตัวเลขนี้เป็น “ค่าประมาณ” ไม่ใช่ผลสำรวจประชากรล่าสุดของรัฐบาล จึงใช้บอกภาพความหนาแน่นของความมั่งคั่งได้ แต่ไม่ควรนำไปอ่านเป็นตัวเลขตายตัวของทุกปี

แกนสำคัญไม่ได้อยู่ที่ท่าเรือหรือคาสิโนเพียงอย่างเดียว ระบบภาษีบุคคลธรรมดาของโมนาโกโดยทั่วไปไม่เรียกเก็บภาษีเงินได้ จึงดึงดูดผู้ประกอบการ นักลงทุน และผู้มีรายได้จากต่างประเทศจำนวนมาก อย่างไรก็ดี ชาวฝรั่งเศสที่เข้าเกณฑ์ตามข้อตกลงภาษีระหว่างสองประเทศอาจยังมีภาระภาษีกับฝรั่งเศสอยู่ ไม่ใช่ว่าย้ายเข้ามาแล้วภาษีจะหายไปสำหรับทุกคน

ภาษีมรดกก็ไม่ได้ปลอดทั้งหมด

อีกจุดที่มักเล่าคลาดเคลื่อนคือ “โมนาโกไม่มีภาษีมรดก” ข้อมูลภาครัฐระบุว่าภาษีมรดกและการให้ทรัพย์สินมีผลกับทรัพย์สินที่ตั้งอยู่ในโมนาโก โดยอัตราขึ้นกับความสัมพันธ์ของผู้รับและผู้ให้ การโอนระหว่างคู่สมรสหรือสายตรงบางกรณีอาจได้รับยกเว้น แต่ไม่ใช่การยกเลิกภาษีมรดกทุกแบบ

ความมั่งคั่งที่เห็นจึงเกิดจากหลายชั้นพร้อมกัน ทั้งนโยบายภาษี ที่ตั้งติดฝรั่งเศสและอิตาลี เครือข่ายการเงิน งานบริการระดับสูง และตลาดที่อยู่อาศัยซึ่งแพงจนคนทำงานจำนวนมากเลือกพักอาศัยนอกประเทศแล้วเดินทางเข้ามาทำงานทุกวัน

ปลอดภัยมาก แต่ตัวเลขตำรวจ 1 ต่อ 70 ยังยืนยันไม่ได้

โมนาโกมีชื่อเสียงด้านความปลอดภัยสูง รายงานเดียวกันระบุอัตราตำรวจประมาณ 1 นายต่อประชากร 100 คน พร้อมระบบกล้องวงจรปิดตลอด 24 ชั่วโมงทั่วนครรัฐ แต่ยังไม่พบหลักฐานสาธารณะที่ยืนยันตัวเลข “1 นายต่อ 70 คน” ตามที่แชร์กัน การใช้คำว่า “ครอบคลุมทุกตารางนิ้ว” ก็เป็นภาษาพูดมากกว่าขอบเขตทางเทคนิคที่ตรวจวัดได้

การรักษาความปลอดภัยที่เข้มข้นช่วยให้เมืองนี้มีภาพลักษณ์เป็นระเบียบและน่าอยู่สำหรับกลุ่มรายได้สูง แต่ไม่ได้แปลว่าโมนาโกไร้ต้นทุนทางสังคม คนทำงานบริการ คนทำงานสำนักงาน และแรงงานในธุรกิจท่องเที่ยวจำนวนหนึ่งใช้ชีวิตฝั่งฝรั่งเศสหรืออิตาลี เพราะค่าครองชีพและค่าเช่าภายในโมนาโกสูงเกินรายได้ของพวกเขา

แล้วอัตราความยากจนเป็นศูนย์หรือไม่

คำตอบที่แม่นกว่าคือ โมนาโกไม่ได้มีอัตราความยากจนทางการที่รายงานเป็น 0% แหล่งข้อมูลระบุว่าโมนาโกไม่ได้ติดตามตัวชี้วัดความยากจนแบบเดียวกับหลายประเทศ โดยข้อมูลส่วน “ประชากรใต้เส้นความยากจน” ถูกระบุว่าไม่มีข้อมูล นักเศรษฐศาสตร์ท้องถิ่นเคยประเมินว่าหากใช้เกณฑ์ฝรั่งเศส ก็อาจถือว่าอัตรานี้ใกล้ศูนย์ได้ แต่เป็นข้อสันนิษฐาน ไม่ใช่สถิติทางการที่ยืนยันแล้ว

โมนาโกจึงไม่ใช่ดินแดนมหัศจรรย์ที่ลบความจนออกจากโลก แต่เป็นเมืองรัฐที่ออกแบบเศรษฐกิจและเงื่อนไขการอยู่อาศัยจนผู้มีทรัพย์สินสูงกระจุกตัวอย่างมาก ความจริงที่น่าสนใจกว่าคำโฆษณาคือ ความมั่งคั่งของที่นี่ไม่ได้วัดจากเรือยอชต์เท่านั้น แต่วัดจากความสามารถในการกำหนดว่าใครพอจะเข้าไปใช้ชีวิตในพื้นที่เล็ก ๆ แห่งนี้ได้