มะเร็งเกิดที่อวัยวะไหนบ่อยที่สุด

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

คำถามว่า “มะเร็งเกิดที่ไหนบ่อยสุด” ดูเหมือนจะตอบได้ด้วยชื่ออวัยวะเพียงคำเดียว ทว่าเมื่อเปิดสถิติจริง คำตอบจะเปลี่ยนไปตามประเทศ เพศ และสิ่งที่กำลังนับ ระหว่างผู้ป่วยรายใหม่ จำนวนผู้เสียชีวิต หรือผู้ที่ยังมีชีวิตอยู่หลังได้รับการวินิจฉัย

ถ้าใช้ตัวเลขประมาณการของไทยล่าสุดจาก Global Cancer Observatory ซึ่งเผยแพร่ชุด GLOBOCAN 2024 คำตอบที่ใกล้กับคำถามนี้ที่สุดคือการนับผู้ป่วยรายใหม่ทุกเพศและทุกวัยในประเทศไทย

ในประเทศไทยมะเร็งตับพบมากที่สุด

ปี 2024 ไทยมีผู้ป่วยมะเร็งรายใหม่ประมาณ 176,951 ราย ในจำนวนนี้ มะเร็งตับอยู่เป็นอันดับหนึ่ง 26,276 ราย หรือ 14.8% ตามด้วยมะเร็งปอด 23,871 ราย หรือ 13.5% มะเร็งเต้านม 21,061 ราย หรือ 11.9% และมะเร็งลำไส้ใหญ่กับไส้ตรง 20,870 ราย หรือ 11.8%

ดังนั้น หากถามถึงจำนวนผู้ป่วยรายใหม่ของคนไทยทั้งประเทศโดยรวม คำตอบตรงที่สุดคือ มะเร็งตับ ไม่ใช่มะเร็งปอดหรือมะเร็งเต้านม

คำว่า “มะเร็งตับ” ในฐานข้อมูลนี้รวมมะเร็งตับและท่อน้ำดีภายในตับไว้ในกลุ่มเดียวกัน จึงสะท้อนปัญหาที่สำคัญของไทย โดยเฉพาะมะเร็งท่อน้ำดีซึ่งเกี่ยวข้องกับการติดพยาธิใบไม้ตับในบางพื้นที่ รวมถึงมะเร็งตับที่สัมพันธ์กับไวรัสตับอักเสบบีและซี การดื่มแอลกอฮอล์ ภาวะตับแข็ง และไขมันพอกตับ

ตัวเลขดังกล่าวเป็นค่าประมาณระดับประเทศ ไม่ใช่การนำรายชื่อผู้ป่วยจากทุกโรงพยาบาลมาบวกกันโดยตรง IARC ระบุว่าใช้ข้อมูลทะเบียนมะเร็งระดับพื้นที่แล้วนำอัตราไปคำนวณกับประชากรไทยปี 2024 เพราะประเทศไทยยังไม่มีทะเบียนมะเร็งที่ครอบคลุมประชากรทั้งประเทศอย่างสมบูรณ์

ผู้ชายกับผู้หญิงได้คำตอบไม่เหมือนกัน

เมื่อแยกตามเพศ ภาพจะชัดขึ้นอีกแบบหนึ่ง

• ผู้ชายไทย: มะเร็งตับเป็นอันดับหนึ่ง 17,976 ราย คิดเป็น 20.6% รองลงมาคือมะเร็งปอด 15,199 ราย และมะเร็งลำไส้ใหญ่กับไส้ตรง 11,269 ราย

• ผู้หญิงไทย: มะเร็งเต้านมเป็นอันดับหนึ่ง 21,061 ราย คิดเป็น 23.5% รองลงมาคือมะเร็งลำไส้ใหญ่กับไส้ตรง 9,601 ราย และมะเร็งปอด 8,672 ราย

จึงไม่ควรนำคำตอบว่า “มะเร็งตับพบบ่อยที่สุด” ไปตีความว่าผู้หญิงทุกคนเสี่ยงมะเร็งตับมากกว่ามะเร็งเต้านม เพราะในกลุ่มผู้หญิง มะเร็งเต้านมมีจำนวนผู้ป่วยรายใหม่สูงกว่ามะเร็งตับมากกว่าเท่าตัว

พบบ่อยที่สุดไม่จำเป็นต้องมีผู้เสียชีวิตมากที่สุดเสมอไป

สำหรับประเทศไทย มะเร็งตับครองอันดับหนึ่งทั้งจำนวนผู้ป่วยรายใหม่และจำนวนผู้เสียชีวิต โดยประมาณว่าปี 2024 มีผู้เสียชีวิตจากมะเร็งตับ 24,705 ราย จากการเสียชีวิตด้วยมะเร็งทั้งหมด 116,234 ราย รองลงมาคือมะเร็งปอด 21,811 ราย และมะเร็งลำไส้ใหญ่กับไส้ตรง 10,333 ราย

อย่างไรก็ตาม จำนวนผู้ป่วยกับจำนวนผู้เสียชีวิตเป็นคนละตัวชี้วัด มะเร็งบางชนิดตรวจพบมากเพราะมีระบบคัดกรองที่เข้าถึงง่าย ขณะที่บางชนิดพบไม่มากเท่าแต่รุนแรง ตรวจช้า หรือรักษายากกว่า จึงมีสัดส่วนการเสียชีวิตสูง

ถ้าขยายขอบเขตจากไทยไปทั่วโลก คำตอบก็เปลี่ยนอีกครั้ง ข้อมูล GLOBOCAN 2022 ระบุว่า มะเร็งปอดเป็นมะเร็งที่ตรวจพบมากที่สุดทั่วโลก คิดเป็นประมาณ 12.4% ของผู้ป่วยใหม่ทั้งหมด ตามด้วยมะเร็งเต้านมในผู้หญิงและมะเร็งลำไส้ใหญ่กับไส้ตรง

รู้ว่าอะไรพบบ่อยแล้วควรทำอย่างไร

การตรวจสุขภาพไม่ได้หมายความว่าทุกคนต้องตรวจหามะเร็งทุกชนิดพร้อมกัน ควรเลือกตามอายุ เพศ ประวัติครอบครัว โรคประจำตัว และพฤติกรรมเสี่ยง ผู้ที่มีไวรัสตับอักเสบบีหรือซี ตับแข็ง หรือความเสี่ยงมะเร็งตับควรปรึกษาแพทย์เรื่องการเฝ้าระวัง ส่วนผู้หญิงควรรับคำแนะนำเรื่องการตรวจเต้านมตามวัยและระดับความเสี่ยง

สิ่งที่ลดความเสี่ยงได้ในชีวิตประจำวัน ได้แก่ ไม่สูบบุหรี่ ลดหรือเลิกเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ ควบคุมน้ำหนัก ออกกำลังกาย รับวัคซีนไวรัสตับอักเสบบีและ HPV ตามคำแนะนำ หลีกเลี่ยงปลาน้ำจืดดิบ และเข้ารับการคัดกรองที่เหมาะกับตนเอง

คำตอบสุดท้ายจึงต้องระบุขอบเขตให้ชัด: ในประเทศไทยเมื่อรวมทุกเพศ มะเร็งตับมีผู้ป่วยรายใหม่มากที่สุด ผู้ชายพบมะเร็งตับมากที่สุด ผู้หญิงพบมะเร็งเต้านมมากที่สุด ส่วนระดับโลกพบมะเร็งปอดมากที่สุด