อย่าเพิ่งคิดว่ารู้จักโลกดี! เปิด 30 ประเทศชื่อไม่คุ้นหู หลายคนไม่รู้ด้วยซ้ำว่ามีอยู่จริง

เมื่อครู่นี้ ผู้เขียนได้อ่านบทความหนึ่งเกี่ยวกับรายชื่อประเทศต่าง ๆ ทั่วโลก แล้วเกิดความรู้สึกขึ้นมาว่า หากลองเอาชื่อประเทศที่คนไทยคุ้นเคยอย่างญี่ปุ่น จีน เกาหลีใต้ สหรัฐอเมริกา อังกฤษ ฝรั่งเศส ออสเตรเลีย หรือสิงคโปร์ออกไปเสีย แล้วหยิบชื่อประเทศที่ไม่ค่อยปรากฏในข่าวไทยหรือในบทสนทนาในชีวิตประจำวันมาให้ลองอ่านกันทีละชื่อ เราจะจำได้สักกี่ประเทศ

ลองถามกันตรง ๆ ว่า “นาอูรู” อยู่ที่ไหน “ตูวาลู” คือประเทศอะไร “คอโมโรส” อยู่ทวีปไหน หรือ “เซาตูเมและปรินซิปี” เป็นชื่อเมืองหรือชื่อประเทศ

บางคนอาจตอบได้ทันที ขณะที่อีกหลายคนอาจต้องหยุดคิดก่อนเปิดโทรศัพท์ค้นหา

เรื่องนี้ไม่ได้หมายความว่าคนไทยไม่สนใจโลก และก็ไม่มีข้อมูลสำรวจที่สามารถสรุปได้อย่างจริงจังว่า “คนไทยส่วนใหญ่ไม่รู้จักประเทศใดประเทศหนึ่ง” แต่เป็นข้อสังเกตง่าย ๆ จากการที่ชื่อประเทศเหล่านี้ไม่ค่อยอยู่ในกระแสข่าว การท่องเที่ยว หรือความสัมพันธ์ทางเศรษฐกิจที่คนไทยพบเจอในชีวิตประจำวัน

ที่สำคัญกว่านั้นคือ ประเทศเหล่านี้ไม่ได้เป็นชื่อสถานที่สมมติ ไม่ได้เป็นเมืองลึกลับ และไม่ได้เป็นเพียงเกาะที่ไม่มีสถานะทางการเมือง

หลายแห่งคือ “ประเทศ” จริง ๆ

องค์การสหประชาชาติมีประเทศสมาชิก 193 ประเทศ ขณะที่ข้อมูลของธนาคารโลกก็แยกประเทศเหล่านี้ออกตามภูมิภาคและกลุ่มเศรษฐกิจอย่างชัดเจน จึงพอจะเห็นภาพได้ว่าโลกของเรามีประเทศมากมายเกินกว่ารายชื่อไม่กี่สิบประเทศที่ปรากฏอยู่ในข่าวไทยเป็นประจำ

และเมื่อเปิดแผนที่โลกออกมาดูจริง ๆ จะพบว่า ประเทศที่ชื่อไม่คุ้นหูมีอยู่ทุกทวีป ตั้งแต่เกาะเล็ก ๆ กลางมหาสมุทรแปซิฟิก ประเทศขนาดจิ๋วในแอฟริกา ประเทศเล็ก ๆ ในทะเลแคริบเบียน ไปจนถึงประเทศในอเมริกาใต้ที่บางคนอาจไม่เคยรู้ด้วยซ้ำว่าเป็นรัฐเอกราช

นาอูรู ประเทศเล็กกลางมหาสมุทรที่ชื่ออาจไม่คุ้นหู

เริ่มกันที่ “นาอูรู” หรือ Nauru ประเทศเกาะขนาดเล็กในมหาสมุทรแปซิฟิก

หากเอาชื่อประเทศนี้ไปถามคนทั่วไป มีโอกาสไม่น้อยที่จะต้องถามกลับว่า “อยู่ตรงไหนของโลก”

นาอูรูเป็นหนึ่งในรัฐขนาดเล็กของโลก และเป็นสมาชิกของประชาคมระหว่างประเทศอย่างเป็นทางการ ข้อมูลของธนาคารโลกจัดนาอูรูไว้ในภูมิภาคเอเชียตะวันออกและแปซิฟิก ขณะที่ข้อมูลเกี่ยวกับประเทศของธนาคารโลกก็แยกนาอูรูเป็นประเทศหนึ่งโดยเฉพาะ ไม่ได้เป็นเพียงดินแดนหรือเมืองของประเทศอื่น

ความน่าสนใจของนาอูรูจึงอยู่ตรงที่ ประเทศซึ่งคนไทยจำนวนมากอาจไม่เคยได้ยินชื่อ กลับมีประวัติศาสตร์ เศรษฐกิจ และปัญหาของตนเองเหมือนประเทศใหญ่ ๆ เพียงแต่มีขนาดเล็กกว่ามาก

ตูวาลู ประเทศที่ชื่อสั้น แต่เรื่องราวไม่เล็ก

อีกชื่อหนึ่งที่น่าจะทำให้หลายคนต้องหยุดอ่านคือ “ตูวาลู” หรือ Tuvalu

ประเทศนี้อยู่ในมหาสมุทรแปซิฟิกเช่นเดียวกับนาอูรูและคิริบาส และเป็นหนึ่งในประเทศเกาะขนาดเล็กที่มักถูกกล่าวถึงเมื่อพูดถึงอนาคตของประเทศหมู่เกาะท่ามกลางการเปลี่ยนแปลงของสภาพภูมิอากาศ

ธนาคารโลกจัดตูวาลูไว้ในภูมิภาคเอเชียตะวันออกและแปซิฟิก และจัดอยู่ในกลุ่มประเทศที่ได้รับความช่วยเหลือด้านการพัฒนาในระบบ IDA

เพียงชื่อประเทศอาจทำให้คนไทยจำนวนมากนึกไม่ออกว่าต้องเอาไปวางตรงไหนบนแผนที่ แต่สำหรับคนที่อาศัยอยู่ที่นั่น “ตูวาลู” ไม่ใช่ประเทศเล็ก ๆ ที่อยู่ไกลตัว หากเป็นบ้านเกิดและแผ่นดินที่มีความหมายต่อชีวิตของประชาชนทั้งประเทศ

คิริบาส ชื่อที่อ่านแล้วหลายคนอาจนึกไม่ออกว่าอยู่ตรงไหน

คิริบาส หรือ Kiribati เป็นอีกประเทศหนึ่งที่อยู่ในมหาสมุทรแปซิฟิก

ประเทศนี้มักปรากฏในรายงานเกี่ยวกับรัฐเกาะขนาดเล็ก การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ และความท้าทายด้านภูมิศาสตร์ เพราะประเทศประกอบด้วยหมู่เกาะและอะทอลล์จำนวนมากที่กระจายอยู่ในพื้นที่มหาสมุทรกว้างใหญ่

ข้อมูลธนาคารโลกจัดคิริบาสไว้ในภูมิภาคเอเชียตะวันออกและแปซิฟิก และจัดอยู่ในกลุ่มประเทศที่อยู่ในระบบ IDA เช่นเดียวกับตูวาลู

ชื่อ “คิริบาส” จึงอาจไม่คุ้นหูคนไทย แต่ประเทศนี้เป็นส่วนหนึ่งของแผนที่การเมืองโลกอย่างชัดเจน

หมู่เกาะมาร์แชลล์ ไม่ใช่แค่ชื่อหมู่เกาะ แต่เป็นประเทศ

“หมู่เกาะมาร์แชลล์” หรือ Marshall Islands อาจเป็นชื่อที่คนไทยเคยผ่านตามาบ้าง แต่ถ้าถามต่อว่าอยู่บริเวณไหน หลายคนอาจตอบไม่ได้ทันที

ประเทศนี้อยู่ในมหาสมุทรแปซิฟิก และประกอบด้วยหมู่เกาะปะการังและเกาะจำนวนมาก ธนาคารโลกจัดประเทศนี้อยู่ในภูมิภาคเอเชียตะวันออกและแปซิฟิก และอยู่ในกลุ่มประเทศที่ได้รับความช่วยเหลือผ่าน IDA

จุดสำคัญคือ อย่าเข้าใจจากชื่อว่าเป็นเพียง “หมู่เกาะ” ที่ไม่มีสถานะเป็นประเทศ เพราะหมู่เกาะมาร์แชลล์เป็นรัฐเอกราชที่มีรัฐบาลและความสัมพันธ์ระหว่างประเทศของตนเอง

ปาเลา ประเทศเล็กที่ชื่ออาจฟังเหมือนชื่อเมือง

“ปาเลา” หรือ Palau ก็เป็นอีกชื่อหนึ่งที่ไม่ค่อยได้ยินในบทสนทนาของคนไทยทั่วไป

ประเทศนี้อยู่ในมหาสมุทรแปซิฟิก และเป็นหนึ่งในประเทศขนาดเล็กของโลก ธนาคารโลกจัดปาเลาไว้ในภูมิภาคเอเชียตะวันออกและแปซิฟิก

เมื่อพูดถึงปาเลา สิ่งที่น่าสนใจคือธรรมชาติทางทะเลและระบบนิเวศของประเทศ ซึ่งทำให้ชื่อของปาเลามีความสำคัญในแวดวงการท่องเที่ยวเชิงธรรมชาติและการอนุรักษ์ทะเล แม้ในชีวิตประจำวันของคนไทยจะไม่ได้ยินชื่อประเทศนี้บ่อยนัก

สหพันธรัฐไมโครนีเซีย ชื่อเหมือนภูมิภาค แต่เป็นประเทศจริง

อีกชื่อที่สร้างความสับสนได้ง่ายคือ “สหพันธรัฐไมโครนีเซีย” หรือ Federated States of Micronesia

ปัญหาคือคำว่า “ไมโครนีเซีย” ยังใช้เรียกภูมิภาคหนึ่งในมหาสมุทรแปซิฟิกด้วย ทำให้คนที่ไม่ได้ศึกษาภูมิศาสตร์อาจเข้าใจว่าเป็นเพียงชื่อภูมิภาค

แต่สหพันธรัฐไมโครนีเซียเป็นประเทศหนึ่งโดยเฉพาะ และธนาคารโลกก็ระบุไว้เป็นประเทศในภูมิภาคเอเชียตะวันออกและแปซิฟิกอย่างชัดเจน

นี่จึงเป็นตัวอย่างที่ดีว่า บางครั้งความไม่คุ้นชื่อไม่ได้เกิดจากประเทศไม่มีความสำคัญ แต่อาจเกิดจากชื่อประเทศไปซ้ำหรือใกล้เคียงกับชื่อภูมิภาคจนทำให้คนจำสับสน

วานูอาตู ประเทศเกาะที่หลายคนอาจนึกไม่ออกว่าอยู่ตรงไหน

วานูอาตู หรือ Vanuatu เป็นประเทศหมู่เกาะในแปซิฟิก

หากพูดถึงประเทศแถบแปซิฟิก คนไทยอาจนึกถึงออสเตรเลีย นิวซีแลนด์ หรือฟิจิก่อน แต่ชื่อวานูอาตูอาจไม่ได้ปรากฏบ่อยเท่า

ข้อมูลธนาคารโลกจัดวานูอาตูอยู่ในภูมิภาคเอเชียตะวันออกและแปซิฟิก และเป็นหนึ่งในประเทศสมาชิกของระบบธนาคารโลก

ประเทศนี้จึงเป็นอีกตัวอย่างหนึ่งของรัฐเกาะที่อาจอยู่ไกลจากสายตาคนไทย แต่ไม่ได้แปลว่าไม่มีประวัติศาสตร์หรือบทบาทของตัวเอง

ตองกา ประเทศที่ชื่อคุ้นบ้าง แต่ตำแหน่งอาจไม่คุ้น

“ตองกา” เป็นชื่อที่คนไทยบางส่วนอาจเคยได้ยิน แต่ถ้าถามว่าอยู่ตรงไหนของมหาสมุทรแปซิฟิก หลายคนก็อาจต้องเปิดแผนที่

ธนาคารโลกจัดตองกาอยู่ในภูมิภาคเอเชียตะวันออกและแปซิฟิก และอยู่ในกลุ่มประเทศ IDA

นี่ทำให้เห็นว่า แม้ชื่อประเทศจะสั้นและออกเสียงง่าย แต่ความคุ้นเคยกับประเทศหนึ่งไม่ได้ขึ้นอยู่กับชื่อเพียงอย่างเดียว หากขึ้นอยู่กับว่าเราเคยเห็นข่าว เคยเดินทาง หรือเคยมีความเกี่ยวข้องกับประเทศนั้นมากน้อยเพียงใด

หมู่เกาะโซโลมอน ประเทศที่ชื่อเหมือนเรื่องราวในประวัติศาสตร์

หมู่เกาะโซโลมอน หรือ Solomon Islands เป็นอีกประเทศในมหาสมุทรแปซิฟิกที่คนไทยอาจไม่ค่อยได้พูดถึง

ธนาคารโลกจัดประเทศนี้อยู่ในภูมิภาคเอเชียตะวันออกและแปซิฟิก และจัดอยู่ในกลุ่มประเทศรายได้ปานกลางระดับล่างตามการจัดกลุ่มปัจจุบัน

ชื่ออาจฟังดูเหมือนเป็นเพียงชื่อกลุ่มเกาะ แต่แท้จริงแล้วคือชื่อประเทศเอกราช

ขยับจากแปซิฟิกไปแอฟริกา โลกยังมีชื่อที่ชวนให้ต้องหยุดคิดอีกมาก

ถ้าคิดว่าประเทศที่ไม่คุ้นหูมีเฉพาะประเทศเกาะในแปซิฟิก คงต้องคิดใหม่ เพราะในทวีปแอฟริกามีประเทศที่ชื่อไม่ค่อยติดหูคนไทยอีกจำนวนมาก

หนึ่งในนั้นคือ “เซาตูเมและปรินซิปี” หรือ São Tomé and Príncipe

ชื่อยาวจนบางคนอาจเข้าใจว่าเป็นชื่อเมืองสองเมือง แต่จริง ๆ แล้วเป็นประเทศหมู่เกาะในอ่าวกินี ทางชายฝั่งตะวันตกของทวีปแอฟริกา

ธนาคารโลกระบุว่าเซาตูเมและปรินซิปีเป็นประเทศเกาะขนาดเล็ก มีประชากรราว 240,000 คน และมีพื้นที่ประมาณ 960 ตารางกิโลเมตร อีกทั้งเป็นประเทศรายได้ปานกลางระดับล่างที่ยังมีข้อจำกัดด้านโครงสร้างพื้นฐานและเศรษฐกิจ

เพียงประเทศเดียวก็สะท้อนให้เห็นแล้วว่า โลกไม่ได้มีแค่ประเทศแอฟริกาที่คนไทยคุ้นจากข่าวอย่างอียิปต์ แอฟริกาใต้ หรือเคนยาเท่านั้น

คอโมโรส ชื่อที่คนจำนวนไม่น้อยอาจไม่เคยค้นหา

“คอโมโรส” หรือ Comoros เป็นประเทศหมู่เกาะในมหาสมุทรอินเดีย ตั้งอยู่บริเวณระหว่างชายฝั่งแอฟริกาตะวันออกกับมาดากัสการ์

ชื่อของประเทศนี้อาจไม่ค่อยปรากฏในข่าวไทยทั่วไป แต่ข้อมูลธนาคารโลกจัดคอโมโรสไว้ในภูมิภาคแอฟริกาตอนใต้ของทะเลทรายซาฮารา และอยู่ในกลุ่มประเทศรายได้ปานกลางระดับล่าง รวมถึงเป็นประเทศในระบบ IDA

หากเปิดแผนที่แอฟริกาแล้วเลื่อนสายตาลงมาบริเวณมหาสมุทรอินเดีย จะพบว่ามีโลกอีกใบหนึ่งที่คนไทยอาจไม่ค่อยได้พูดถึง

จิบูตี ประเทศเล็กแต่ตั้งอยู่ในทำเลสำคัญ

จิบูตี หรือ Djibouti เป็นอีกชื่อที่คนไทยอาจเคยผ่านตาจากข่าวต่างประเทศ แต่ไม่ใช่ชื่อประเทศที่อยู่ในความทรงจำของคนทั่วไปมากนัก

ประเทศนี้ตั้งอยู่ในแอฟริกาตะวันออก ใกล้บริเวณทะเลแดงและเส้นทางเดินเรือสำคัญ จึงมีความสำคัญทางภูมิรัฐศาสตร์มากกว่าขนาดของประเทศ

ธนาคารโลกจัดจิบูตีอยู่ในแอฟริกาตอนใต้ของทะเลทรายซาฮารา และอยู่ในกลุ่มประเทศรายได้ปานกลางระดับล่าง

กรณีของจิบูตีจึงเป็นบทเรียนสำคัญว่า “ประเทศเล็ก” ไม่ได้หมายความว่า “ไม่มีความสำคัญ”

บางครั้งสิ่งที่กำหนดความสำคัญของประเทศคือทำเลที่ตั้ง ไม่ใช่จำนวนประชากรหรือขนาดพื้นที่เพียงอย่างเดียว

เลโซโท ประเทศที่ถูกล้อมรอบด้วยประเทศเดียว

มาถึงอีกชื่อหนึ่งที่น่าสนใจมากคือ “เลโซโท” หรือ Lesotho

เลโซโทเป็นประเทศในทวีปแอฟริกา และมีลักษณะทางภูมิศาสตร์ที่โดดเด่นอย่างยิ่ง เพราะถูกล้อมรอบด้วยประเทศแอฟริกาใต้ทั้งหมด

กล่าวง่าย ๆ คือ หากมองแผนที่แล้วเห็นแอฟริกาใต้ ก็จะพบเลโซโทอยู่ภายในพื้นที่โดยรอบของประเทศนั้น

ธนาคารโลกจัดเลโซโทอยู่ในภูมิภาคแอฟริกาตอนใต้ของทะเลทรายซาฮารา และเป็นประเทศที่อยู่ในระบบ IDA

นี่เป็นหนึ่งในประเทศที่น่าสนใจมากสำหรับคนชอบภูมิศาสตร์ เพราะเพียงดูตำแหน่งที่ตั้งก็มีลักษณะไม่เหมือนประเทศส่วนใหญ่ของโลกแล้ว

เอสวาตินี ชื่อใหม่ที่หลายคนยังจำชื่อเดิม

ถ้าพูดคำว่า “สวาซิแลนด์” คนไทยบางส่วนอาจพอจำได้ แต่ถ้าพูดว่า “เอสวาตินี” หลายคนอาจต้องนึกก่อนว่าคือประเทศอะไร

เอสวาตินี หรือ Eswatini คือชื่อปัจจุบันของประเทศที่เดิมเรียกว่าสวาซิแลนด์

ธนาคารโลกจัดเอสวาตินีไว้ในภูมิภาคแอฟริกาตอนใต้ของทะเลทรายซาฮารา และเป็นหนึ่งในประเทศที่อยู่ในระบบธนาคารโลก

กรณีนี้จึงต่างจากประเทศที่คนไม่คุ้นเพราะอยู่ไกลตัว แต่เป็นกรณีที่ชื่อประเทศเปลี่ยน ทำให้คนที่คุ้นกับชื่อเดิมอาจต้องใช้เวลาปรับความจำ

เอริเทรีย ประเทศริมทะเลแดงที่ชื่อไม่ค่อยปรากฏในชีวิตประจำวัน

เอริเทรีย หรือ Eritrea เป็นประเทศในแอฟริกาตะวันออก

ชื่ออาจไม่ค่อยปรากฏในสื่อไทยทั่วไปเท่าประเทศใหญ่ แต่เป็นประเทศหนึ่งที่มีประวัติศาสตร์และการเมืองของตนเอง

ข้อมูลธนาคารโลกจัดเอริเทรียอยู่ในภูมิภาคแอฟริกาตอนใต้ของทะเลทรายซาฮารา และอยู่ในกลุ่มประเทศรายได้ต่ำและระบบ IDA

กินี-บิสเซา ชื่อที่คนมักสับสนกับ “กินี”

อีกประเทศหนึ่งที่ชื่อชวนให้สับสนคือ “กินี-บิสเซา” หรือ Guinea-Bissau

ปัญหาคือในแอฟริกามีประเทศชื่อกินี และยังมีประเทศที่ชื่ออิเควทอเรียลกินี ขณะที่กินี-บิสเซาก็เป็นอีกประเทศหนึ่งโดยเฉพาะ

ธนาคารโลกจัดกินี-บิสเซาไว้ในภูมิภาคแอฟริกาตอนใต้ของทะเลทรายซาฮารา และเป็นประเทศในระบบ IDA

เพียงแค่ชื่อก็ทำให้เห็นแล้วว่า หากไม่ได้ติดตามภูมิศาสตร์แอฟริกาเป็นประจำ ก็มีโอกาสจำสลับกันได้ง่าย

กาบูเวร์ดี ชื่อที่คนไทยอาจจำได้จากภาษาอังกฤษมากกว่า

กาบูเวร์ดี หรือ Cabo Verde เป็นประเทศหมู่เกาะในมหาสมุทรแอตแลนติก

ชื่อภาษาอังกฤษนี้อาจพบในข่าวต่างประเทศมากกว่าการเรียกในชีวิตประจำวันของคนไทย และประเทศนี้ก็เป็นหนึ่งในรัฐขนาดเล็กของแอฟริกา

ธนาคารโลกจัดกาบูเวร์ดีไว้ในภูมิภาคแอฟริกาตอนใต้ของทะเลทรายซาฮารา และจัดอยู่ในกลุ่มประเทศรายได้ปานกลางระดับล่าง

มอริเตเนีย ประเทศที่ชื่ออาจถูกกลืนไปกับชื่อประเทศอื่น

มอริเตเนีย หรือ Mauritania อยู่ทางตะวันตกเฉียงเหนือของทวีปแอฟริกา

ชื่ออาจไม่คุ้นหูเท่าประเทศในแอฟริกาเหนือที่เป็นจุดหมายปลายทางยอดนิยม แต่เป็นประเทศเอกราชที่มีประวัติศาสตร์และภูมิศาสตร์เป็นของตัวเอง

ธนาคารโลกจัดมอริเตเนียอยู่ในภูมิภาคแอฟริกาตอนใต้ของทะเลทรายซาฮารา และอยู่ในกลุ่มประเทศรายได้ปานกลางระดับล่าง

แล้วอเมริกาใต้มีประเทศที่คนไทยไม่ค่อยคุ้นชื่อหรือไม่?

คำตอบคือ มีแน่นอน

หนึ่งในตัวอย่างชัดเจนคือ “ซูรินาม” หรือ Suriname

เมื่อพูดถึงอเมริกาใต้ คนไทยมักนึกถึงบราซิล อาร์เจนตินา ชิลี เปรู หรือโคลอมเบียก่อน แต่ซูรินามก็เป็นประเทศหนึ่งของทวีปนี้เช่นกัน

ธนาคารโลกจัดซูรินามไว้ในภูมิภาคลาตินอเมริกาและแคริบเบียน และเป็นหนึ่งในประเทศที่เป็นสมาชิกธนาคารโลก

อีกประเทศคือ “กายอานา” หรือ Guyana ซึ่งอยู่ทางตอนเหนือของทวีปอเมริกาใต้

กายอานาเป็นประเทศที่น่าสนใจ เพราะภาษาอังกฤษมีบทบาทสำคัญในประเทศ และชื่อของกายอานาอาจไม่ค่อยคุ้นหูคนไทยเท่าประเทศอเมริกาใต้ขนาดใหญ่

ธนาคารโลกจัดกายอานาอยู่ในภูมิภาคลาตินอเมริกาและแคริบเบียน และเป็นประเทศสมาชิกธนาคารโลก

โดมินิกา ไม่ใช่สาธารณรัฐโดมินิกัน

อีกกรณีที่น่าสนใจมากคือ “โดมินิกา” หรือ Dominica

คนที่ไม่คุ้นภูมิศาสตร์แคริบเบียนอาจเข้าใจว่าโดมินิกากับสาธารณรัฐโดมินิกันเป็นประเทศเดียวกัน แต่ความจริงเป็นคนละประเทศ

ธนาคารโลกแยกทั้งสองประเทศออกจากกันอย่างชัดเจน โดยโดมินิกาอยู่ในภูมิภาคลาตินอเมริกาและแคริบเบียน และเป็นประเทศสมาชิกธนาคารโลก

ดังนั้นหากเห็นชื่อ Dominica กับ Dominican Republic จึงไม่ควรคิดว่าเป็นเพียงชื่อเรียกสองแบบของประเทศเดียวกัน

เซนต์คิตส์และเนวิส ประเทศชื่อยาวในทะเลแคริบเบียน

เซนต์คิตส์และเนวิส หรือ Saint Kitts and Nevis เป็นประเทศเกาะขนาดเล็กในแคริบเบียน

ชื่ออาจไม่คุ้นหูคนไทย และหากไม่ได้ศึกษาภูมิศาสตร์แคริบเบียนโดยเฉพาะ ก็คงยากที่จะชี้ตำแหน่งได้ทันที

แต่ธนาคารโลกมีข้อมูลประเทศนี้เป็นของตนเองอย่างชัดเจน และจัดอยู่ในภูมิภาคลาตินอเมริกาและแคริบเบียน

เซนต์วินเซนต์และเกรนาดีนส์ ชื่อยาวจนจำยาก แต่เป็นประเทศจริง

ชื่อ “เซนต์วินเซนต์และเกรนาดีนส์” หรือ Saint Vincent and the Grenadines อาจทำให้หลายคนเข้าใจว่าเป็นเพียงหมู่เกาะหรือเมืองท่องเที่ยว

แต่เป็นประเทศหนึ่งในแคริบเบียน และธนาคารโลกจัดประเทศนี้ไว้ในภูมิภาคลาตินอเมริกาและแคริบเบียน

แอนติกาและบาร์บูดา ประเทศที่ชื่อเหมือนชื่อสถานที่สองแห่ง

แอนติกาและบาร์บูดา หรือ Antigua and Barbuda เป็นอีกประเทศหนึ่งที่ชื่ออาจฟังเหมือนชื่อเกาะสองแห่งมากกว่าชื่อประเทศ

แต่ประเทศนี้มีสถานะเป็นรัฐเอกราช และเป็นหนึ่งในประเทศในภูมิภาคแคริบเบียน

ธนาคารโลกจัดแอนติกาและบาร์บูดาไว้ในภูมิภาคลาตินอเมริกาและแคริบเบียน และมีข้อมูลประเทศแยกออกมาอย่างชัดเจน

เกรเนดา ประเทศเล็กที่ชื่ออาจทำให้สับสน

เกรเนดา หรือ Grenada เป็นอีกประเทศเกาะในแคริบเบียน

ชื่อสั้น แต่ไม่ได้หมายความว่าคนทั่วโลกจะคุ้นเคย เพราะในแต่ละภูมิภาคของโลก ผู้คนย่อมมีระดับความคุ้นเคยกับประเทศต่าง ๆ แตกต่างกัน

ธนาคารโลกจัดเกรเนดาอยู่ในภูมิภาคลาตินอเมริกาและแคริบเบียน และเป็นประเทศสมาชิกธนาคารโลก

เซเชลส์และมอริเชียส สองชื่อที่เริ่มคุ้นจากการท่องเที่ยว

หากพูดถึงประเทศที่ชื่อไม่คุ้นหู แต่เริ่มปรากฏในวงการท่องเที่ยวมากขึ้น “เซเชลส์” และ “มอริเชียส” เป็นตัวอย่างที่ดี

ทั้งสองประเทศเป็นประเทศเกาะในมหาสมุทรอินเดีย โดยธนาคารโลกจัดเซเชลส์และมอริเชียสไว้ในภูมิภาคแอฟริกาตอนใต้ของทะเลทรายซาฮารา

เซเชลส์ยังมีสถานะเป็นประเทศรายได้สูงตามการจัดกลุ่มของธนาคารโลก ขณะที่มอริเชียสอยู่ในกลุ่มรายได้ปานกลางระดับสูง สะท้อนให้เห็นว่าประเทศเกาะไม่ได้มีฐานะทางเศรษฐกิจเหมือนกันทั้งหมด

แล้วทำไมประเทศเหล่านี้จึงดูเหมือน “ไม่มีอยู่ในแผนที่ความทรงจำของเรา”?

คำตอบอาจง่ายกว่าที่คิด

มนุษย์มักจดจำสิ่งที่อยู่ใกล้ตัว

ประเทศที่คนไทยเดินทางไปมาก มีการค้าขายกับไทย มีแรงงาน มีนักท่องเที่ยว มีข่าวการเมือง หรือมีวัฒนธรรมที่เผยแพร่ผ่านภาพยนตร์และสื่อ ย่อมมีโอกาสคุ้นหูมากกว่า

ญี่ปุ่นจึงคุ้นหู

จีนจึงคุ้นหู

สหรัฐอเมริกาจึงคุ้นหู

อังกฤษและฝรั่งเศสก็เป็นชื่อที่แทบทุกคนเคยได้ยิน

แต่เมื่อเดินออกจากกลุ่มประเทศที่มีอิทธิพลทางเศรษฐกิจและสื่อ แล้วไปยังประเทศเกาะเล็ก ๆ ในแปซิฟิก หรือรัฐขนาดเล็กในแอฟริกาและแคริบเบียน ชื่อที่เราไม่เคยได้ยินก็เพิ่มขึ้นทันที

นี่ไม่ได้หมายความว่าประเทศเหล่านั้นไม่มีความสำคัญ

ตรงกันข้าม บางประเทศมีความสำคัญในเรื่องเฉพาะด้านอย่างมาก

บางประเทศมีทำเลทางยุทธศาสตร์

บางประเทศเป็นจุดสำคัญของมหาสมุทร

บางประเทศมีทรัพยากรธรรมชาติ

บางประเทศมีระบบนิเวศที่สำคัญ

บางประเทศกำลังเผชิญปัญหาการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ

และบางประเทศมีประวัติศาสตร์ที่ยาวนาน แม้จะมีประชากรเพียงหลักแสนหรือหลักหมื่นคนก็ตาม

ธนาคารโลกเองมีการจัดกลุ่ม “รัฐขนาดเล็ก” และเคยอธิบายว่ารัฐขนาดเล็กจำนวนมากกระจุกตัวอยู่ในแอฟริกา เอเชียตะวันออกและแปซิฟิก รวมถึงลาตินอเมริกาและแคริบเบียน โดยหลายประเทศเป็นประเทศเกาะ

จึงไม่น่าแปลกใจที่เมื่อเราหันไปมองประเทศขนาดเล็ก เราจะพบชื่อจำนวนมากที่ไม่ค่อยคุ้นหู

โลกไม่ได้มีแค่ประเทศที่เราเห็นในข่าวทุกวัน

ท้ายที่สุดแล้ว รายชื่อทั้ง 30 ประเทศนี้อาจทำให้หลายคนรู้สึกแปลกใจว่า ที่ผ่านมาเรารู้จักโลกมากน้อยเพียงใด

บางคนอาจรู้จักนาอูรู แต่ไม่รู้จักตูวาลู

บางคนเคยได้ยินคอโมโรส แต่ไม่รู้ว่าอยู่ในมหาสมุทรอินเดีย

บางคนรู้จักสวาซิแลนด์ แต่ไม่ทราบว่าปัจจุบันใช้ชื่อเอสวาตินี

บางคนรู้จักโดมินิกัน แต่ไม่รู้ว่า “โดมินิกา” เป็นคนละประเทศ

บางคนรู้จักบราซิลและอาร์เจนตินา แต่ไม่รู้ว่าซูรินามกับกายอานาก็อยู่ในทวีปอเมริกาใต้เช่นกัน

และบางคนอาจเคยเห็นชื่อ “ไมโครนีเซีย” แต่ไม่รู้ว่าสหพันธรัฐไมโครนีเซียเป็นชื่อประเทศหนึ่งโดยเฉพาะ

ทั้งหมดนี้ไม่ได้เป็นเรื่องน่าอาย เพราะไม่มีใครสามารถจดจำรายละเอียดของประเทศทั้งโลกได้หมด

แต่สิ่งที่น่าสนใจคือ เมื่อเราเปิดแผนที่โลกให้กว้างขึ้น เราจะพบว่าโลกใบนี้ใหญ่กว่าข่าวที่เราเห็นทุกวันมาก

ประเทศที่เราไม่เคยได้ยินชื่อก็มีคนใช้ชีวิตอยู่

มีเด็กไปโรงเรียน

มีคนออกไปทำงาน

มีตลาด มีหมู่บ้าน มีเมือง

มีคนแก่ที่เล่าเรื่องของบ้านเกิดให้ลูกหลานฟัง

มีวัฒนธรรม มีอาหาร มีภาษา และมีความทรงจำร่วมของผู้คน

เพียงแต่เรื่องราวของพวกเขาอาจไม่ได้เดินทางมาถึงหน้าจอของเราเท่านั้น

และนี่อาจเป็นเหตุผลที่การเปิดแผนที่โลกครั้งหนึ่งมีคุณค่ามากกว่าการจำชื่อประเทศเพื่อไปตอบคำถามในห้องเรียน

เพราะเมื่อเรารู้จักประเทศเล็ก ๆ เหล่านี้ เราจะเริ่มเข้าใจว่าโลกไม่ได้มีศูนย์กลางอยู่เพียงไม่กี่ประเทศ

โลกประกอบด้วยผู้คนจำนวนมหาศาลที่อาศัยอยู่ในพื้นที่แตกต่างกัน และแต่ละประเทศต่างก็มีปัญหา ความหวัง และเรื่องราวของตัวเอง

 

ในมุมมองของผู้เขียนเห็นว่า สิ่งที่น่าสนใจที่สุดของเรื่องนี้ไม่ใช่การนำรายชื่อประเทศแปลก ๆ มาให้คนอ่านทายว่า “รู้จักหรือไม่รู้จัก” แต่คือการทำให้เราเห็นว่า ความรู้เรื่องโลกของเรานั้นมักถูกกำหนดจากสิ่งที่สื่อและชีวิตประจำวันนำเสนอให้เห็น

คนไทยจำนวนมากรู้จักประเทศมหาอำนาจ เพราะประเทศเหล่านั้นมีอิทธิพลต่อเศรษฐกิจ การเมือง เทคโนโลยี การท่องเที่ยว และข่าวสารของโลก แต่ประเทศขนาดเล็กซึ่งไม่มีอำนาจต่อรองในระดับเดียวกันก็ไม่ได้หมายความว่าไม่มีความสำคัญ

นาอูรู ตูวาลู คิริบาส ปาเลา วานูอาตู หรือหมู่เกาะโซโลมอน ล้วนเป็นประเทศที่อยู่ในภูมิภาคเดียวกัน แต่มีประวัติศาสตร์และความท้าทายแตกต่างกันไป ขณะที่เซาตูเมและปรินซิปี คอโมโรส จิบูตี เลโซโท และเอสวาตินี ก็สะท้อนความหลากหลายของทวีปแอฟริกาได้เป็นอย่างดี

ส่วนซูรินาม กายอานา และประเทศเกาะต่าง ๆ ในแคริบเบียน ก็ทำให้เห็นว่า แม้แต่ทวีปที่เราคิดว่ารู้จักจากชื่อประเทศใหญ่ ๆ ก็ยังมีรายละเอียดอีกมากที่คนทั่วไปอาจไม่เคยศึกษา

ผู้เขียนจึงมองว่า การรู้จักประเทศเหล่านี้ไม่ใช่เรื่องของการจำชื่อให้ได้มากที่สุด แต่เป็นการเปิดมุมมองว่าโลกใบนี้กว้างกว่าขอบเขตข่าวที่เราเห็นในแต่ละวัน

บางประเทศอาจมีประชากรไม่มาก

บางประเทศอาจไม่มีตึกสูงระฟ้า

บางประเทศอาจไม่มีบริษัทระดับโลกที่คนไทยรู้จัก

บางประเทศอาจไม่มีเที่ยวบินตรงจากประเทศไทย

แต่ทุกประเทศล้วนมีผู้คนที่ใช้ชีวิตอยู่จริง

และเมื่อมองในมุมนี้ ชื่ออย่าง “ตูวาลู” “นาอูรู” “คอโมโรส” หรือ “เซาตูเมและปรินซิปี” ก็ไม่ได้เป็นชื่อแปลก ๆ บนแผนที่อีกต่อไป หากเป็นชื่อบ้านของผู้คนอีกจำนวนหนึ่งบนโลกใบเดียวกับเรา

ดังนั้น หากวันหนึ่งมีใครถามว่า “รู้จักประเทศนี้ไหม” แล้วเราตอบไม่ได้ ก็ไม่ใช่เรื่องน่าอาย

เพราะโลกมีรายละเอียดมากกว่าที่มนุษย์คนหนึ่งจะจำได้ทั้งหมด

แต่หากคำถามนั้นทำให้เราอยากเปิดแผนที่ขึ้นมา แล้วค้นดูว่าประเทศนั้นอยู่ตรงไหน มีผู้คนอย่างไร และมีเรื่องราวอะไรอยู่เบื้องหลังชื่อที่ไม่คุ้นหู

เพียงเท่านั้นก็ถือว่าเราได้รู้จักโลกเพิ่มขึ้นอีกหนึ่งมุมแล้ว

แหล่งที่มาของข้อมูล :

องค์การสหประชาชาติ (United Nations) — รายชื่อประเทศสมาชิกสหประชาชาติ ซึ่งปัจจุบันมี 193 ประเทศ รวมถึงข้อมูลวันที่แต่ละประเทศเข้าเป็นสมาชิก

ธนาคารโลก (World Bank) — ข้อมูลประเทศและตัวชี้วัดประชากร เศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดล้อมของนาอูรู ตูวาลู คิริบาส ปาเลา วานูอาตู สหพันธรัฐไมโครนีเซีย หมู่เกาะมาร์แชลล์ คอโมโรส เซาตูเมและปรินซิปี เลโซโท เอสวาตินี และจิบูตี

คณะผู้แทนถาวรของหมู่เกาะมาร์แชลล์ประจำสหประชาชาติ — ข้อมูลภูมิศาสตร์และโครงสร้างหมู่เกาะของประเทศ

องค์การสหประชาชาติและฐานข้อมูลประเทศ — ใช้ตรวจสอบสถานะว่าแต่ละชื่อเป็นประเทศสมาชิก ไม่ใช่เมืองหรือดินแดนที่นำมาปะปนกัน