ตำบลไหนมีใบอนุญาตขายสุราต่อหัวสูงที่สุด

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

บางพื้นที่เดินไม่กี่ร้อยเมตรก็ผ่านร้านอาหาร ร้านขายของชำ และสถานบันเทิงที่จำหน่ายเครื่องดื่มแอลกอฮอล์หลายแห่ง จนชวนให้สงสัยว่า หากนำจำนวนใบอนุญาตขายสุรามาหารด้วยประชากร ตำบลใดจะขึ้นมาเป็นอันดับหนึ่งของประเทศ

โจทย์นี้ดูเหมือนคำนวณไม่ยาก เพียงมีตัวเลขสองชุด ได้แก่ จำนวนใบอนุญาตที่ยังมีผลในแต่ละตำบล และจำนวนประชากรในช่วงเวลาเดียวกัน จากนั้นคำนวณเป็นจำนวนใบอนุญาตต่อประชากร 10,000 คน แต่เมื่อตรวจฐานข้อมูลทางการจริง กลับพบว่าตัวเลขสองฝั่งมีรายละเอียดไม่เท่ากัน

หนึ่งใบอนุญาตไม่ได้แปลว่าหนึ่งผับ

ฐานข้อมูลกรมสรรพสามิตนับใบอนุญาตขายสุราหลายประเภท ผู้ถือใบอนุญาตจึงอาจเป็นร้านอาหาร บาร์ โรงแรม ร้านขายส่ง ร้านสะดวกซื้อ หรือร้านค้าปลีกทั่วไป ไม่ได้หมายถึงสถานบันเทิงทุกแห่ง หากนำใบอนุญาตทั้งหมดไปเรียกว่า “จำนวนร้านเหล้า” ผลที่ได้จะทำให้คนอ่านเข้าใจคลาดเคลื่อนตั้งแต่ต้น

อีกเรื่องที่ต้องแยกคือ จำนวนคำขอ จำนวนใบอนุญาตที่ออก และใบอนุญาตที่ยังมีผลใช้งาน ทั้งสามอย่างไม่จำเป็นต้องเท่ากัน การจัดอันดับที่น่าเชื่อถือควรใช้ใบอนุญาตที่มีผล ณ วันเดียวกัน แยกประเภทกิจการ และไม่นับใบที่หมดอายุหรือสถานประกอบการเดียวกันซ้ำโดยไม่มีเหตุผล

ข้อมูลที่เปิดอยู่พาเราไปได้ไกลแค่ไหน

ชุดข้อมูลสาธารณะชื่อ “จำนวนใบอนุญาตขายสุรา” ของกรมสรรพสามิตระบุชัดว่า จำแนกตามประเภทและพื้นที่ เริ่มตั้งแต่ปีงบประมาณ 2563 และปรับปรุงเป็นรายเดือน อย่างไรก็ตาม ขอบเขตเชิงภูมิศาสตร์ในคำอธิบายชุดข้อมูลอยู่ที่ระดับ จังหวัด ขณะที่ปีข้อมูลล่าสุดที่ระบุว่าเผยแพร่คือ 2566 จึงยังไม่มีตารางสาธารณะระดับตำบลที่นำมาคำนวณหาผู้ชนะทั้งประเทศได้โดยตรง

ฝั่งตัวหารกลับละเอียดกว่า ระบบสถิติทางการทะเบียนของสำนักบริหารการทะเบียนมีประชากรรายเดือนและสามารถเลือกดูถึงระดับตำบลได้ ปัญหาจึงไม่ใช่การขาดจำนวนประชากร แต่เป็นการไม่มีจำนวนใบอนุญาตที่แจกแจงถึงตำบลในชุดข้อมูลสาธารณะที่ตรวจพบ

ดังนั้น ณ ตอนนี้ยังยืนยันไม่ได้ว่าตำบลใดมีใบอนุญาตขายสุราต่อหัวสูงที่สุดในประเทศไทย การใส่ชื่อตำบลท่องเที่ยวหรือย่านกลางคืนที่คุ้นหูเป็นอันดับหนึ่งจะเป็นเพียงการคาดเดา ไม่ใช่ผลจัดอันดับจากข้อมูลระดับเดียวกันทั่วประเทศ

ถ้าจะจัดอันดับจริงต้องคำนวณอย่างไร

กรมสรรพสามิตต้องเปิดข้อมูลใบอนุญาตที่ยังมีผลอย่างน้อยในระดับรหัสตำบล พร้อมประเภทใบอนุญาตและวันที่อ้างอิง แล้วจับคู่กับประชากรทะเบียนในเดือนเดียวกัน สูตรพื้นฐานคือ จำนวนใบอนุญาตที่เข้าเกณฑ์ ÷ ประชากรทะเบียน × 10,000 พร้อมกำหนดจำนวนประชากรขั้นต่ำ เพื่อป้องกันตำบลเล็กมากมีร้านเพียงไม่กี่แห่งแล้วกระโดดขึ้นอันดับหนึ่ง

ทางที่รอบคอบกว่าคือรายงานสองตารางควบคู่กัน ตารางแรกนับใบอนุญาตทุกประเภทเพื่อสะท้อนการเข้าถึงจุดขาย ส่วนอีกตารางคัดเฉพาะกิจการที่ขายเพื่อดื่มในสถานที่ เช่น ร้านอาหาร ผับ และบาร์ หากข้อมูลประเภทใบอนุญาตสามารถแยกพฤติกรรมดังกล่าวได้จริง

อันดับสูงไม่ได้เท่ากับคนในพื้นที่ดื่มหนัก

แม้วันหนึ่งจะคำนวณอันดับได้ คำว่า “เมืองคนเมา” ก็ยังแรงเกินหลักฐาน ตำบลท่องเที่ยวอาจมีประชากรทะเบียนไม่มาก แต่รองรับนักท่องเที่ยวและแรงงานหมุนเวียนจำนวนมาก จึงมีใบอนุญาตต่อหัวคนทะเบียนสูง ส่วนตำบลที่เป็นศูนย์การค้าอาจมีร้านค้าปลีกมากโดยไม่ได้มีผับหรือบาร์หนาแน่น

ตัวเลขนี้เหมาะสำหรับวัด ความหนาแน่นของสถานที่ที่ได้รับอนุญาตให้ขาย มากกว่าวัดปริมาณการดื่มหรือปัญหาสุรา หากต้องการตอบว่าพื้นที่ใดดื่มหนักจริง ยังต้องประกอบกับยอดขาย การสำรวจพฤติกรรม การบาดเจ็บจากแอลกอฮอล์ และจำนวนประชากรแฝงด้วย

คำถามนี้จึงยังไม่มีชื่อตำบลผู้ชนะจากข้อมูลเปิดระดับประเทศ สิ่งที่ค้นพบชัดกว่าคือ ประเทศไทยมีข้อมูลประชากรรายตำบลพร้อมใช้แล้ว แต่ยังต้องเปิดรายละเอียดใบอนุญาตขายสุราให้ถึงระดับเดียวกัน จึงจะเปลี่ยนข้อสังเกตหน้าร้านให้กลายเป็นอันดับที่ตรวจสอบซ้ำได้จริง