เจาะลึก 5 ด่านชายแดนที่มีมูลค่าการค้าสูง สินค้าอะไรเดินทางผ่านมากที่สุด

ชายแดนไทยไม่ได้มีหน้าที่แค่เป็นจุดผ่านเข้าออกของคนและรถ แต่เป็นเส้นทางขนส่งสินค้ามูลค่ามหาศาล ตั้งแต่น้ำมันเชื้อเพลิง โทรศัพท์มือถือ ยางพารา สินค้าเกษตร ไปจนถึงชิ้นส่วนอุตสาหกรรม

 

ข้อมูลกรมการค้าต่างประเทศระบุว่า ปี 2567 การค้าชายแดนไทยกับ 4 ประเทศเพื่อนบ้าน ได้แก่ มาเลเซีย สปป.ลาว เมียนมา และกัมพูชา มีมูลค่ารวม 976,921 ล้านบาท ขณะที่เมื่อรวมการค้าผ่านแดนไปประเทศที่สาม มูลค่ารวมทั้งระบบสูงถึง 1.815 ล้านล้านบาท

 

หากเจาะเข้าไปดูด่านสำคัญ จะพบว่าแต่ละแห่งมีสินค้าที่แตกต่างกันอย่างชัดเจน และสะท้อนลักษณะเศรษฐกิจของพื้นที่โดยตรง

 

1. ด่านศุลกากรสะเดา จ.สงขลา — เงินหมุนเวียนกว่า 2.39 แสนล้านบาท

 

สะเดาเป็นหนึ่งในด่านการค้าสำคัญที่สุดของไทย เชื่อมต่อกับมาเลเซีย และเป็นประตูการค้าหลักของภาคใต้

 

ปี 2567 ด่านศุลกากรสะเดามีมูลค่าการค้าชายแดน 239,660 ล้านบาท เพิ่มขึ้น 6% จากปีก่อน และถือเป็นด่านที่มีมูลค่าการค้าชายแดนสูงที่สุดของประเทศในปีนั้น

 

สินค้าที่มีบทบาทสำคัญไม่ได้มีเพียงสินค้าเกษตร แต่ยังมีสินค้าที่เกี่ยวข้องกับอุตสาหกรรมและเทคโนโลยี โดยสินค้าส่งออกสำคัญ ได้แก่ น้ำยางข้น เครื่องคอมพิวเตอร์และอุปกรณ์ ถุงมือยาง ยางธรรมชาติ แผงวงจรไฟฟ้า ฮาร์ดดิสก์ไดรฟ์ ไม้แปรรูป และผลิตภัณฑ์ยาง

 

จุดที่น่าสนใจคือสะเดาไม่ได้เป็นเพียงเส้นทางขนสินค้าไทยไปมาเลเซีย เพราะยังเกี่ยวข้องกับการค้าผ่านแดนไปประเทศอื่นในภูมิภาคด้วย ทำให้ปริมาณสินค้าและมูลค่าทางเศรษฐกิจสูงกว่าการค้าชายแดนอย่างเดียว

 

2. ด่านศุลกากรอรัญประเทศ จ.สระแก้ว — ประตูสินค้าสู่กัมพูชา

 

อรัญประเทศเป็นด่านสำคัญที่สุดของการค้าชายแดนไทย–กัมพูชา

 

ปี 2567 มีมูลค่าการค้าชายแดน 110,718 ล้านบาท เพิ่มขึ้น 13.9% จากปีก่อน คิดเป็นประมาณ 63.4% ของการค้าชายแดนไทย–กัมพูชาทั้งหมด

 

ถ้ามองภาพรวมสินค้า จุดนี้มีสินค้าหลากหลายตั้งแต่สินค้าอุปโภคบริโภค เครื่องดื่ม วัสดุสำหรับอุตสาหกรรม ไปจนถึงสินค้าเกษตรและสินค้าสำหรับตลาดกัมพูชา

 

ข้อมูลของด่านศุลกากรอรัญประเทศในช่วงต้นปีงบประมาณ 2568 แสดงให้เห็นตัวอย่างสินค้านำเข้าที่มีมูลค่าสูงคือ เศษอะลูมิเนียม ส่วนสินค้าส่งออกอันดับต้น ๆ มี เครื่องดื่ม อยู่ในกลุ่มสำคัญ

 

ความสำคัญของอรัญประเทศจึงไม่ได้อยู่แค่จำนวนรถบรรทุกที่ผ่านด่าน แต่ยังอยู่ที่การเป็นเส้นทางหลักของห่วงโซ่อุปทานระหว่างไทยกับกัมพูชา

 

3. ด่านศุลกากรหนองคาย — สินค้าเกษตรและเส้นทางเชื่อมจีน

 

ด่านหนองคายเป็นประตูสำคัญระหว่างไทยกับ สปป.ลาว และมีความสำคัญเพิ่มขึ้นจากการเชื่อมโยงเส้นทางขนส่งไปยังจีน

 

ในปี 2567 กรมการค้าต่างประเทศรายงานว่าด่านศุลกากรหนองคายมีมูลค่าการค้าชายแดน 91,635 ล้านบาท เพิ่มขึ้น 10.2%

 

สินค้าที่โดดเด่นของเส้นทางนี้คือ ผลไม้สด โดยเฉพาะทุเรียน รวมถึงผลไม้อบแห้ง และสินค้าเกษตรอื่น ๆ โดยรายงานการค้าด้านจังหวัดหนองคายยังพบการส่งออกสินค้าเกษตรไปจีนเป็นมูลค่าหลายพันล้านบาท

 

ในเดือนกันยายน 2567 สถิติของสำนักงานศุลกากรหนองคายพบว่า สินค้าส่งออกอันดับต้น ๆ คือ ทุเรียน ขณะที่ฝั่งนำเข้ามี พลังงานไฟฟ้า เป็นสินค้าสำคัญ

 

จุดเด่นของหนองคายจึงแตกต่างจากสะเดา เพราะไม่ได้มีเพียงการค้ากับประเทศเพื่อนบ้าน แต่ยังมีบทบาทเป็นทางผ่านของสินค้าที่เชื่อมโยงไทย–ลาว–จีนอีกด้วย

 

4. ด่านศุลกากรเชียงของ จ.เชียงราย — เส้นทางสินค้าสู่จีนตอนใต้

 

เชียงของเป็นด่านที่น่าสนใจมาก เพราะมูลค่าการค้าของด่านแห่งนี้สูงกว่าที่หลายคนคาดคิด

 

ปี 2567 ด่านศุลกากรเชียงของมีมูลค่าการค้ารวม 76,513.18 ล้านบาท แบ่งเป็นการส่งออก 54,651.40 ล้านบาท และการนำเข้า 21,861.78 ล้านบาท

 

เส้นทางนี้มีความสำคัญต่อการขนส่งสินค้าผ่าน สปป.ลาว ไปยังจีนตอนใต้ โดยเฉพาะเส้นทาง R3A

 

สินค้าส่งออกที่สำคัญของด่านในภาพรวม ได้แก่ น้ำมันเชื้อเพลิงและสินค้าอุปโภคบริโภค ส่วนสินค้านำเข้ามี สินค้าเกษตรและถ่านหิน เป็นกลุ่มสำคัญ

 

หากรวมด่านแม่สาย เชียงแสน และเชียงของ ทั้งจังหวัดเชียงรายมีมูลค่าการค้าผ่าน 3 ด่านในปี 2567 รวม 107,328.76 ล้านบาท แสดงให้เห็นว่าเชียงรายกำลังมีบทบาทมากขึ้นในฐานะศูนย์กลางโลจิสติกส์ของภาคเหนือ

 

5. ด่านศุลกากรแม่สอด จ.ตาก — น้ำมัน โทรศัพท์ และสินค้าอุปโภคบริโภค

 

แม่สอดเป็นประตูการค้าหลักระหว่างไทยกับเมียนมา และมีลักษณะการค้าที่แตกต่างจากด่านทางภาคตะวันออกและภาคใต้

 

ข้อมูลปีงบประมาณ 2567 ระบุว่าแม่สอดมีมูลค่าการส่งออก 70,541.23 ล้านบาท และนำเข้า 6,911.81 ล้านบาท รวมเป็น 77,453.04 ล้านบาท

 

สินค้าส่งออกที่โดดเด่น ได้แก่

 

น้ำมันดีเซล 4,112.74 ล้านบาท

 

โทรศัพท์มือถือพร้อมอุปกรณ์ 3,363.72 ล้านบาท

 

น้ำมันปาล์มบริสุทธิ์ 2,898.20 ล้านบาท

 

เครื่องดื่มไม่มีแอลกอฮอล์ 2,102.85 ล้านบาท

 

เม็ดพลาสติก 1,730.52 ล้านบาท

 

ขณะที่สินค้านำเข้าที่มีมูลค่าสูง ได้แก่ แร่พลวง พริกแห้ง พลวงที่ไม่ได้ขึ้นรูป เศษอะลูมิเนียม และตะกั่ว

 

ตัวเลขดังกล่าวสะท้อนว่าแม่สอดไม่ได้เป็นเพียงตลาดสินค้าชายแดน แต่ยังเป็นเส้นทางสำคัญสำหรับพลังงาน วัตถุดิบ และสินค้าอุตสาหกรรมที่เคลื่อนเข้าสู่เมียนมา

 

แล้วสินค้าอะไรเดินทางผ่านชายแดนไทยมากที่สุด?

 

ถ้ามองภาพรวมประเทศในปี 2567 สินค้าส่งออกชายแดนที่มีมูลค่าสูงที่สุดคือ น้ำมันดีเซล 41,025 ล้านบาท ตามด้วยน้ำมันสำเร็จรูปอื่น ๆ 19,575 ล้านบาท และน้ำยางข้น 15,915 ล้านบาท

 

ส่วนฝั่งนำเข้า สินค้ากลุ่มใหญ่ที่สุดคือ เชื้อเพลิงอื่น ๆ เช่น พลังงานไฟฟ้า 75,290 ล้านบาท ตามด้วย ก๊าซธรรมชาติ 65,236 ล้านบาท และผักรวมถึงผลิตภัณฑ์จากผัก เช่น มันสำปะหลังและผลิตภัณฑ์มันสำปะหลัง 23,560 ล้านบาท

 

จึงเห็นได้ว่าคำว่า “สินค้าที่ผ่านชายแดน” ไม่ได้หมายถึงแค่ของกินของใช้ในตลาดท้องถิ่น แต่มีตั้งแต่พลังงาน วัตถุดิบโรงงาน อุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ ยางพารา ไปจนถึงผลไม้และสินค้าเกษตร

 

อีกเรื่องที่ต้องแยกให้ชัดคือ การค้าชายแดนกับการค้าผ่านแดนเป็นคนละประเภท เพราะการค้าผ่านแดนรวมสินค้าที่เดินทางต่อไปยังประเทศที่สาม เช่น จีน สิงคโปร์ หรือเวียดนามด้วย หากนำตัวเลขสองส่วนมารวมกันโดยไม่ดูนิยาม อาจทำให้เข้าใจว่าด่านหนึ่งมีมูลค่าการค้าสูงกว่าความเป็นจริง

 

ภาพรวมจึงสะท้อนว่า ด่านชายแดนแต่ละแห่งมี “สินค้าหลัก” ของตัวเอง สะเดาเด่นด้านยางและสินค้าอุตสาหกรรม อรัญประเทศเป็นประตูการค้าไทย–กัมพูชา หนองคายเด่นด้านสินค้าเกษตรและเส้นทางเชื่อมจีน เชียงของมีบทบาทด้านโลจิสติกส์สู่จีนตอนใต้ ส่วนแม่สอดเป็นเส้นทางสำคัญของพลังงาน สินค้าอุปโภคบริโภค และวัตถุดิบไปยังเมียนมา

 

เมื่อรวมทุกเส้นทางเข้าด้วยกัน ชายแดนไทยจึงไม่ได้เป็นเพียง “เส้นแบ่งประเทศ” แต่เป็นโครงข่ายเศรษฐกิจขนาดใหญ่ที่เชื่อมผู้ผลิต โรงงาน ตลาดค้าส่ง รถขนส่ง และผู้บริโภคของหลายประเทศเข้าด้วยกัน