เปิดเบื้องลึก 5 สถานีตำรวจที่มีพื้นที่รับผิดชอบกว้างที่สุด เจ้าหน้าที่หนึ่งคนต้องดูแลประชาชนกี่คน

เมื่อพูดถึงสถานีตำรวจ หลายคนอาจนึกถึงโรงพักที่ตั้งอยู่ใจกลางเมืองและมีประชาชนเดินทางเข้าออกตลอดทั้งวัน แต่ในประเทศไทยยังมีสถานีตำรวจอีกจำนวนไม่น้อยที่ต้องรับผิดชอบพื้นที่กว้างมาก บางแห่งกินพื้นที่หลายร้อยตารางกิโลเมตร ขณะที่บางแห่งต้องดูแลพื้นที่ภูเขา ป่า ชายแดน และชุมชนที่อยู่ห่างไกลจากสถานี

 

ข้อมูลที่น่าสนใจคือพื้นที่รับผิดชอบของสถานีตำรวจแต่ละแห่งแตกต่างกันมาก และจำนวนประชาชนต่อเจ้าหน้าที่ก็ไม่ได้เท่ากัน โดยตัวเลขต่อไปนี้รวบรวมจากข้อมูลที่สถานีตำรวจและหน่วยงานที่เกี่ยวข้องเผยแพร่สาธารณะ จึงควรมองเป็นภาพเปรียบเทียบมากกว่าการจัดอันดับอย่างเป็นทางการของสำนักงานตำรวจแห่งชาติ

 

1. สภ.สังขละบุรี จ.กาญจนบุรี — พื้นที่กว่า 3,600 ตารางกิโลเมตร

 

หนึ่งในสถานีที่มีพื้นที่รับผิดชอบโดดเด่นอย่างมากคือ สถานีตำรวจภูธรสังขละบุรี จังหวัดกาญจนบุรี โดยข้อมูลของสถานีระบุว่ามีพื้นที่รับผิดชอบทั้งหมด 3,612.98 ตารางกิโลเมตร ครอบคลุม 3 ตำบล ได้แก่ หนองลู ไล่โว่ และปรังเผล และแบ่งพื้นที่ออกเป็น 5 เขตตรวจ

 

ลักษณะพื้นที่ทำให้ภารกิจของตำรวจไม่ได้มีเพียงการดูแลชุมชนเท่านั้น แต่ยังเกี่ยวข้องกับพื้นที่ชายแดนไทย–เมียนมาและพื้นที่ภูเขา โดยเขตติดต่อด้านเหนือและตะวันตกติดกับเมียนมา ทำให้การเดินทางเข้าถึงบางพื้นที่มีความยากกว่าสถานีที่อยู่ในเขตเมืองอย่างชัดเจน

 

ข้อมูลประชากรและอัตรากำลังของสถานีมีการเผยแพร่แยกในระบบของสถานี แต่ไม่ได้แสดงตัวเลขในรูปข้อความที่สามารถนำมาคำนวณอัตราประชาชนต่อตำรวจได้อย่างน่าเชื่อถือ จึงไม่ควรเดาตัวเลขแทนข้อมูลจริง

 

2. สภ.บ้านคา จ.ราชบุรี — พื้นที่เกือบ 1,000 ตารางกิโลเมตร

 

สถานีตำรวจภูธรบ้านคา จังหวัดราชบุรี มีพื้นที่รับผิดชอบ 977 ตารางกิโลเมตร ครอบคลุม 3 ตำบล ได้แก่ บ้านคา หนองพันจันทร์ และบ้านบึง

 

พื้นที่ด้านตะวันตกติดต่อกับสถานีตำรวจภูธรสวนผึ้งและแนวชายแดนเมียนมา ทำให้พื้นที่รับผิดชอบมีทั้งชุมชน พื้นที่เกษตรกรรม และพื้นที่ภูเขา การปฏิบัติงานจึงแตกต่างจากสถานีตำรวจในเมืองที่สามารถเดินทางระหว่างจุดต่าง ๆ ได้อย่างรวดเร็ว

 

สถานีระบุข้อมูลประชากรไว้เป็นข้อมูล ณ เดือนกุมภาพันธ์ 2567 แต่ข้อมูลกำลังพลในหน้าเผยแพร่ดังกล่าวไม่ได้อยู่ในรูปแบบข้อความที่สามารถตรวจสอบจำนวนคนปฏิบัติงานจริงได้ จึงยังไม่ควรสรุปว่าเจ้าหน้าที่ 1 คนดูแลประชาชนกี่คนจากข้อมูลชุดนี้

 

3. สภ.เขื่องใน จ.อุบลราชธานี — พื้นที่ 772.8 ตารางกิโลเมตร

 

สถานีตำรวจภูธรเขื่องใน จังหวัดอุบลราชธานี เป็นอีกแห่งที่มีพื้นที่รับผิดชอบขนาดใหญ่ โดยข้อมูลที่เผยแพร่โดยหน่วยงานด้านสุขภาวะระบุว่า สภ.เขื่องในมีพื้นที่รับผิดชอบ 772.8 ตารางกิโลเมตร ครอบคลุม 18 ตำบล 3 เขตเทศบาล 15 อบต. และ 183 หมู่บ้าน มีประชากรรวม 108,305 คน

 

หากมองเฉพาะขนาดพื้นที่ จะเห็นได้ว่าตำรวจต้องรับผิดชอบพื้นที่ชนบทจำนวนมาก ไม่ใช่เพียงถนนหรือชุมชนที่อยู่รอบโรงพัก โดยยังมีถนนสายหลักที่ผ่านพื้นที่และต้องดูแลความปลอดภัยในการเดินทางด้วย

 

ข้อมูลดังกล่าวเป็นข้อมูลจากโครงการที่เผยแพร่ในอดีต จึงไม่ควรนำไปตีความว่าเป็นจำนวนประชากรและกำลังพลล่าสุดในปี 2569 แต่สามารถใช้สะท้อนขนาดพื้นที่ที่สถานีต้องรับผิดชอบได้

 

4. สภ.ห้วยโป่ง จ.แม่ฮ่องสอน — พื้นที่ 651.70 ตารางกิโลเมตร

 

อีกตัวอย่างที่น่าสนใจคือ สถานีตำรวจภูธรห้วยโป่ง จังหวัดแม่ฮ่องสอน ซึ่งมีพื้นที่รับผิดชอบ 651.70 ตารางกิโลเมตร แต่ดูแลประชากรเพียงประมาณ 8,000 คน ในข้อมูลที่เผยแพร่ช่วงปี 2563

 

สิ่งที่ทำให้สถานีแห่งนี้น่าสนใจไม่ใช่แค่พื้นที่กว้าง แต่เป็นเรื่องกำลังพลด้วย เพราะในช่วงเวลานั้นสถานีเคยมีตำรวจปฏิบัติหน้าที่ประจำเพียง 3 นาย จากกรอบอัตรากำลังที่กำหนดไว้ 34 นาย ก่อนจะมีการส่งกำลังเข้าไปเสริมภายหลัง

 

หากใช้ตัวเลขช่วงที่มีตำรวจประจำเพียง 3 นายมาคำนวณแบบง่าย ๆ จะเท่ากับตำรวจ 1 คนต่อประชาชนมากกว่า 2,600 คน แต่ตัวเลขนี้เป็นสถานการณ์เฉพาะช่วงเวลาหนึ่งในอดีต ไม่ใช่อัตรากำลังปัจจุบัน จึงไม่ควรนำไปใช้แทนสถานการณ์ปี 2569

 

กรณีนี้สะท้อนให้เห็นว่าพื้นที่กว้างไม่ได้หมายความว่ามีประชากรหนาแน่นเสมอไป แต่ตำรวจอาจต้องเดินทางไกลและรับผิดชอบพื้นที่ชายแดนหรือภูเขาซึ่งใช้เวลาเข้าถึงมากกว่าพื้นที่เมือง

 

5. สภ.เมืองบุรีรัมย์ — พื้นที่ 560.45 ตารางกิโลเมตร

 

ถัดมาคือสถานีตำรวจภูธรเมืองบุรีรัมย์ ซึ่งมีพื้นที่รับผิดชอบ 560.45 ตารางกิโลเมตร ครอบคลุม 15 ตำบล 18 ชุมชน และ 246 หมู่บ้าน

 

ข้อมูลของสถานี ณ วันที่ 1 กุมภาพันธ์ 2568 ระบุว่ามีประชากร 184,779 คน และอัตราส่วนตำรวจ 1 นายต่อประชาชน 851 คน ขณะที่พื้นที่เฉลี่ยอยู่ที่ประมาณ 2.39 ตารางกิโลเมตรต่อตำรวจ 1 นาย

 

ตัวเลขนี้ทำให้เห็นความแตกต่างอย่างชัดเจนเมื่อเทียบกับสถานีที่อยู่ในพื้นที่ชายแดนหรือพื้นที่ภูเขา เพราะเมืองบุรีรัมย์มีจำนวนประชากรสูงกว่าอย่างมาก แม้พื้นที่รับผิดชอบจะเล็กกว่าสถานีสังขละบุรีหลายเท่า

 

แล้วตำรวจ 1 คนต้องดูแลประชาชนกี่คนกันแน่?

 

คำตอบคือ ไม่มีตัวเลขเดียวที่ใช้กับทุกสถานีตำรวจ เพราะแต่ละพื้นที่มีจำนวนประชากร ขนาดพื้นที่ ลักษณะภูมิประเทศ ปริมาณคดี และอัตรากำลังแตกต่างกัน

 

ตัวอย่างที่มีข้อมูลชัดเจนคือ สภ.เมืองบุรีรัมย์ ระบุไว้ที่ประมาณ 851 คนต่อตำรวจ 1 นาย ขณะที่ สภ.บางหลวง จังหวัดนครปฐม ซึ่งมีพื้นที่เพียง 212 ตารางกิโลเมตร ระบุอัตรา 492 คนต่อตำรวจ 1 นาย และยังมีประชากรแฝงประมาณ 3,000 คน

 

อีกตัวอย่างหนึ่งคือข้อมูลของ สภ.เมืองสุราษฎร์ธานีจากงานวิจัยที่เผยแพร่ในปี 2569 ระบุประชากรประมาณ 187,248 คน มีเจ้าหน้าที่ตำรวจและบุคลากรที่เกี่ยวข้องในชุดข้อมูลดังกล่าว 205 คน หรือเฉลี่ยประมาณ 1,000 คนต่อเจ้าหน้าที่ 1 คน ซึ่งสะท้อนภาระงานของสถานีในเขตเมืองที่มีประชากรจำนวนมาก

 

ดังนั้น การดูว่าโรงพักไหน “งานหนักกว่า” จึงไม่ควรดูเพียงจำนวนประชาชนหรือพื้นที่อย่างใดอย่างหนึ่ง แต่ต้องพิจารณาทั้ง จำนวนประชากร พื้นที่รับผิดชอบ จำนวนกำลังพล ลักษณะภูมิประเทศ ระยะทาง การจราจร แหล่งท่องเที่ยว พื้นที่ชายแดน และจำนวนเหตุที่เกิดขึ้นจริง

 

โดยเฉพาะสถานีที่มีพื้นที่หลายร้อยหรือหลายพันตารางกิโลเมตร ภารกิจสำคัญไม่ได้อยู่ที่การมีตำรวจจำนวนมากเพียงอย่างเดียว แต่คือการจัดกำลังให้สามารถเข้าถึงประชาชนได้ทันเวลา เพราะบางพื้นที่อาจใช้เวลาเดินทางจากโรงพักไปยังหมู่บ้านหรือจุดเกิดเหตุเป็นเวลานานกว่าสถานีตำรวจในเขตเมืองหลายเท่า

 

นี่จึงเป็นอีกมุมหนึ่งที่ทำให้เห็นว่า “ตำรวจหนึ่งนายดูแลประชาชนกี่คน” เป็นเพียงตัวเลขหนึ่งในการวัดภาระงาน เพราะในบางพื้นที่ตำรวจอาจต้องรับผิดชอบประชาชนไม่มากนัก แต่ต้องดูแลพื้นที่กว้างจนการเดินทางเข้าถึงแต่ละชุมชนกลายเป็นโจทย์สำคัญไม่แพ้จำนวนประชากร