ถ้าถามว่าจังหวัดไหนมีซอยเยอะสุด คำตอบที่ใกล้ที่สุดคือกรุงเทพมหานคร

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

ถ้าหมายถึง จังหวัดที่มีซอยกระจุกตัวมากที่สุดในไทย คำตอบที่คนส่วนใหญ่นึกถึง และมีเหตุผลรองรับมากที่สุดคือ กรุงเทพมหานคร นั่นเอง แต่ถ้าจะถามแบบเอาสถิติเป๊ะ ๆ ว่า “จังหวัดไหนมีจำนวนซอยมากที่สุด” ตอนนี้ยังไม่พบฐานข้อมูลทางการชุดเดียวที่รวบรวมและจัดอันดับครบทั้ง 77 จังหวัด จึงไม่ควรฟันธงเป็นตัวเลขอันดับแบบตายตัว

อย่างไรก็ตาม กรุงเทพฯ มีลักษณะเมืองที่เต็มไปด้วยถนนย่อย ตรอก และซอยแทรกอยู่แทบทุกย่าน ตั้งแต่ชั้นในที่อาคารแน่นขนัด ไปจนถึงชานเมืองที่หมู่บ้านและชุมชนค่อย ๆ ขยายตัวออกจากถนนหลัก การเดินทางในเมืองนี้จึงไม่ได้มีแค่ “ถนนใหญ่” แต่มีเส้นทางเล็ก ๆ แตกแขนงต่อกันเป็นจำนวนมาก

ทำไมกรุงเทพฯ ถึงมีซอยเยอะขนาดนั้น

เหตุผลสำคัญคือกรุงเทพฯ เติบโตจากชุมชนริมแม่น้ำและริมคลอง ก่อนจะค่อย ๆ เปลี่ยนผ่านสู่เมืองถนน หลายพื้นที่เดิมมีทางเข้าบ้านหรือทางเลียบคลองอยู่แล้ว เมื่อมีการแบ่งที่ดิน สร้างบ้าน สร้างหอพัก และเปิดกิจการย่อย ๆ ทางเหล่านี้ก็ขยายเป็นซอยโดยไม่ได้ถูกวางเป็นตารางเดียวกันทั้งเมือง

เพราะแบบนี้ ซอยกรุงเทพฯ จึงมีบุคลิกเฉพาะตัวมาก บางซอยทะลุออกถนนใหญ่ได้ บางซอยเลี้ยวไปอีกหลายแยก บางซอยเข้าได้ทางเดียวแล้วต้องย้อนกลับออกมา และบางแห่งชื่อซอยเดียวแต่มีแยกย่อยต่อไปอีกหลายชั้น จนคนไม่คุ้นพื้นที่อาจเปิดแผนที่แล้วยังต้องมองซ้ำ

เยอะไม่ได้แปลว่าเชื่อมถึงกันเสมอไป

จุดน่าสนใจคือ “มีซอยมาก” ไม่ได้หมายความว่าเดินทางสะดวกกว่าเสมอ งานวิเคราะห์ของ Urban Design and Development Center ที่เผยแพร่ในปี 2563 ระบุว่า จากความยาวโครงข่ายถนนกรุงเทพฯ ราว 18,355 กิโลเมตร มีส่วนที่เป็นซอยตันมากกว่า 45% ของความยาวทั้งหมด

ซอยตันจำนวนมากเกิดจากการขยายตัวแบบแยกส่วนของที่ดินและชุมชน เมื่อทุกคนต้องออกมารวมกันที่ปากซอยเดียว ผลที่คุ้นตาคือรถติดช่วงเช้าและเย็น วินมอเตอร์ไซค์มีบทบาทสูง ร้านค้าเล็ก ๆ มักรวมตัวตรงปากซอย และคนในพื้นที่มักมีทางลัดในหัวที่คนนอกไม่มีวันรู้

สรุปคือกรุงเทพฯ เป็นแชมป์ในความรู้สึก แต่ยังไม่มีตารางแชมป์ทางการ

ดังนั้น ถ้าถามกันทั่วไปว่า “จังหวัดไหนซอยเยอะสุดในไทย” ตอบว่า กรุงเทพมหานคร ได้อย่างสมเหตุสมผล เพราะเป็นเมืองขนาดใหญ่ หนาแน่น และมีโครงข่ายถนนย่อยมหาศาลจนกรุงเทพมหานครเองยังมีระบบ BangkokRoad สำหรับรายงานข้อมูลถนน ตรอก และซอยโดยเฉพาะ

แต่หากต้องการคำตอบเชิงสถิติว่าเยอะกว่าแต่ละจังหวัดกี่ซอย ยังต้องมีการรวบรวมฐานข้อมูลจากองค์กรปกครองท้องถิ่นทั่วประเทศด้วยมาตรฐานเดียวกันก่อน ตอนนี้จึงพูดได้ชัดกว่าในแง่ภาพรวมว่า กรุงเทพฯ คือเมืองที่ “หลงซอยได้ง่ายที่สุด” แห่งหนึ่งของไทยอย่างไม่ต้องสงสัย