เปิด 5 จังหวัดชายแดนที่มีการค้าสูง เงินผ่านด่านแต่ละปีมหาศาลแค่ไหน?

ประเทศไทยมีพื้นที่ติดกับประเทศเพื่อนบ้านทั้งเมียนมา ลาว กัมพูชา และมาเลเซีย ทำให้จังหวัดชายแดนไม่ได้มีหน้าที่เป็นเพียงพื้นที่รอยต่อระหว่างประเทศเท่านั้น แต่ยังเป็น “ประตูเศรษฐกิจ” ที่สินค้าจำนวนมหาศาลเดินทางเข้าออกในแต่ละปี

 

ข้อมูลของกรมการค้าต่างประเทศระบุว่า ในปี 2567 การค้าชายแดนไทยกับ 4 ประเทศเพื่อนบ้านมีมูลค่ารวม 976,921 ล้านบาท ขณะที่หากรวมการค้าผ่านแดนไปยังประเทศที่สามด้วย มูลค่าการค้าชายแดนและผ่านแดนของไทยทั้งระบบสูงถึง 1.815 ล้านล้านบาท ในปีเดียวกัน

 

เมื่อนำข้อมูลของจังหวัดและด่านสำคัญมาดู จะเห็นว่าบางพื้นที่มีเงินหมุนเวียนผ่านด่านระดับหลักแสนล้านบาทต่อปีเลยทีเดียว

 

1. สงขลา — กว่า 301,000 ล้านบาทต่อปี

 

จังหวัดสงขลาถือเป็นยักษ์ใหญ่ด้านการค้าชายแดนของไทย โดยมีด่านสำคัญอย่าง สะเดาและปาดังเบซาร์ เชื่อมต่อกับประเทศมาเลเซีย

 

ข้อมูลจังหวัดสงขลาระบุว่า ปี 2567 การค้าชายแดนไทย–มาเลเซียของจังหวัดมีมูลค่ารวมกว่า 301,960 ล้านบาท ทำให้สงขลาเป็นหนึ่งในพื้นที่ชายแดนที่มีมูลค่าการค้าสูงที่สุดของประเทศ

 

เฉพาะข้อมูลระดับประเทศของกรมการค้าต่างประเทศ ด่านศุลกากรสะเดามีมูลค่าการค้าชายแดน 239,660 ล้านบาท ในปีเดียวกัน ขณะที่การค้าชายแดนไทย–มาเลเซียทั้งประเทศอยู่ที่ 306,679 ล้านบาท

 

ตัวเลขเหล่านี้สะท้อนว่าเศรษฐกิจของสงขลาไม่ได้ขับเคลื่อนด้วยหาดใหญ่หรือการท่องเที่ยวเพียงอย่างเดียว แต่ยังมีภาคการค้า โลจิสติกส์ และการขนส่งสินค้าข้ามประเทศเป็นเครื่องยนต์สำคัญ

 

2. หนองคาย — เงินค้าชายแดนแตะระดับกว่า 90,000 ล้านบาท

 

หนองคายเป็นประตูสำคัญระหว่างไทยกับ สปป.ลาว และมีความสำคัญเพิ่มขึ้นจากการเชื่อมต่อเส้นทางไปยังจีน

 

ข้อมูลกรมการค้าต่างประเทศระบุว่า ด่านศุลกากรหนองคายมีมูลค่าการค้าชายแดน 91,635 ล้านบาทในปี 2567 เพิ่มขึ้น 10.2% จากปีก่อนหน้า

 

ขณะที่รายงานของสำนักงานศุลกากรหนองคายซึ่งรวบรวมการค้าในพื้นที่ตามนิยามของจังหวัด ระบุยอดปี 2567 ไว้ที่ 119,981.59 ล้านบาท ตัวเลขที่แตกต่างกันนี้เกิดจากขอบเขตของข้อมูลที่นำมารวมไม่เหมือนกัน จึงไม่ควรนำสองตัวเลขมาใช้แทนกันโดยไม่ดูนิยามก่อน

 

จุดแข็งของหนองคายคือการเชื่อมต่อกับลาวและเส้นทางการขนส่งต่อเนื่องไปยังจีน โดยกระทรวงพาณิชย์มองว่าการเชื่อมโยงระบบรางไทย–ลาว–จีนเป็นโอกาสสำคัญในการเพิ่มศักยภาพการขนส่งสินค้าในอนาคต

 

3. สระแก้ว — อรัญประเทศคือประตูการค้าขนาดใหญ่

 

สระแก้วเป็นจังหวัดชายแดนที่มีบทบาทสำคัญในการค้ากับกัมพูชา โดยเฉพาะ ด่านศุลกากรอรัญประเทศ ซึ่งเป็นเส้นทางหลักของสินค้าไทยที่เข้าสู่กัมพูชา

 

ในปี 2567 ด่านศุลกากรอรัญประเทศมีมูลค่าการค้าชายแดน 110,718 ล้านบาท เพิ่มขึ้น 13.9% จากปีก่อนหน้า

 

ตัวเลขดังกล่าวมีความสำคัญอย่างมากต่อเศรษฐกิจชายแดนไทย–กัมพูชา เพราะข้อมูลจาก Thai PBS ระบุว่าอรัญประเทศคิดเป็นประมาณ 63.4% ของมูลค่าการค้าชายแดนไทย–กัมพูชาที่ผ่านด่านสำคัญ ขณะที่ด่านคลองใหญ่ จ.ตราด และด่านจันทบุรีตามมาเป็นลำดับ

 

สินค้าที่ผ่านด่านมีตั้งแต่รถยนต์และชิ้นส่วน เครื่องดื่ม สินค้าเกษตร ปุ๋ย ไปจนถึงสินค้าอุตสาหกรรม โดยข้อมูลของสำนักงานพาณิชย์จังหวัดสระแก้วแสดงให้เห็นว่าเฉพาะเดือนมกราคม 2567 ก็มีการค้ารวมกว่า 9,132 ล้านบาท แล้ว

 

4. เชียงราย — กว่า 107,000 ล้านบาท ผ่าน 3 ด่านสำคัญ

 

เชียงรายมีความพิเศษกว่าหลายจังหวัด เพราะเป็นพื้นที่เชื่อมโยงทั้ง เมียนมา ลาว และจีนตอนใต้ ผ่านด่านแม่สาย เชียงแสน และเชียงของ

 

ข้อมูลปี 2567 ระบุว่าการค้ารวมผ่าน 3 ด่านสำคัญของจังหวัดมีมูลค่า 107,328.76 ล้านบาท แบ่งเป็นด่านแม่สาย 20,036.39 ล้านบาท ด่านเชียงแสน 10,779.19 ล้านบาท และด่านเชียงของ 76,513.18 ล้านบาท

 

โดยเฉพาะเชียงของมีบทบาทสำคัญในการขนส่งสินค้าตามเส้นทาง R3A ผ่านลาวเข้าสู่จีนตอนใต้ ขณะที่เชียงแสนมีการขนส่งทางแม่น้ำโขง และแม่สายเชื่อมต่อกับเมียนมา

 

นี่ทำให้เชียงรายไม่ได้เป็นเพียงจังหวัดท่องเที่ยว แต่ยังเป็นหนึ่งในจุดยุทธศาสตร์ด้านโลจิสติกส์ของภาคเหนืออีกด้วย

 

5. ตาก — แม่สอดเงินค้าชายแดนกว่า 77,000 ล้านบาท

 

จังหวัดตาก โดยเฉพาะพื้นที่แม่สอด เป็นประตูการค้าสำคัญระหว่างไทยกับเมียนมา

 

ข้อมูลสถานการณ์การค้าชายแดนปี 2567 ระบุว่า จังหวัดตากมีมูลค่าการส่งออก 70,541.23 ล้านบาท และนำเข้า 6,911.81 ล้านบาท รวมเป็นมูลค่าการค้า 77,453.04 ล้านบาท

 

แม่สอดมีความสำคัญอย่างมากต่อการกระจายสินค้าจากประเทศไทยเข้าสู่เมียนมา แต่ในช่วงที่ผ่านมาเส้นทางการค้าก็ได้รับผลกระทบจากสถานการณ์ความไม่สงบในฝั่งเมียนมา

 

ข้อมูลของธนาคารแห่งประเทศไทยยังชี้ว่า การค้าผ่านด่านแม่สอดมีการเปลี่ยนแปลงอย่างมากในช่วงหลังโควิด โดยเฉพาะการส่งออกสินค้าโทรศัพท์มือถือและสมาร์ทโฟนที่เพิ่มขึ้นอย่างผิดปกติเมื่อเทียบกับช่วงก่อนโควิด ซึ่งสะท้อนทั้งโอกาสและความเสี่ยงของการค้าชายแดนพื้นที่นี้

 

แล้วจังหวัดไหน “เงินผ่านด่าน” มากที่สุด?

 

ถ้ามองจากข้อมูลปี 2567 และใช้ตัวเลขที่มีการรายงานในระดับจังหวัดหรือด่าน โดยต้องระวังว่าขอบเขตข้อมูลของแต่ละแหล่งอาจแตกต่างกัน อันดับที่เห็นได้ชัดคือ

 

สงขลา — ประมาณ 301,960 ล้านบาท

หนองคาย — 91,635 ล้านบาทที่ระดับด่านศุลกากร

สระแก้ว — 110,718 ล้านบาทที่ด่านอรัญประเทศ

เชียงราย — 107,328.76 ล้านบาทจาก 3 ด่านสำคัญ

ตาก — 77,453.04 ล้านบาท

 

หากเรียงเฉพาะตัวเลขข้างต้นจากมากไปน้อย จะเป็น สงขลา > สระแก้ว > เชียงราย > หนองคาย > ตาก แต่หนองคายมีรายงานระดับจังหวัดที่รวมรายการกว้างกว่าอยู่ที่ 119,981.59 ล้านบาท จึงไม่ควรเอาตัวเลขสองนิยามมาปนกันแล้วสรุปว่าเมืองหนึ่ง “ค้าขายมากกว่า” อีกเมืองแบบเด็ดขาด

 

เงินมหาศาลนี้มาจากอะไร?

 

การค้าชายแดนไม่ได้หมายถึงการที่ประชาชนเดินข้ามแดนไปซื้อของเท่านั้น แต่รวมถึงการส่งออกและนำเข้าสินค้าในระบบ เช่น น้ำมันเชื้อเพลิง สินค้าอุปโภคบริโภค ยางพารา เครื่องจักร สินค้าเกษตร ชิ้นส่วนรถยนต์ อุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ และสินค้าสำหรับอุตสาหกรรม

 

ยิ่งไปกว่านั้น บางจังหวัดไม่ได้ทำหน้าที่เพียงซื้อขายกับประเทศที่อยู่ติดกัน แต่ยังเป็น ทางผ่านไปยังประเทศที่สาม ด้วย เช่น เชียงรายที่เชื่อมต่อไปจีน และหนองคายที่เชื่อมโยงกับระบบขนส่งไทย–ลาว–จีน

 

ข้อมูลภาพรวมของกระทรวงพาณิชย์ยืนยันว่าในปี 2567 การค้าชายแดนและผ่านแดนของไทยรวมกันแตะ 1.815 ล้านล้านบาท ซึ่งถือเป็นระดับสูงสุดเป็นประวัติการณ์ในขณะนั้น

 

ดังนั้นจังหวัดชายแดนจึงไม่ได้เป็นเพียง “พื้นที่ปลายประเทศ” แต่เป็นจุดยุทธศาสตร์ที่มีเงินหมุนเวียนมหาศาล และความเปลี่ยนแปลงของด่านหนึ่งสามารถส่งผลต่อผู้ประกอบการ รถขนส่ง ตลาดค้าส่ง ร้านค้า โรงงาน และเศรษฐกิจของพื้นที่โดยรอบได้เป็นวงกว้าง

 

ข้อควรระวังในการอ่านตัวเลข: คำว่า “การค้าชายแดน” กับ “การค้าชายแดนและผ่านแดน” เป็นคนละฐานข้อมูล และตัวเลขระดับ “จังหวัด” กับ “ด่านศุลกากร” ก็อาจไม่เท่ากัน ดังนั้นตัวเลขข้างต้นจึงควรอ่านตามนิยามที่ระบุ ไม่ควรนำทุกตัวเลขมาบวกกันหรือเปรียบเทียบโดยตรงโดยไม่ดูขอบเขตข้อมูล