ไขปริศนาสมองยามค่ำคืน: ทำไมบางคนจำฝันได้เป็นฉากๆ แต่บางคนตื่นมาก็ว่างเปล่า

เคยสงสัยไหมครับว่าทำไมเพื่อนบางคนถึงลุกขึ้นมาเล่าความฝันเมื่อคืนได้เป็นฉากๆ ราวกับเพิ่งไปดูหนังไซไฟมา แต่กับตัวเราเอง พอตื่นเช้าเปิดตาปุ๊บ ความทรงจำทุกอย่างกลับปลิวหายไปในอากาศเหมือนไม่เคยเกิดขึ้นมาก่อน ทั้งๆ ที่เราทุกคนก็ตื่นมาพร้อมกับสมองก้อนเดียวกันแท้ๆ

จริงๆ แล้ว เรื่องนี้ไม่ใช่เรื่องของดวงหรือความตื่นเต้นส่วนบุคคลหรอกครับ แต่มันมีวิทยาศาสตร์ซ่อนอยู่เบื้องหลังแบบน่าทึ่งมากๆ

ความลับข้อแรกมันอยู่ที่ โครงสร้างการนอนหลับ ของเราเอง สมองเราจะสร้างความฝันที่คมชัดและโลดโผนที่สุดในสช่วงที่เรียกว่า REM Sleep หรือช่วงที่ลูกตากรอกไปมาอย่างรวดเร็ว ทีนี้ คนที่จำฝันได้แม่นๆ มักจะเป็นคนที่ตื่นนอนขึ้นมากลางช่วง REM พอดีเป๊ะ เหมือนเราโดนกดปุ่มหยุดเล่นวิดีโอไว้กลางคัน สมองเลยยังถือไฟล์ความฝันนั้นไว้ทัน ก่อนที่มันจะถูกลบหายไป

แต่เรื่องไม่ได้จบแค่นั้นนะ เพราะนักประสาทวิทยาเขาแอบไปสแกนสมองแล้วพบว่า คนที่จำฝันเก่งๆ มักจะมีจุดเชื่อมต่อประสาทที่เรียกว่า Temporoparietal Junction (TPJ) ทำงานแอ็กทีฟมากกว่าคนทั่วไป เจ้าสมองส่วนนี้ทำหน้าที่คอยประมวลผลข้อมูลรอบตัว พอส่วนนี้ขยันเป็นพิเศษ ก็เลยทำให้คนกลุ่มนี้ตื่นง่ายขึ้น สะดุ้งตื่นกลางดึกบ่อยขึ้นนิดหน่อย และจุดตื่นเล็กๆ น้อยๆ นี่แหละครับ ที่เปิดโอกาสให้สมองได้ "เซฟไฟล์" ความฝันลงในความทรงจำระยะยาว

เอาเข้าจริง ปัจจัยเรื่องพฤติกรรมก็สำคัญไม่แพ้กัน คนที่นอนดึก อดนอนบ่อยๆ หรือดื่มแอลกอฮอล์ก่อนนอน ร่างกายจะถูกรบกวนจนช่วง REM Sleep วุ่นวาย พอตื่นมาสมองเลยเบลอเกินกว่าจะกู้ความฝันกลับมาได้ ในทางกลับกัน คนที่ให้ความสนใจกับความฝัน ตื่นมาแล้วชอบนั่งคิดหรือจดบันทึกทันที สมองก็จะมองว่า "เออ เรื่องนี้สำคัญนะ" แล้วค่อยๆ ฝึกตัวเองให้จำฝันได้ดีขึ้นเรื่อยๆ ไปเอง

ดังนั้น ถ้าเช้านี้คุณตื่นมาแล้วหัวว่างเปล่า ก็ไม่ต้องตกใจไปครับ คุณไม่ได้ผิดปกติและไม่ได้ไม่ได้ฝัน เพียงแต่สมองของคุณเลือกที่จะทำหน้าที่เป็นพนักงานทำความสะอาดที่เก่งกาจ แอบลบไฟล์ขยะยามค่ำคืนออกไปอย่างจดจ่อ เพื่อให้คุณพร้อมเปิดรับเช้าวันใหม่ด้วยสมองที่สดชื่นที่สุดนั่นเอง