เปิด 10 โครงการรถไฟฟ้าที่ใช้งบลงทุนสูงที่สุด มีเงินเท่าไรอยู่เบื้องหลัง?

รถไฟฟ้าที่เราเห็นวิ่งอยู่บนถนนทุกวันนี้ไม่ได้เกิดขึ้นจากการสร้างรางและสถานีเพียงไม่กี่แห่ง แต่เบื้องหลังคือโครงการโครงสร้างพื้นฐานขนาดใหญ่ที่ต้องใช้เงินตั้งแต่ระดับหมื่นล้านไปจนถึงมากกว่าแสนล้านบาท

 

ยิ่งเป็นเส้นทางที่ต้องสร้างอุโมงค์ใต้ดิน มีสถานีจำนวนมาก หรือเชื่อมต่อพื้นที่กรุงเทพฯ กับชานเมือง ต้นทุนก็ยิ่งเพิ่มขึ้น ทั้งค่าก่อสร้าง งานระบบไฟฟ้าและเครื่องกล ขบวนรถไฟฟ้า ศูนย์ซ่อมบำรุง การเวนคืนที่ดิน รวมถึงค่าที่ปรึกษาและค่าใช้จ่ายอื่น ๆ

 

ลองมาดูกันว่าโครงการรถไฟฟ้าของไทยสายไหนมีตัวเลขลงทุนระดับมหาศาล และเงินจำนวนมากเหล่านี้อยู่เบื้องหลังอะไรบ้าง

 

1. รถไฟฟ้าสายสีส้ม – มูลค่างานร่วมลงทุนประมาณ 128,000 ล้านบาท

 

สายสีส้มถือเป็นหนึ่งในโครงการรถไฟฟ้าที่มีตัวเลขลงทุนสูงที่สุดของไทย โดยโครงการช่วงบางขุนนนท์–มีนบุรีมีมูลค่างานร่วมลงทุนประมาณ 128,000 ล้านบาท

 

ที่น่าสนใจคือประมาณ 96,000 ล้านบาท เป็นงานโยธา หรือคิดเป็นประมาณ 75% ของมูลค่างานทั้งหมด ตามข้อมูลของ รฟม.

 

สายนี้มีทั้งช่วงที่ต้องก่อสร้างใต้ดินและส่วนที่เป็นโครงสร้างยกระดับ ทำให้มีความซับซ้อนสูงกว่ารถไฟฟ้าหลายเส้นทาง

 

นอกจากนี้ รูปแบบ PPP ยังทำให้คำว่า “งบลงทุน” กับ “เงินที่รัฐจ่าย” ไม่ใช่ตัวเลขเดียวกัน เพราะเอกชนเข้ามาลงทุนในส่วนต่าง ๆ ตามเงื่อนไขสัญญา ขณะที่รัฐมีภาระสนับสนุนตามรูปแบบที่กำหนด

 

2. รถไฟฟ้าสายสีม่วงใต้ เตาปูน–ราษฎร์บูรณะ – ประมาณ 131,000 ล้านบาท

 

อีกโครงการที่ตัวเลขทะลุหลักแสนล้านคือ รถไฟฟ้าสายสีม่วงใต้ ช่วงเตาปูน–ราษฎร์บูรณะ

 

ข้อมูลโครงการในช่วงที่เสนอขออนุมัติระบุวงเงินประมาณ 131,000 ล้านบาท สำหรับระยะทางประมาณ 23.6 กิโลเมตร

 

จุดสำคัญของสายนี้คือการก่อสร้างผ่านพื้นที่กรุงเทพฯ ชั้นใน ซึ่งมีทั้งพื้นที่ชุมชน ถนนสายสำคัญ และพื้นที่ที่มีข้อจำกัดด้านการก่อสร้าง

 

ดังนั้นเงินลงทุนไม่ได้หมดไปกับตัวรางเท่านั้น แต่ยังเกี่ยวข้องกับงานอุโมงค์ สถานี งานระบบ และการจัดการพื้นที่ตลอดแนวเส้นทาง

 

3. รถไฟฟ้าสายสีส้ม ช่วงตะวันตก – กว่า 100,000 ล้านบาท

 

ช่วงตะวันตกของสายสีส้มเป็นอีกส่วนที่มีต้นทุนสูง เพราะแนวเส้นทางต้องเข้าสู่พื้นที่กรุงเทพฯ ชั้นใน

 

เอกสารแผนงานในอดีตระบุกรอบวงเงินของโครงการช่วงศูนย์วัฒนธรรมฯ–ตลิ่งชันไว้ประมาณ 110,117.97 ล้านบาท ขณะที่ข้อมูลในช่วงหนึ่งมีการกล่าวถึงวงเงินประมาณ 121,000 ล้านบาทจากการปรับกรอบโครงการ

 

นี่จึงเป็นตัวอย่างที่ดีว่าตัวเลขของโครงการรถไฟฟ้าสามารถเปลี่ยนแปลงได้ตามแบบก่อสร้าง ขอบเขตงาน และการปรับประมาณการ

 

4. รถไฟชานเมืองสายสีแดง ช่วงบางซื่อ–รังสิต – กว่า 100,000 ล้านบาทในกรอบที่ปรับเพิ่ม

 

สายสีแดงเป็นอีกโครงการที่มีประวัติการปรับกรอบวงเงินหลายครั้ง

 

เดิม ครม. อนุมัติกรอบโครงการระบบรถไฟชานเมืองสายสีแดงไว้ที่ 59,888 ล้านบาท ก่อนมีการปรับเพิ่มในเวลาต่อมา โดยเอกสารของกระทรวงคมนาคมระบุการปรับกรอบช่วงบางซื่อ–รังสิตเป็น 75,548 ล้านบาท และมีการจัดหาขบวนรถไฟฟ้าเพิ่มเติม

 

ขณะที่รายงานข่าวในช่วงหลังระบุว่าตัวเลขรวมของโครงการเพิ่มขึ้นไปมากกว่า 100,000 ล้านบาท เมื่อรวมการปรับงบและองค์ประกอบต่าง ๆ ของโครงการ

 

สายสีแดงจึงเป็นหนึ่งในกรณีศึกษาที่น่าสนใจที่สุดของไทยเกี่ยวกับการเปลี่ยนแปลงต้นทุนโครงการโครงสร้างพื้นฐานขนาดใหญ่

 

5. รถไฟฟ้าสายสีม่วง ช่วงบางใหญ่–บางซื่อ – ประมาณ 61,616 ล้านบาท

 

รถไฟฟ้าสายสีม่วงช่วงบางใหญ่–บางซื่อ เป็นหนึ่งในโครงการรถไฟฟ้าขนาดใหญ่ที่เปิดให้บริการไปแล้ว

 

เอกสารด้านงบประมาณระบุวงเงินโครงการประมาณ 61,616.46 ล้านบาท สำหรับเส้นทางระยะทางประมาณ 23 กิโลเมตร และ 16 สถานี

 

เงินจำนวนนี้ครอบคลุมองค์ประกอบสำคัญของโครงการ ทั้งงานก่อสร้าง ระบบรถไฟฟ้า และส่วนประกอบที่จำเป็นต่อการเปิดให้บริการ

 

ปัจจุบันสายสีม่วงเป็นหนึ่งในเส้นทางสำคัญของโครงข่ายรถไฟฟ้าที่เชื่อมพื้นที่นนทบุรีกับกรุงเทพฯ

 

6. รถไฟฟ้าสายสีเหลือง ลาดพร้าว–สำโรง – ประมาณ 51,810 ล้านบาท

 

สายสีเหลืองเป็นรถไฟฟ้าโมโนเรลที่เชื่อมพื้นที่ลาดพร้าวกับสำโรง ระยะทางประมาณ 30.4 กิโลเมตร

 

ในการนำเสนอรูปแบบ PPP มีการประเมินวงเงินลงทุนทั้งหมดของโครงการไว้ประมาณ 51,810 ล้านบาท โดยรวมค่าจัดกรรมสิทธิ์ที่ดิน งานโยธา และระบบไฟฟ้า

 

ขณะที่กรอบเงินสนับสนุนงานโยธาที่ภาครัฐกำหนดไว้ไม่เกิน 22,354 ล้านบาท และข้อเสนอของเอกชนอยู่ที่ 22,087 ล้านบาท

 

นี่แสดงให้เห็นชัดเจนว่า “มูลค่าโครงการ” กับ “เงินสนับสนุนจากรัฐ” เป็นคนละเรื่องกัน

 

7. รถไฟฟ้าสายสีชมพู แคราย–มีนบุรี – ประมาณ 53,490 ล้านบาท

 

สายสีชมพูเป็นอีกหนึ่งโครงการโมโนเรลขนาดใหญ่ ระยะทางประมาณ 34.5 กิโลเมตร มี 30 สถานี

 

ข้อมูลจาก BTS ระบุว่า วงเงินลงทุนทั้งหมดของโครงการประมาณ 53,490 ล้านบาท

 

ในจำนวนนี้ ภาครัฐกำหนดกรอบเงินสนับสนุนค่างานโยธาไม่เกิน 20,135 ล้านบาท ขณะที่ข้อเสนอของเอกชนอยู่ที่ 19,823 ล้านบาท

 

นอกจากตัวเลขเงินลงทุนแล้ว โครงการยังมีศูนย์ซ่อมบำรุงและอาคารจอดแล้วจร ทำให้ต้นทุนไม่ได้อยู่เฉพาะโครงสร้างทางวิ่งบนถนน

 

8. รถไฟฟ้าสายสีเขียว หมอชิต–สะพานใหม่–คูคต – ค่าก่อสร้างประมาณ 28,000 ล้านบาท

 

สายสีเขียวส่วนเหนือช่วงหมอชิต–สะพานใหม่–คูคต เป็นอีกโครงการที่ใช้งบก่อสร้างระดับหลายหมื่นล้านบาท

 

ข้อมูลการลงนามสัญญาก่อสร้างระบุ ค่าก่อสร้างประมาณ 28,000 ล้านบาท แบ่งออกเป็น 4 สัญญา ตั้งแต่งานก่อสร้างช่วงหมอชิต–สะพานใหม่ งานช่วงสะพานใหม่–คูคต ศูนย์ซ่อมบำรุงและอาคารจอดรถ ไปจนถึงงานระบบราง

 

เมื่อเปิดใช้งานแล้ว เส้นทางนี้ช่วยขยายโครงข่ายรถไฟฟ้าจากใจกลางกรุงเทพฯ ไปยังพื้นที่ตอนเหนือและจังหวัดปทุมธานี

 

9. รถไฟฟ้าแอร์พอร์ต เรล ลิงก์ – ค่าก่อสร้างประมาณ 18,987 ล้านบาท

 

โครงการรถไฟฟ้าเชื่อมสนามบินสุวรรณภูมิกับกรุงเทพฯ หรือ Airport Rail Link ก็เป็นโครงการที่ใช้งบระดับหมื่นล้านบาท

 

เอกสารข้อมูลโครงการในช่วงอนุมัติระบุวงเงิน ค่าก่อสร้างประมาณ 18,987.28 ล้านบาท สำหรับระบบรถไฟเชื่อมท่าอากาศยานและสถานีรับส่งผู้โดยสารในเมือง ระยะทางประมาณ 28 กิโลเมตร

 

แม้ตัวเลขนี้จะต่ำกว่าโครงการสายสีส้มและสีม่วงใต้หลายเท่า แต่สำหรับระบบรถไฟเชื่อมสนามบินถือเป็นการลงทุนขนาดใหญ่มาก เพราะต้องสร้างทั้งทางรถไฟ สถานี ระบบไฟฟ้า และองค์ประกอบที่เกี่ยวข้องกับการเดินรถ

 

10. รถไฟฟ้าสายสีม่วงใต้ – ตัวเลขลงทุนสูงจนแตะหลักแสนล้าน

 

หากมองเฉพาะโครงการที่มีการเสนอกรอบวงเงินสูง สายสีม่วงใต้ถือเป็นตัวเลขที่โดดเด่นมาก โดยกรอบที่มีการเผยแพร่ในช่วงพัฒนาโครงการอยู่ที่ประมาณ 131,000 ล้านบาท

 

สิ่งที่ทำให้โครงการนี้มีต้นทุนสูงคือแนวเส้นทางผ่านพื้นที่เมืองชั้นในและมีงานก่อสร้างใต้ดินจำนวนมาก รวมถึงสถานีและระบบประกอบต่าง ๆ

 

เมื่อเปิดใช้งานแล้ว เป้าหมายสำคัญคือการเชื่อมต่อโครงข่ายจากพื้นที่ด้านตะวันตกของกรุงเทพฯ เข้าสู่ระบบรถไฟฟ้าหลักของเมือง

 

เงินระดับแสนล้านบาทหายไปไหน?

 

เมื่อเห็นตัวเลขระดับ 50,000–130,000 ล้านบาท หลายคนอาจสงสัยว่าเงินจำนวนมหาศาลเหล่านี้ถูกใช้กับอะไร

 

ความจริงแล้วต้นทุนของรถไฟฟ้ามีหลายส่วนมากกว่าที่เห็นจากภายนอก

 

1. งานโยธา

ทั้งทางยกระดับ อุโมงค์ สถานี สะพาน และศูนย์ซ่อมบำรุง

 

2. ระบบรถไฟฟ้า

รวมถึงระบบไฟฟ้า ระบบอาณัติสัญญาณ ระบบควบคุมการเดินรถ และระบบสื่อสาร

 

3. ขบวนรถไฟฟ้า

รถไฟฟ้าแต่ละขบวนมีราคาสูง และต้องจัดหาให้เพียงพอกับจำนวนผู้โดยสารที่คาดการณ์

 

4. การเวนคืนและจัดกรรมสิทธิ์ที่ดิน

โดยเฉพาะเส้นทางที่ผ่านพื้นที่เมือง ราคาที่ดินและค่าเวนคืนสามารถกลายเป็นต้นทุนก้อนใหญ่

 

5. ศูนย์ซ่อมบำรุงและอาคารประกอบ

รถไฟฟ้าต้องมีพื้นที่สำหรับซ่อม ตรวจสอบ และจอดขบวนรถ

 

6. ค่าเดินรถและบำรุงรักษา

ในโครงการ PPP บางรูปแบบ มูลค่าโครงการอาจครอบคลุมภาระการเดินรถและบำรุงรักษาตลอดระยะเวลาสัมปทานด้วย

 

ตัวเลขที่อยู่เบื้องหลังรถไฟฟ้าไทยจึงใหญ่กว่าที่ผู้โดยสารส่วนใหญ่เห็นมาก จากเส้นทางที่มีมูลค่าระดับ หลายหมื่นล้านบาท ไปจนถึงโครงการที่มีกรอบมูลค่ามากกว่า 100,000 ล้านบาท

 

ที่สำคัญคือไม่ควรนำตัวเลขของทุกโครงการมาเปรียบเทียบกันตรง ๆ เพราะบางตัวเลขเป็น กรอบวงเงินโครงการ บางตัวเป็น มูลค่าสัญญา บางตัวเป็น มูลค่าร่วมลงทุน PPP และบางตัวเป็น ค่าก่อสร้างเฉพาะงานโยธา

 

ดังนั้นคำว่า “รถไฟฟ้าสายนี้ใช้งบเท่าไร” จึงต้องดูให้ละเอียดว่าเป็นเงินส่วนไหนของโครงการ เพราะเบื้องหลังรางและสถานีที่เราเห็นทุกวัน ยังมีระบบวิศวกรรม ที่ดิน ขบวนรถ และค่าใช้จ่ายอีกมหาศาลซ่อนอยู่