กิน "กาแฟ" แล้ว "ง่วง" ตกลงมันช่วยตื่นจริงป่ะ?

กิน "กาแฟ" แล้ว "ง่วง" ตกลงมันช่วยตื่นจริงป่ะ?

หลายคนคงเคยเจอปัญหากินกาแฟแก้วโปรดหวังจะดึงสติให้ตื่นมาลุยงาน แต่ผลลัพธ์กลับตรงกันข้าม เพราะยิ่งดื่มกลับยิ่งง่วง ตาปรือ หนักหัว จนแทบจะฟุบหลับคาโต๊ะทำงาน เหตุการณ์นี้ไม่ได้เกิดขึ้นเพราะคุณเป็นคนแปลก หรือกาแฟยี่ห้อนั้นไม่มีคุณภาพ แต่เป็นเพราะกลไกทางชีวเคมีของสมองและพฤติกรรมการใช้ร่างกายของคุณเองที่ทำให้ฤทธิ์ของกาเฟอีนทำงานผิดเพี้ยนไป

ตามกลไกธรรมชาติ เมื่อร่างกายเราตื่นนอนและใช้พลังงานระหว่างวัน สมองจะค่อยๆ หลั่งสารเคมีชนิดหนึ่งที่ชื่อว่า "อะดีโนซีน (Adenosine)" ออกมาสะสมเรื่อยๆ เจ้าสารนี้จะเดินทางไปจับกับ "ตัวรับ (Adenosine Receptors)" ในสมอง เพื่อส่งสัญญาณบอกร่างกายว่าเราเหนื่อยล้าและถึงเวลาต้องนอนพักผ่อน ยิ่งอะดีโนซีนสะสมมากเท่าไหร่ เราก็จะยิ่งรู้สึกง่วงนอนมากขึ้นเท่านั้น

โครงสร้างโมเลกุลของ "กาเฟอีน" ในกาแฟ มีความคล้ายคลึงกับอะดีโนซีนมาก เมื่อเราดื่มกาแฟเข้าไป กาเฟอีนจะวิ่งเข้าไป "แย่งจับ" กับตัวรับในสมอง ตัดหน้าไม่ให้อะดีโนซีนเข้าจับได้ ผลคือสมองถูกหลอกว่าเรายังไม่เหนื่อย และสั่งให้เราตื่นตัว แต่สิ่งที่ต้องเข้าใจคือ กาเฟอีนไม่ได้ช่วยกำจัดหรือลดปริมาณอะดีโนซีนออกไปเลย สารแห่งความง่วงนั้นยังคงถูกสร้างและลอยคว้างสะสมอยู่ในสมองเพิ่มขึ้นเรื่อยๆ ตลอดเวลาที่คุณทำงาน

เมื่อเวลาผ่านไปประมาณ 2–4 ชั่วโมง กาเฟอีนเริ่มหมดฤทธิ์และคลายตัวออกจากตัวรับ อะดีโนซีนปริมาณมหาศาลที่แออัดรออยู่แล้ว จะพุ่งเข้าจับกับตัวรับในสมองพร้อมกันทันที ปรากฏการณ์นี้เรียกว่า "Caffeine Crash" หรือภาวะกาเฟอีนตกฤทธิ์ ซึ่งจะทำให้คุณรู้สึกง่วงซึม อ่อนเพลียอย่างรุนแรงยิ่งกว่าก่อนดื่มกาแฟเสียอีก

นอกจากนี้ การดื่มกาแฟตอนที่ร่างกาย "อดนอนเรื้อรัง" จนอะดีโนซีนคั่งค้างเต็มสมองอยู่แล้ว กาเฟอีนก็ไม่สามารถเข้าไปบดบังได้หมด ทำให้กินเท่าไหร่ก็ยังง่วง รวมถึงพฤติกรรมการดื่มกาแฟที่ใส่น้ำตาลหรือนมหวานจัด ก็จะเจอกับภาวะ "Sugar Crash" หรือระดับน้ำตาลในเลือดพุ่งสูงขึ้นอย่างรวดเร็วแล้วดิ่งลงเหวอย่างรวดเร็ว ส่งผลให้ร่างกายเพลียและง่วงนอนเป็นสองเท่า

วิธีแก้ไขไม่ให้เกิดอาการนี้ คือไม่ควรกินกาแฟทันทีหลังตื่นนอน ให้รอประมาณ 1.5–2 ชั่วโมงหลังตื่นเพื่อให้ร่างกายกำจัดอะดีโนซีนตามธรรมชาติออกไปก่อน ดื่มน้ำสะอาดตามมากๆ และเลี่ยงการเติมน้ำตาลในกาแฟ เพื่อให้กาเฟอีนออกฤทธิ์ช่วยให้ตื่นตัวได้อย่างเต็มประสิทธิภาพโดยไม่เกิดอาการง่วงตีกลับ