ไม่อยากฟอกไต ลด 5 เครื่องดื่มนี้ก่อน เพราะไตเสื่อมมักไม่เตือนล่วงหน้า

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

หลายคนเริ่มกลัวคำว่า “ฟอกไต” เมื่อได้ยินว่าพฤติกรรมการกินและดื่มมีผลต่อไต แต่ประโยคที่ว่า “หยุดเครื่องดื่ม 5 ชนิดแล้วจะไม่ต้องฟอกไต” ไม่ใช่ข้อสรุปทางการแพทย์ เพราะไตวายเกิดได้จากหลายปัจจัย ทั้งเบาหวาน ความดันโลหิตสูง โรคหัวใจ พันธุกรรม ยาบางชนิด และโรคไตเดิม

ไตเสื่อมมักไม่ส่งสัญญาณ ในระยะแรกบางคนยังใช้ชีวิตได้ตามปกติ จึงไม่ควรรอให้มีอาการหนักแล้วค่อยตรวจ เครื่องดื่มไม่ได้ทำให้ไตพังทันทีจากการดื่มเพียงครั้งเดียว แต่การดื่มบางชนิดเป็นประจำอาจเพิ่มน้ำตาล โซเดียม คาเฟอีน แอลกอฮอล์ หรือแร่ธาตุที่ร่างกายต้องควบคุม

1. น้ำอัดลมและน้ำหวาน

กลุ่มนี้รวมถึงน้ำอัดลม ชาเย็น น้ำหวานสำเร็จรูป น้ำผลไม้ปรุงแต่ง และกาแฟพร้อมดื่มที่เติมน้ำตาลสูง ปัญหาไม่ได้อยู่ที่ความหวานอย่างเดียว แต่การดื่มบ่อยทำให้ได้รับพลังงานเกิน น้ำหนักเพิ่ม ควบคุมน้ำตาลยาก และเพิ่มโอกาสเกิดเบาหวานกับความดัน ซึ่งเป็นสาเหตุสำคัญของโรคไตเรื้อรัง

งานศึกษาขนาดใหญ่ในผู้ใหญ่ 127,830 คนพบว่า ผู้ที่ดื่มเครื่องดื่มเติมน้ำตาลมากกว่าวันละ 1 หน่วยบริโภคมีความสัมพันธ์กับความเสี่ยงเกิดโรคไตเรื้อรังสูงขึ้นประมาณ 19% เมื่อเทียบกับผู้ที่ไม่ดื่ม แม้งานวิจัยลักษณะนี้ยังยืนยันเหตุและผลโดยตรงไม่ได้ก็ตาม นอกจากนี้ น้ำอัดลมสีเข้มบางชนิดอาจมีฟอสเฟตเติมแต่งและโซเดียม ซึ่งยิ่งต้องระวังในคนที่มีโรคไตอยู่แล้ว

2. ชานมและกาแฟหวานแก้วใหญ่

ชานมไข่มุก ชาเย็น กาแฟใส่นมข้น และกาแฟปั่นมักถูกมองว่าเป็นเครื่องดื่มธรรมดา แต่ในหลายสูตรมีทั้งน้ำเชื่อม นมข้นหวาน ครีมเทียม และท็อปปิงจนใกล้เคียงกับการกินของหวานหนึ่งมื้อ ปัญหาจึงอยู่ที่น้ำตาลและพลังงานสะสม มากกว่าตัวชาหรือกาแฟเอง

วิธีลดความเสี่ยงที่ทำได้จริงคือสั่งหวานน้อยลง เลือกแก้วเล็ก ตัดท็อปปิง และไม่ดื่มแทนน้ำเปล่าทุกวัน ผู้ที่เป็นเบาหวาน ความดัน หรือมีค่าไตผิดปกติควรดูฉลากและปรึกษาผู้เชี่ยวชาญเรื่องอาหาร เพราะปริมาณน้ำตาล โพแทสเซียม และฟอสฟอรัสที่เหมาะสมอาจแตกต่างกันในแต่ละคน

3. เครื่องดื่มชูกำลัง

เครื่องดื่มชูกำลังหลายชนิดมีคาเฟอีน น้ำตาล และสารเติมแต่งหลายอย่าง การดื่มมาก โดยเฉพาะการดื่มหลายกระป๋องต่อวัน ดื่มแทนน้ำ นอนน้อย หรือดื่มร่วมกับแอลกอฮอล์ อาจทำให้หัวใจเต้นเร็ว ความดันสูง นอนไม่หลับ และเสี่ยงขาดน้ำ

มีรายงานผู้ป่วยบางกรณีที่เกิดไตบาดเจ็บเฉียบพลันหลังดื่มเครื่องดื่มชูกำลังในปริมาณมาก แต่ไม่ได้หมายความว่าดื่มหนึ่งกระป๋องแล้วไตจะวายทันที จุดที่ควรระวังคือการดื่มหนักต่อเนื่อง หากหลังดื่มมีอาการใจสั่น อาเจียน ปวดเอว ปัสสาวะน้อยลง หรืออ่อนเพลียผิดปกติ ควรหยุดดื่มและพบแพทย์

4. แอลกอฮอล์

การดื่มแอลกอฮอล์น้อยเป็นครั้งคราวไม่ได้แปลว่าจะทำให้ไตวายทันที และหลักฐานเรื่องการดื่มระดับต่ำกับโรคไตยังมีความซับซ้อน แต่การดื่มหนักหรือดื่มรวดเดียวหลายแก้วทำให้ร่างกายเสียสมดุลน้ำ เพิ่มความดันโลหิต และทำให้โรคตับหรือเบาหวานควบคุมยาก ซึ่งล้วนส่งผลต่อไตในระยะยาว

คนที่มีโรคไต ความดันสูง โรคตับ ใช้ยาหลายชนิด หรือต้องจำกัดน้ำ ควรปรึกษาแพทย์ก่อนดื่ม อย่าดื่มเพื่อแก้กระหาย และอย่าคิดว่าการดื่มน้ำมาก ๆ หลังปาร์ตี้จะล้างผลกระทบทั้งหมดออกไปได้

5. น้ำสมุนไพร ดีท็อกซ์ และเครื่องดื่มผงที่ไม่รู้ส่วนผสม

คำว่า “ธรรมชาติ” ไม่ได้แปลว่าปลอดภัยเสมอไป ผลิตภัณฑ์สมุนไพรบางชนิดอาจมีสารที่ทำร้ายไต ปนเปื้อนโลหะหนัก หรือมีปฏิกิริยากับยาที่ใช้อยู่ โดยเฉพาะผลิตภัณฑ์ที่ไม่ระบุส่วนผสมชัดเจน หรือโฆษณาว่าล้างไต ล้างสารพิษ และรักษาโรคได้หลายอย่าง

เครื่องดื่มเกลือแร่หรือผงชงบางประเภทก็อาจมีโซเดียม โพแทสเซียม หรือฟอสฟอรัสสูง คนที่ไตทำงานลดลงอาจกำจัดแร่ธาตุเหล่านี้ได้ไม่ดี จึงไม่ควรซื้อดื่มเป็นประจำโดยไม่จำเป็น และไม่ควรใช้สมุนไพรหรือดีท็อกซ์แทนยาหรือการฟอกไตที่แพทย์สั่ง

รู้ค่าไตของตัวเอง สำคัญกว่าการจำรายชื่อเครื่องดื่มให้ได้ทั้งหมด หากมีเบาหวาน ความดันสูง โรคหัวใจ น้ำหนักเกิน หรือคนในครอบครัวเคยเป็นโรคไต ควรตรวจเลือดดูครีอะตินินและ eGFR ร่วมกับตรวจปัสสาวะหาอัลบูมิน เพราะโรคไตระยะแรกอาจตรวจพบได้จากผลตรวจโดยยังไม่มีอาการ

• ค่อย ๆ เปลี่ยนน้ำหวานเป็นน้ำเปล่าหรือเครื่องดื่มไม่เติมน้ำตาล

• ลดเครื่องดื่มชูกำลังและหลีกเลี่ยงการดื่มหลายกระป๋องต่อวัน

• ไม่ดื่มแอลกอฮอล์รวดเดียวจำนวนมาก

• อ่านฉลากโซเดียม โพแทสเซียม และฟอสฟอรัสเมื่อมีโรคไต

• ไม่ฝืนดื่มน้ำปริมาณมาก หากแพทย์เคยสั่งจำกัดน้ำ

หากมีอาการบวม หายใจเหนื่อย ปัสสาวะน้อยลง ปัสสาวะเป็นเลือด คลื่นไส้มาก หรืออ่อนเพลียผิดปกติ ควรไปพบแพทย์ การลดเครื่องดื่มเสี่ยงช่วยลดภาระต่อร่างกายได้ แต่ไม่มีเครื่องดื่มชนิดใดรับประกันว่าจะป้องกันการฟอกไตได้ สิ่งที่มีผลจริงคือการรู้โรคของตัวเอง คุมความดันและน้ำตาล ตรวจติดตาม และใช้ยาตามคำแนะนำ