เปิดพิธี “โสกุชินบุตสึ” จากการบำเพ็ญตบะสู่ร่างที่ไม่เน่าเปื่อย

การทำมัมมี่ที่เราคุ้นเคยกันในประวัติศาสตร์มักเกิดขึ้น “หลังความตาย” แต่ในอดีตของญี่ปุ่น มีนักบวชผู้บำเพ็ญตบะอย่างเข้มงวดเพื่อมุ่งสู่สถานะที่เรียกว่า “โสกุชินบุตสึ” (Sokushinbutsu) หรือร่างของผู้บำเพ็ญเพียรที่ได้รับการเคารพในฐานะ “พระพุทธเจ้าผู้ยังมีสังขาร”

นี่ไม่ใช่เพียงเรื่องเล่าสยองขวัญเกี่ยวกับการทำมัมมี่ตัวเอง แต่เป็นปรากฏการณ์ทางศาสนาที่เชื่อมโยงกับพุทธศาสนานิกายชินงอนและความเชื่อเกี่ยวกับการบรรลุพุทธภาวะในร่างกายปัจจุบัน

อย่างไรก็ตาม หลักฐานทางประวัติศาสตร์เกี่ยวกับวิธีปฏิบัติของนักบวชแต่ละรูปมีอยู่ไม่ครบถ้วน และรายละเอียดบางอย่างที่เล่าต่อกันมาอาจผสมระหว่างบันทึกของวัด ความเชื่อท้องถิ่น และคำอธิบายในยุคหลัง

รากความเชื่อจากคำสอนของคูไก

โสกุชินบุตสึได้รับอิทธิพลจากคำสอนของ คูไก (Kūkai) หรือโคโบไดชิ ผู้ก่อตั้งพุทธศาสนานิกายชินงอนในญี่ปุ่น

คูไกสอนเรื่อง “โสกุชินโจบุตสึ” ซึ่งหมายถึงการบรรลุพุทธภาวะได้ภายในร่างกายและชีวิตปัจจุบัน โดยไม่จำเป็นต้องรอการเกิดใหม่ แนวคิดนี้จึงกลายเป็นพื้นฐานสำคัญของการบำเพ็ญเพียรอย่างเข้มงวดในเวลาต่อมา

แต่ไม่ควรสรุปว่าคูไกเป็นผู้คิดค้นกระบวนการทำมัมมี่โดยตรง เพราะไม่พบหลักฐานในงานเขียนของเขาว่าเคยสอนให้ผู้ปฏิบัติเปลี่ยนร่างหลังความตายเป็นวัตถุสำหรับสักการะ ปรากฏการณ์โสกุชินบุตสึเริ่มปรากฏชัดในญี่ปุ่นช่วงปลายคริสต์ศตวรรษที่ 14 หรือหลายร้อยปีหลังยุคของคูไก

การบำเพ็ญตบะนับพันวัน

นักบวชผู้เลือกเส้นทางนี้จะบำเพ็ญตบะเป็นเวลานาน โดยเฉพาะในบริเวณ ภูเขายุโดโนะ ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของเทือกเขาศักดิ์สิทธิ์เดวะซันซัน จังหวัดยามางาตะ

หนึ่งในแนวปฏิบัติสำคัญเรียกว่า “โมกูจิกิ” หรือ “การกินไม้” ผู้บำเพ็ญจะละเว้นธัญพืชหลายชนิด และดำรงชีวิตด้วยใบไม้ เปลือกไม้ รากไม้ เมล็ดพืช หรืออาหารที่หาได้ในป่า ควบคู่กับการฝึกตนและจำศีลบนภูเขาเป็นระยะเวลานับพันวัน

การจำกัดอาหารอย่างรุนแรงทำให้ร่างกายสูญเสียไขมันและมวลกล้ามเนื้อ นักบวชบางรูปยังเชื่อกันว่าเคยดื่มของเหลวที่ทำจากยางของต้น อุรุชิ ซึ่งเป็นวัตถุดิบสำหรับทำน้ำยาเคลือบแบบญี่ปุ่นและมีพิษต่อร่างกาย

อย่างไรก็ตาม ข้อมูลเรื่องการดื่มยางอุรุชิไม่ได้รับการยืนยันว่าเป็นวิธีที่นักบวชทุกรูปใช้ และไม่ควรมองเป็น “สูตรสำเร็จ” ที่ทำให้ร่างไม่เน่าเปื่อย

ช่วงสุดท้ายในห้องใต้ดิน

ขั้นตอนที่ได้รับการกล่าวถึงมากที่สุดเรียกว่า “โดจู นิวโจ” หรือการเข้าสู่สมาธิใต้พื้นดิน นักบวชจะนั่งสมาธิอยู่ภายในห้องหรือหลุมที่สร้างขึ้นเป็นพิเศษ โดยมีท่อไม้ไผ่สำหรับอากาศและน้ำ

บางบันทึกระบุว่ามีกระดิ่งใช้ส่งสัญญาณให้ผู้ดูแลด้านนอกรู้ว่านักบวชยังมีชีวิตอยู่ เมื่อเสียงกระดิ่งหยุดลง ท่อจะถูกนำออกและสถานที่นั้นถูกปิดผนึก

ร่างจะถูกเก็บไว้ใต้ดินประมาณสามปีสามเดือน ก่อนนำขึ้นมาตรวจดู หากยังคงสภาพอยู่ ร่างนั้นอาจได้รับการประดิษฐานและเคารพในฐานะโสกุชินบุตสึ แต่หากเกิดการเน่าเปื่อยก็จะนำไปฝังตามปกติ

การตรวจสอบทางวิทยาศาสตร์ในคริสต์ศตวรรษที่ 20 ยังพบว่า มัมมี่บางร่างผ่านการดูแลเพิ่มเติมหลังเสียชีวิต เช่น การทำให้แห้งด้วยควัน จึงไม่อาจสรุปได้ว่าร่างทั้งหมดคงสภาพจากการเตรียมตัวขณะมีชีวิตเพียงอย่างเดียว

จากร่างนักบวชสู่ “พระพุทธเจ้าผู้ยังมีสังขาร”

สำหรับผู้ศรัทธา โสกุชินบุตสึไม่ได้ถูกมองเป็นเพียงซากมัมมี่ แต่เป็นผู้บำเพ็ญเพียรซึ่งยังคงอยู่ในสมาธิและสามารถช่วยเหลือผู้คนได้ ร่างเหล่านี้จึงได้รับการแต่งจีวร ประดิษฐาน และดูแลในวัดมาจนถึงปัจจุบัน

ข้อมูลจาก Nippon.com ระบุว่า มีโสกุชินบุตสึที่เป็นที่รู้จักอยู่ 18 ร่างทั่วญี่ปุ่น โดยกระจุกตัวมากที่สุดในบริเวณเดวะซันซันและพื้นที่ใกล้เคียงในจังหวัดยามางาตะ

หลังการฟื้นฟูเมจิในคริสต์ศตวรรษที่ 19 รัฐบาลญี่ปุ่นออกกฎหมายขัดขวางการฝังบุคคลทั้งที่ยังมีชีวิตและการขุดร่างขึ้นมาหลังครบกำหนด ทำให้วิถีปฏิบัตินี้สิ้นสุดลงในที่สุด

เรื่องราวของโสกุชินบุตสึจึงไม่ได้สะท้อนเพียงความพยายามรักษาร่างกายหลังความตาย แต่ยังเปิดให้เห็นโลกทัศน์เรื่องชีวิต ความตาย ความทุกข์ และศรัทธาของผู้คนในญี่ปุ่นยุคก่อนสมัยใหม่ ซึ่งแตกต่างจากมุมมองของผู้คนในปัจจุบันอย่างมาก