แม่ฮ่องสอน จังหวัดที่มีคนจนสูงสุด แต่ความสุขไม่ได้น้อยที่สุด

หากวัดด้วยสัดส่วนรายได้ของประชากรในจังหวัด ตามตัวเลขปี 2567 แม่ฮ่องสอนมีสัดส่วนคนจนอยู่ที่ 25.69% หรือคิดง่าย ๆ คือประชากรราว 1 ใน 4 อยู่ต่ำกว่าเส้นความยากจนตามเกณฑ์รายจ่ายเพื่อการอุปโภคบริโภค

แต่คำว่า “มีคนจนมากที่สุด” อาจหมายถึงสองแบบ แบบแรกคือสัดส่วนคนจนเมื่อเทียบกับประชากรทั้งหมดของจังหวัด และแบบที่สองคือจำนวนคนจนรวมจริง ๆ จังหวัดใหญ่ที่มีประชากรมากอาจมีคนจนรวมจำนวนมาก แม้สัดส่วนจะไม่สูงเท่าแม่ฮ่องสอน

ตัวเลขปี 2567 ใช้เส้นความยากจนที่ประมาณ 3,078 บาทต่อคนต่อเดือน โดยเป็นการวัดจากค่าใช้จ่ายที่จำเป็นต่อการดำรงชีวิต ไม่ใช่การดูรายได้เพียงอย่างเดียว ดังนั้นคนที่มีรายได้ไม่แน่นอนหรือมีภาระค่าใช้จ่ายสูงอาจอยู่ในกลุ่มเปราะบางได้ แม้ตัวเลขรายได้ที่เห็นจะไม่ได้ต่ำมากเสมอไป

ในภาพรวม ประเทศไทยมีคนจนประมาณ 3.43 ล้านคน คิดเป็น 4.89% ของประชากรทั้งหมด ตัวเลขระดับประเทศทำให้เห็นว่าความยากจนไม่ได้กระจายเท่ากันทุกพื้นที่ แต่มีบางจังหวัดที่ประชาชนจำนวนมากต้องอยู่กับข้อจำกัดทางเศรษฐกิจและโอกาสที่น้อยกว่าพื้นที่อื่น

10 จังหวัดที่มีสัดส่วนคนจนสูงสุด

• อันดับ 1 แม่ฮ่องสอน 25.69%

• อันดับ 2 ยะลา 25.41%

• อันดับ 3 ปัตตานี 25.39%

• อันดับ 4 นราธิวาส 21.07%

• อันดับ 5 อุบลราชธานี 20.34%

• อันดับ 6 สระแก้ว 16.00%

• อันดับ 7 พัทลุง 15.74%

• อันดับ 8 ศรีสะเกษ 14.08%

• อันดับ 9 เชียงราย 13.69%

• อันดับ 10 ตาก 13.37%

รายชื่อดังกล่าวมีทั้งจังหวัดชายแดนภาคเหนือ ภาคใต้ และภาคตะวันออกเฉียงเหนือ จึงไม่ใช่ปัญหาของภูมิภาคใดภูมิภาคหนึ่งเท่านั้น แต่เป็นภาพสะท้อนว่าความยากจนสามารถเกิดขึ้นจากเงื่อนไขเฉพาะของแต่ละพื้นที่

สำหรับแม่ฮ่องสอน ภูมิประเทศที่เป็นภูเขาและชุมชนที่กระจายตัวห่างกันอาจทำให้การเดินทาง การเข้าถึงตลาด งานประจำ โรงพยาบาล และสถาบันการศึกษามีต้นทุนสูงกว่าพื้นที่ราบ สิ่งเหล่านี้ส่งผลต่อโอกาสในการหารายได้และการพัฒนาคุณภาพชีวิตในระยะยาว

ครัวเรือนจำนวนหนึ่งยังพึ่งพาเกษตรกรรมและรายได้ตามฤดูกาล เมื่อผลผลิตมีปัญหา ราคาตก หรือการเดินทางไปขายสินค้าทำได้ยาก รายได้ทั้งครอบครัวก็อาจสะดุดทันที ความยากจนในลักษณะนี้จึงไม่ได้เกิดจากการไม่ขยัน แต่อาจเกี่ยวข้องกับโครงสร้างโอกาสที่คนในพื้นที่ควบคุมได้จำกัด

อย่างไรก็ตาม หากมองคุณภาพชีวิตให้กว้างกว่าตัวเลขรายได้เพียงอย่างเดียว แม่ฮ่องสอนก็มีข้อได้เปรียบหลายด้านที่เมืองใหญ่ไม่สามารถให้ได้ง่าย ๆ คนในพื้นที่จำนวนมากใช้ชีวิตท่ามกลางภูเขา ป่าไม้ อากาศที่ค่อนข้างดี และสภาพแวดล้อมที่ยังมีความเป็นธรรมชาติสูง ความแออัด การจราจร และความเร่งรีบในชีวิตประจำวันก็น้อยกว่าเมืองใหญ่

หลายชุมชนยังมีความสัมพันธ์ระหว่างคนในหมู่บ้านและครอบครัวที่ค่อนข้างแน่นแฟ้น มีการช่วยเหลือเกื้อกูลกันในชีวิตประจำวัน ขณะที่บางครัวเรือนสามารถปลูกผัก เลี้ยงสัตว์ หรือหาอาหารจากทรัพยากรในท้องถิ่นได้ ทำให้ค่าใช้จ่ายบางส่วนไม่จำเป็นต้องเปลี่ยนเป็นเงินสดทั้งหมดเหมือนชีวิตในเมือง

แม่ฮ่องสอนยังมีความหลากหลายทางชาติพันธุ์ วัฒนธรรม ประเพณี และวิถีชีวิตที่เป็นเอกลักษณ์ ซึ่งถือเป็นทุนทางสังคมและวัฒนธรรมที่มีคุณค่า การได้อยู่ใกล้ครอบครัว อยู่ในชุมชนที่คุ้นเคย และมีพื้นที่ธรรมชาติรอบตัว ก็เป็นองค์ประกอบของความสุขและคุณภาพชีวิตที่ตัวเลขรายได้เฉลี่ยไม่สามารถสะท้อนได้ทั้งหมด

ดังนั้น การมีรายได้น้อยไม่ได้หมายความว่าคนแม่ฮ่องสอนทุกคนจะมีคุณภาพชีวิตที่แย่กว่าคนในจังหวัดรายได้สูงเสมอไป คนที่มีรายได้มากกว่าแต่ต้องเผชิญค่าครองชีพสูง ใช้เวลาหลายชั่วโมงกับการเดินทาง อยู่ท่ามกลางมลพิษ หรือมีเวลาน้อยสำหรับครอบครัว ก็อาจไม่ได้มีความสุขมากกว่าโดยอัตโนมัติ

ท้ายที่สุดแล้ว คุณภาพชีวิตไม่ควรวัดจากคำถามว่า “มีรายได้เท่าไร” เพียงอย่างเดียว แต่อาจต้องถามด้วยว่า “มีเวลาสำหรับครอบครัวหรือไม่ อยู่ในสภาพแวดล้อมแบบไหน มีความมั่นคงเพียงใด และมีโอกาสเลือกชีวิตในแบบที่ตัวเองต้องการมากแค่ไหน” ซึ่งในมิติเหล่านี้ แม่ฮ่องสอนอาจมีความมั่งคั่งบางอย่างที่หาไม่ได้ง่าย ๆ จากตัวเลขทางเศรษฐกิจ

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th