ทำไมถึงเรียก “เรือนจำ” คำนี้มีความอย่างไร และคนไทยเรียกแบบนี้มาตั้งแต่เมื่อไร?

เคยสงสัยกันไหมครับว่า เวลาเราพูดถึงสถานที่ที่ใช้ควบคุมผู้ต้องขัง เรามักเรียกว่า “เรือนจำ” ทั้งที่ในความเป็นจริงเรือนจำหลายแห่งไม่ได้มีลักษณะเป็น “เรือน” แบบบ้านที่เราอยู่อาศัยเลย บางแห่งเป็นอาคารคอนกรีตขนาดใหญ่ มีหลายชั้น มีกำแพงสูง มีป้อมรักษาความปลอดภัย และมีระบบรักษาความปลอดภัยที่ซับซ้อน

แล้วทำไมภาษาไทยถึงเลือกใช้คำว่า “เรือนจำ”?

คำว่า “เรือนจำ” หากมองตามความหมายของภาษาไทย สามารถแยกออกเป็นคำว่า “เรือน” + “จำ” โดยคำว่า “เรือน” ในภาษาไทยมีความหมายเกี่ยวกับสิ่งปลูกสร้างหรือที่อยู่อาศัย ไม่ได้หมายถึงบ้านหลังเล็ก ๆ เพียงอย่างเดียว และยังมีการใช้คำว่า “เรือน” ในความหมายที่กว้างกว่านั้นอีกด้วย

ส่วนคำว่า “เรือนจำ” ในพจนานุกรม หมายถึงสถานที่สำหรับขังนักโทษและผู้ต้องหา หรือในทางกฎหมายหมายถึงสถานที่ที่ใช้ควบคุม ขัง หรือจำคุกผู้ต้องขัง

ที่น่าสนใจยิ่งกว่านั้นคือ กฎหมายไทยในปัจจุบันก็ใช้คำว่า “เรือนจำ” เป็นคำทางกฎหมายอย่างเป็นทางการ โดยพระราชบัญญัติราชทัณฑ์ พ.ศ. 2560 กำหนดว่า “เรือนจำ” หมายถึงที่ซึ่งใช้ควบคุม ขัง หรือจำคุกผู้ต้องขัง รวมถึงสถานที่อื่นที่รัฐมนตรีกำหนดและประกาศเขตไว้อย่างชัดเจน

ดังนั้นคำว่า “เรือนจำ” จึงไม่ได้หมายความว่าต้องเป็น “เรือน” ที่มีรูปร่างเหมือนบ้าน แต่เป็นชื่อเรียกของ “สถานที่” ที่มีหน้าที่ควบคุมและกักขังผู้ต้องขัง

นอกจากนี้ยังมีคำที่เราได้ยินอยู่บ่อย ๆ อย่าง “คุก” “เรือนจำ” และ “ทัณฑสถาน” ซึ่งจริง ๆ แล้วมีบริบทและการใช้งานแตกต่างกันพอสมควร โดยเฉพาะคำว่า “ทัณฑสถาน” ซึ่งใช้เรียกเรือนจำประเภทหนึ่งที่มีภารกิจเฉพาะด้าน เช่น การฝึกอบรมหรือการพัฒนาผู้ต้องขัง

อีกเรื่องที่น่าสนใจคือ มีผู้ศึกษาที่มาของคำว่า “เรือนจำ” และเสนอข้อสังเกตว่าคำนี้อาจมีความเกี่ยวข้องกับแนวคิดการสร้างคำจากศัพท์บาลี แต่ก็ระบุว่ายังไม่ควรฟันธงว่าเป็นการถอดมาจากศัพท์บาลีโดยตรง เพราะอาจเป็นคำที่ภาษาไทยสร้างขึ้นเองก็ได้

พอได้รู้ความหมายแบบนี้แล้ว ก็จะเห็นว่าคำว่า “เรือนจำ” ไม่ได้เน้นรูปร่างของอาคาร แต่เน้น “หน้าที่ของสถานที่” มากกว่า

คำไทยหลายคำก็มีลักษณะคล้ายกัน คือแม้ความหมายดั้งเดิมของคำจะเปลี่ยนไปตามยุคสมัย แต่คำเรียกยังคงถูกใช้ต่อเนื่องจนกลายเป็นคำที่เราคุ้นเคยในปัจจุบัน

แล้วเพื่อน ๆ เคยสงสัยเรื่องนี้กันไหมครับ?
ถ้าให้เลือก คุณคิดว่าคำว่า “คุก” “เรือนจำ” หรือ “ทัณฑสถาน” คำไหนฟังดูมีความหมายแตกต่างกันมากที่สุด และเพราะอะไร?

แหล่งข้อมูลสำหรับอ่านเพิ่มเติม:

แท็ก:
#เรื่องน่ารู้รอบตัว
#ภาษาไทยน่ารู้
#เกร็ดความรู้