5 โรงเรียนในตำนานของไทย เปิดประวัติ โรงเรียนเก่าแก่ที่มีอายุมากกว่าร้อยปี

ประเทศไทยมีโรงเรียนที่ก่อตั้งมาตั้งแต่สมัยรัชกาลที่ 4 และรัชกาลที่ 5 หลายแห่ง ซึ่งมีบทบาทต่อการเปลี่ยนผ่านจากการศึกษาแบบดั้งเดิมไปสู่ระบบโรงเรียนสมัยใหม่ อย่างไรก็ตาม คำว่า “โรงเรียนเก่าแก่ที่สุด” หรือ “แห่งแรก” ต้องระบุเกณฑ์ให้ชัดเจน เพราะบางแห่งเป็นโรงเรียนหลวงสำหรับราษฎรแห่งแรก ขณะที่บางแห่งเป็นโรงเรียนเอกชนหรือโรงเรียนคริสต์ที่มีประวัติยาวนานมาก ดังนั้น 5 แห่งต่อไปนี้จึงนำเสนอในฐานะ โรงเรียนเก่าแก่และมีความสำคัญทางประวัติศาสตร์ ไม่ใช่การจัดอันดับว่าใครเก่าที่สุดเพียงอย่างเดียว

1. โรงเรียนกรุงเทพคริสเตียนวิทยาลัย — จุดเริ่มต้นตั้งแต่ พ.ศ. 2395

โรงเรียนกรุงเทพคริสเตียนวิทยาลัย (BCC) มีประวัติย้อนไปถึง พ.ศ. 2395 หรือ ค.ศ. 1852 โดยคณะมิชชันนารีอเมริกันเพรสไบทีเรียน และโรงเรียนระบุว่าเป็นโรงเรียนเอกชนชายที่เก่าแก่ที่สุดของประเทศ อีกทั้งเป็นโรงเรียนโปรเตสแตนต์ที่เก่าแก่ที่สุดของไทย ประวัติของโรงเรียนจึงเชื่อมโยงกับการเข้ามาของการศึกษาแบบตะวันตกในสยามอย่างใกล้ชิด และสะท้อนการเปลี่ยนแปลงด้านการศึกษาที่เกิดขึ้นตั้งแต่สมัยรัชกาลที่ 4 โดยเอกสารของกระทรวงศึกษาธิการก็ระบุว่าการจัดตั้งโรงเรียนมิชชันนารีชายแห่งแรกของสยามพัฒนามาตั้งแต่ พ.ศ. 2395 ก่อนมีการเปลี่ยนแปลงสถานะในเวลาต่อมา 

2. โรงเรียนอัสสัมชัญ — จากโรงเรียนไทย–ฝรั่งสู่สถาบันการศึกษากว่า 140 ปี

โรงเรียนอัสสัมชัญ มีจุดเริ่มต้นใน พ.ศ. 2420 เมื่อบาทหลวงเอมิล ออกัสต์ กอลมเบต์ ตั้งโรงเรียนไทย–ฝรั่งบริเวณวัดอัสสัมชัญ เพื่อสอนภาษาไทยและภาษาฝรั่งเศส โดยมีนักเรียนเริ่มแรก 12 คน ต่อมาเพิ่มภาษาอังกฤษ และวันที่ 16 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2428 โรงเรียนเปิดอย่างเป็นทางการในชื่ออัสสัมชัญคอลเลจ โรงเรียนระบุว่าอัสสัมชัญเป็นโรงเรียนคาทอลิกแห่งแรกในประเทศไทย และเป็นโรงเรียนแรกในเครือมูลนิธิคณะเซนต์คาเบรียลแห่งประเทศไทย ประวัติช่วงเริ่มต้นจึงน่าสนใจอย่างมาก เพราะสะท้อนการนำภาษาต่างประเทศและรูปแบบการศึกษาตะวันตกเข้ามาผสมกับการศึกษาในสังคมไทย 

3. โรงเรียนสวนกุหลาบวิทยาลัย — โรงเรียนที่เริ่มต้นในพระบรมมหาราชวัง

โรงเรียนสวนกุหลาบวิทยาลัย เป็นอีกหนึ่งโรงเรียนที่มีประวัติศาสตร์ยาวนานมาก โดยห้องสมุดโรงเรียนระบุว่าโรงเรียนเดิมตั้งอยู่ที่ พระตำหนักสวนกุหลาบในพระบรมมหาราชวัง และเริ่มต้นตั้งแต่ พ.ศ. 2424 จากพระมหากรุณาธิคุณของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว จุดนี้ทำให้สวนกุหลาบมีความโดดเด่นเป็นพิเศษ เพราะประวัติของโรงเรียนเชื่อมโยงโดยตรงกับการจัดการศึกษาในราชสำนักและการพัฒนาการศึกษาไทยในช่วงที่ประเทศกำลังปรับตัวเข้าสู่ระบบสมัยใหม่ 

4. โรงเรียนวัดมหรรณพาราม — โรงเรียนหลวงสำหรับราษฎรแห่งแรก

โรงเรียนวัดมหรรณพาราม มีความสำคัญในประวัติศาสตร์การศึกษาไทย เพราะกระทรวงศึกษาธิการระบุว่าโรงเรียนแห่งนี้จัดตั้งขึ้นใน พ.ศ. 2427 และเป็นโรงเรียนหลวงแห่งแรกสำหรับราษฎร หมายความว่าเป็นหมุดหมายสำคัญในการขยายการศึกษาจากบริบทของราชสำนักและกลุ่มคนบางส่วนไปสู่ประชาชนทั่วไป การตั้งโรงเรียนในวัดยังสอดคล้องกับวิถีการศึกษาของไทยในเวลานั้น ซึ่งวัดมีบทบาทเป็นแหล่งเรียนรู้ของชุมชน ดังนั้นโรงเรียนแห่งนี้จึงไม่ได้มีความสำคัญเพียงเพราะอายุ แต่ยังสะท้อนจุดเปลี่ยนครั้งสำคัญของการศึกษาสำหรับประชาชนไทยด้วย 

5. โรงเรียนเทพศิรินทร์ — โรงเรียนหลวงที่มีประวัติย้อนไปถึง พ.ศ. 2428

โรงเรียนเทพศิรินทร์ ได้รับพระราชทานกำเนิดจากพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว เมื่อวันที่ 15 มีนาคม พ.ศ. 2428 หรือเมื่อกว่า 140 ปีก่อน ปัจจุบันโรงเรียนตั้งอยู่บนถนนกรุงเกษม กรุงเทพมหานคร และมีเอกสารประวัติศาสตร์ของโรงเรียนรวบรวมหลักฐานเกี่ยวกับนักเรียนและพัฒนาการของสถาบันมาอย่างต่อเนื่อง ความโดดเด่นของเทพศิรินทร์จึงไม่ได้อยู่เพียงอายุ แต่ยังอยู่ที่การเป็นหนึ่งในโรงเรียนสำคัญของยุคปฏิรูปการศึกษาสยาม และมีเครือข่ายศิษย์เก่าที่สืบทอดประวัติของโรงเรียนมาหลายรุ่น 

ทำไมโรงเรียนเหล่านี้จึงสำคัญต่อประวัติศาสตร์ไทย?

ทั้ง 5 แห่งสะท้อน คนละมิติของการก่อร่างระบบการศึกษาไทย ได้แก่ กรุงเทพคริสเตียนวิทยาลัยสะท้อนการศึกษาของมิชชันนารีและการศึกษาแบบตะวันตก อัสสัมชัญสะท้อนการศึกษาคาทอลิกและการเรียนภาษาต่างประเทศ สวนกุหลาบสะท้อนการศึกษาในบริบทของราชสำนัก วัดมหรรณพารามสะท้อนการขยายโรงเรียนหลวงไปสู่ประชาชน และเทพศิรินทร์สะท้อนการพัฒนาโรงเรียนหลวงในช่วงปฏิรูปประเทศ จึงไม่ควรดูเพียงว่า “โรงเรียนไหนเก่ากว่า” แต่ควรมองว่า แต่ละแห่งมีส่วนอย่างไรต่อวิวัฒนาการการศึกษาไทย 

หากถามว่า “โรงเรียนเก่าแก่ของไทยมีที่ไหนบ้าง?” ทั้ง 5 แห่งถือเป็นชื่อสำคัญที่สามารถใช้เป็นจุดเริ่มต้นในการศึกษาประวัติศาสตร์การศึกษาไทยได้ แต่หากถามว่า “โรงเรียนที่เก่าแก่ที่สุดของประเทศไทยคือแห่งใด?” จำเป็นต้องกำหนดนิยามก่อน เพราะคำว่า “เก่าแก่ที่สุด” อาจหมายถึงโรงเรียนที่เริ่มต้นการเรียนการสอนเร็วที่สุด โรงเรียนหลวงแห่งแรก โรงเรียนสำหรับราษฎรแห่งแรก โรงเรียนเอกชนแห่งแรก หรือโรงเรียนคริสต์แห่งแรก ซึ่งให้คำตอบต่างกันได้ โดยกระทรวงศึกษาธิการระบุอย่างชัดเจนว่า โรงเรียนวัดมหรรณพารามก่อตั้งใน พ.ศ. 2427 และเป็นโรงเรียนหลวงแห่งแรกสำหรับราษฎร ขณะที่กรุงเทพคริสเตียนมีจุดเริ่มต้นตั้งแต่ พ.ศ. 2395 และมีสถานะสำคัญในประวัติศาสตร์โรงเรียนมิชชันนารีของไทย